Оваа статија е за грчкиот остров Родос. За други употреби видете Родос (појаснување).
Родос () — најголемиот од островите на Додеканезите и во поглед на копнена површина и на население. Административно островот формира посебна општина во рамките на регионалната единица Родос, која е дел од Административниот регион Јужен Егеј. Главен град на островот и седиште на општината е РодосKallikratis law Greece Ministry of Interior . Градот Родос имал 50.636 жители во 2011 година. Островот се наоѓа североисточно од Крит, југоисточно од Атина, и веднаш зад анадолскиот брег на Турција. Островот е познат и како „Витешки остров“ според Витезите Болничари, кој некогаш владееле со островот.
Историски гледано, Родос бил познат во целиот свет поради Колосот, едно од Седумте светски чуда на античкиот свет. Средновековниот стар град Родос е прогласен за светско културно наследство. Денес, островот е еден од најпопуларните туристички одредишта во ЕвропаPaul Hellander, Greece, 2008Duncan Garwood, Mediterranean Europe, 2009Ryan Ver Berkmoes, Oliver Berry, Geert Cole, David Else, Western Europe, 2009Harry Coccossis, Alexandra Mexa, The challenge of tourism carrying capacity assessment: theory and practice, 2004. Името на американската држава Род Ајленд се заснова од овој остров.
Име
Островот е познат како Ρόδος на грчки јазик во текот на целата историја. Покрај тоа, островот е познат како Роди на италијански, Родос на турски, и Роди или Родес во ладино.
Патувањата на Сер Џон Мандивил погрешно известуваат дека Родос порано бил наречен „Колос“, главно поради Колосот на Родос и Посланието на Павле до Колосјаните, што се однесува на античкиот град КолосеAnthony Bale, trans., The Book of Marvels and Travels, Oxford 2012, , [ p. 16] and footnote.
Името на островот може да се добие од ерод, кое на феникиски значи змија, бидејќи островот бил нападнат од змии во антикатаEncyclopedia Britannica entry for Rhodes.
Географија
Островот Родос има облик на копје. Островот е долг 79,7 километри и широк 38 километри со вкупна површина од околу 1.400 квадратни километри и крајбрежје од околу 220 километри. Варовникот е главна седиментна карпа која се среќава на островот. Градот Родос е сместен на северниот дел од островот, како и античките и модерни комерцијални пристаништа. Главната воздушна порта (Меѓународниот аеродром Дијагора) се наоѓа на 14 километри југозападно од градот во Парадиси. Патната мрежа е распространета од градот долж источниот и западниот брег.
Надвор од градот Родос, островот е полн со мали села и спа-центри, меѓу кои и Фалираки, Линдос, Кремасти, Хараки, Пефкос, Архангелос, Афанту, Иксија, Коскиноу, Ембона, Парадиси и Тријанта. Родос има изворска вода богата со минерали (а понекогаш и морска вода) која се користи за лековити бањи, а бањските одморалишта нудат различни здравствени третмани.
Родос се наоѓа 363 км исток-југоисток од грчкото копно, и 18 км од јужниот брег на Турција.
Флора
Внатрешноста на островот е планинска, ретко населена и опфатена со борови шуми и чемпрес. Додека бреговите се карпести, островот има обработливи површини на земјиште каде што се одгледуваат агруми, винско грозје, зеленчук, маслинки и други култури.
Фауна
Во 2005 било докажано дека елените се застрашени од исчезнување. Во долината Петалудес (во превод „долина на пеперутките“), во текот на летните месеци се собираат голем број молци. Планината Атавирос, со 1216 метри е највисоката точка на островот.
Земјотреси
Посилни земјотреси на островот се случиле во 226 п.н.е., кој го уништил Колосот на Родос, на 3 мај 1481 година, кој уништил голем дел од градот Родос и на 26 јуни 1926 година.
На 15 јули 2008 година, Родос бил погоден од земјотрес со јачина од 6,3 степени, предизвикувајќи мало оштетување на неколку стари згради и еден смртен случај.
Клима
Родос има средоземна клима.
Климатски податоци за РодосМесецЈанФевМарАпрМајЈуниЈулиАвгСепОктНоеДекГодинаПросечна температура на морето °C (°F)17.9(64.2)17.0(62.6)17.1(62.8)17.6(63.7)20.1(68.2)23.4(74.1)25.9(78.6)27.2(81.0)26.7(80.1)23.8(74.8)20.9(69.6)18.8(65.8)21.4(70.5)Средно дневно време10.011.012.013.014.015.014.013.012.011.010.010.012.1Просечен ултравиолетов индекс235781010975325.9Извор: Weather Atlas
Историја Праисторија
Островот бил населен во неолитскиот период, иако има малку остатоци од таа култура.
Минојски период Во 16 век п.н.е., Минојците дошле на Родос. Подоцна старогрчката митологија се присетува на племенската раса наречена Телхини и го поврзува островот Родос со Данај.
Микенски период Во 15 век п.н.е., Микенските Грци извршиле инвазија на островот. По крајот на бронзеното време, првите обновени надворешни контакти на островот биле со КипарB. d'Agostino, "Funerary customs and society on Rhodes in the Geometric Period: some observations", in E. Herring and I. Lemos, eds. Across Frontiers: Etruscans, Greeks, Phoenicians and Cypriots. Studies in Honour of D. Ridgway and F.R. Serra Ridgway 2006:57-69..
Хомер споменува дека Родос учествувал во Тројанската војна под водство на ТлеполемIliad 2.653-654.
