Моста () е град во централниот дел на Малта. Се наоѓа на рамнина опкружена со земјоделско земјиште, приближно 9 километри северозападно од Валета. Моста е едно од поголемите населени места на Малта и денес претставува значаен станбен, трговски и сообраќаен центар. Градот е особено познат по монументалната Ротонда на Моста, парохиска црква посветена на Успение на Пресвета Богородица, чија голема неокласична купола е една од најпознатите градби на Малта.
Географија Моста се наоѓа во централниот дел на главниот остров на Малта. Градот лежи на релативно рамна површина, опкружена со земјоделски предели. Во неговата близина се наоѓаат Лија, Бурмарад, Рабат и Наксар, додека во непосредната околина се наоѓа и областа Та' Кали, поранешен аеродром кој денес е претворен во рекреативна зона со спортски објекти и занаетчиско село.
Поради својата централна положба, Моста се наоѓа на главната сообраќајница што ја поврзува Валета со северниот дел на островот и со Ċirkewwa. Ова придонесува градот да има значаен сообраќаен и стопански промет.
Име Потеклото на името „Моста“ не е целосно утврдено. Според една хипотеза, која му се припишува на архитектот Џорџо Гроњет де Васе, името е поврзано со зборот mistur, со значење „скриен“, во врска со положбата на населбата на рамнина опкружена со повисок терен. Според друга хипотеза, името е поврзано со арапскиот збор musta, во значење „централен“ или „во средината“, што би се однесувало на централната положба на населбата на островот.
Историја Подрачјето на Моста било населено уште во праисторискиот период, а во пошироката околина се зачувани археолошки остатоци и древни погребни комплекси. Еден од позначајните археолошки локалитети е катакомбите Та' Бистра, кои се наоѓаат во близина на градот.
Во средновековниот и раномодерниот период Моста имала претежно рурално население, а жителите главно се занимавале со земјоделство. Во текот на 16 век населбата постепено се развивала како организирана парохиска заедница. Моста станала посебна парохија во 1608 година.
Во 17 век Моста сè уште била мало земјоделско село. Истражувањата за секојдневниот живот во Моста во периодот 1600–1650 покажуваат дека населението било релативно мало и во голема мера зависело од земјоделството.
Во текот на 19 век Моста доживеала значаен архитектонски развој, пред сè со изградбата на новата парохиска црква, денес позната како Ротонда на Моста.
Ротонда на Моста Најпозната знаменитост на градот е Ротондата на Моста (), официјално базиликата на Успението на Пресвета Богородица. Градбата била проектирана од малтешкиот архитект Џорџо Гроњет де Васе во неокласичен стил, со архитектонско решение инспирирано од Пантеонот во Рим. Изградбата започнала во 1833 година и продолжила до почетокот на 1860-тите.
Црквата била изградена околу постара парохиска црква, која продолжила да се користи за време на изградбата. Новата градба се одликува со огромна кружна купола без внатрешни носечки столбови. Според податоците на парохијата, куполата има внатрешен пречник од околу 39,6 метри, надворешен пречник од 56,2 метри и внатрешна височина од 54,7 метри.
Ротондата денес е една од најпрепознатливите градби на Малта и доминира со панорамата на Моста. Во неа се наоѓаат бројни уметнички дела, меѓу кои и дела на малтешкиот сликар Џузепе Кали. Во комплексот се наоѓаат и крипта, црковен музеј и засолниште од Втора светска војна.
„Чудото на Моста“ Ротондата е особено позната по настанот од 9 април 1942 година, за време на Втората светска војна. За време на воздушен напад, бомба тешка околу 500 килограми пробила низ куполата и паднала во внатрешноста на црквата, каде што во тој момент се наоѓале голем број верници. Бомбата не експлодирала и никој од присутните не бил повреден.
Настанот во локалната католичка традиција е познат како „Чудото на Моста“ и се смета за знак на божествена заштита. Денес во црквата е изложена реплика на бомбата. Истовремено, од историска гледна точка, неексплодираната бомба била отстранета и деактивирана од британските единици за отстранување бомби.
Знаменитости Покрај Ротондата, во Моста и нејзината околина се наоѓаат повеќе историски и културни знаменитости.
Ротонда на Моста – монументална неокласична базилика и главна знаменитост на градот. Катакомби Та' Бистра – комплекс на древни гробници и катакомби во близина на Моста. Вид ил-Гħасел – долина и природно подрачје во околината на градот. Капелата на Свети Павле Пустиникот – историска капела во долината Вид ил-Гħасел. Градината Ġnien l-Għarusa tal-Mosta – зелена површина во близина на Викториските линии. Старите улици на Моста – во историското јадро се зачувани традиционални малтешки куќи, капели и други градби.
Фондацијата на Ротондата денес организира и тематски обиколки на Моста кои, покрај Ротондата, опфаќаат повеќе капели, праисторискиот долмен, старата ветерница и други места од локалното наследство.
Население Моста во втората половина на 20 век прераснала од традиционално земјоделско село во густо населена урбана населба. Развојот бил поттикнат од изградбата на нови станбени населби, особено во периферните делови на градот. Според податоците на Локалниот совет на Моста, градот денес има околу 18.000 жители.
Стопанство Историски, стопанството на Моста било поврзано со земјоделството, што се одразува и во традиционалното мото на градот, Spes Alit Ruricolam („Надежта го зајакнува земјоделецот“). Со урбанизацијата во текот на 20 век земјоделското земјиште значително се намалило, додека станбените, трговските и деловните површини се прошириле. Денес Моста има развиена деловна и трговска активност и претставува важен урбан центар во централниот дел на Малта.
Култура Главниот верски настан во градот е празникот посветен на Успението на Пресвета Богородица, кој се одбележува на 15 август. Ротондата претставува центар на верскиот и културниот живот на Моста.
Покрај богослужбите, во Ротондата се организираат концерти, изложби и други културни настани. Комплексот денес има и музејски и туристички функции, а посетителите можат да ја разгледаат внатрешноста на базиликата, криптата, црковниот музеј, засолништето од Втората светска војна и внатрешниот дел околу куполата.
Галерија
Наводи
Надворешни врски
Локален совет на Моста Mosta Rotunda Foundation Mosta Parish – Rotunda of Mosta
Категорија:Општини во Малта