Архаичен период Во 8 век п.н.е., населбите на островот започнале да се формираат, со доаѓањето на Дорците, кои ги изградиле трите значајни градови Линдос, Јалисос и Камеирос, кои заедно со Кос, Книд и Халикарнас (на копното) го сочинувале т.н. Дориски хексаполис (грчки јазик за шест градови).
Островот е роден од сојузот на Хелиј, богот на сонцето и нимфата Рода, а градовите биле именувани за нивните три сина. Рода е розов хибискус на островот. Диодор Сицилиски напишал дека Актис, еден од синовите на Хелиј и Рода, отпатувал во Египет. Тој го изградил градот Хелиополис и ја подучувал астрологијата на Египќаните.
Класичен период
Персијците го нападнале и го зазеле островот, но тие биле повторно поразени од силите од Атина во 478 п.н.е. Градовите од Родос се приклучиле кон Атинската лига. Кога започнала Пелопонеската војна во 431 п.н.е., Родос останал во голема мера неутрален, иако останал член на Лигата. Војната траела до 404 п.н.е., но во тоа време Родос целосно се повлекол од конфликтот и одлучил да си оди по својот пат.
Во 408 п.н.е., градовите се обединиле, формирајќи една територија. Тие го изградиле градот Родос, нов град на северниот крај на островот. Нејзиниот редовен план, според Страбон, бил надминат од атинскиот архитект Хиподам.
Во 357 п.н.е., островот бил освоен од царот Маусол од Карија, а потоа повторно паднал под Персијците во 340 п.н.е. Нивното владеење било исто така кратко.
Хеленистички период
По смртта на Александар, неговите генерали се бореле за контрола на царството. Три од нив, Птоломеј I Сотер, Селевк I Победникот и Антигон I Едноокиот успеале да го поделат царството меѓу себе. Родос формирал силни комерцијални и културни врски со Птоломејците во Александрија и заедно ја формирале родо-египетската алијанса која ја контролирала трговијата низ Егејот во 3 век п.н.е.
Градот се развил во поморски, трговски и културен центар. Неговите монети циркулирале речиси насекаде во Медитеранот. Неговите познати школи за филозофија, наука, литература и реторика ги споделувале мајсторите со Александрија: атинскиот реторичар Есхин, кој формирал училиште на Родос, Аполониј од РодосHe wrote about Jason and Medea in the Argonautica., набљудувањата и делата на астрономите Хипарх и Геминус, реторичарот Дионисиј Тракс. Неговото училиште за вајари, развило богат, драматичен стил кој може да се окарактеризира како „хеленистички барок“. Агесандер, со два други вајари, ја направиле познатата т.н. Лаоконска група, која денес се наоѓа во Ватиканските музеи.
Во 305 п.н.е., Деметриј I започнал опсада на Родос, во обид да го прекине сојузот со Египет. Тој создал огромни опсадни апарати, вклучувајќи ударен овен и опсадна кула. И покрај тоа, во 304 п.н.е., по само една година, тој попуштил и потпишал мировен договор, оставајќи го зад себе огромниот број воена опрема. Властите на Родос ја продале опремата и ги искористиле парите за да изградат статуа на нивниот бог на сонце, Хелиј, статуата што е позната како Колосот на Родос.
Во текот на 3 век п.н.е., Родос се обидел да ја обезбеди својата независност и на својата трговија, особено околу неговата виртуелна контрола врз трговијата со жито во источниот Медитеран. И двете од овие цели биле зависни од ниту една од трите големи хеленистички држави кои доминираа, па затоа Родос продолжил со политика за одржување на рамнотежа помеѓу Птоломеј I Сотер, Селевк I Победникот и Антигон I Едноокиот, дури и ако тоа значело дека ќе војува со нејзиниот традиционален сојузник Египет. За таа цел тие вработиле голем број на работници за изградба на своја морнарица. Исто така ја оформиле и својата доминација на брегот на Карија кој се наоѓа наспроти Родос.
Родос успешно ја спровел оваа политика во текот на третиот век п.н.е., импресивно достигнување за она што во суштина претставувал демократска држава. Меѓутоа, до крајот на тој период, рамнотежата на моќта започнала да се распаѓа, бидејќи намалувањето на Птоломејската моќ го направил Египет привлечна цел за амбициите на Селевкидската Империја. Во 203/2 п.н.е., младите и динамични кралеви на Антигонидите и Селевкидите, Филип V и Антиох III, се согласиле да потпишат пакт за ненапаѓање, барем привремено, поради своите воени амбиции односно кампањата на Филип во Егејското Море и западна Анадолија и конечното решение на египетското прашање од страна на Антиох. Поради овие чести закани, властите на Родос се обратиле во 201 година п.н.е. до Римската Република.
И покрај тоа што била исцрпена од титанската борба против Ханибал (218-201 п.н.е.), Римјаните се согласиле да интервенираат, откако Филип веќе бил повреден за време на војната против Картагина. Сенатот ја сметал жалбата од Родос и неговите сојузници како можност да изврши притисок врз Филип. Резултатот бил започнување на Втората македонско-римска војна (200-196 п.н.е.), која завршила со победа на Рим и независност на Родос.
Византиски период
Во 395 со поделбата на Римското Царство, започнал долгиот византиски период во управувањет на Родос. Во доцната антика, островот бил главен град на римската провинција Острови, опфаќајќи поголем дел од егејските острови, со дваесет градови. Соодветно на тоа, островот бил исто така метропола на црковната провинција Киклади, со единаесет суфрагани.
Започнувајќи од околу 600 година, неговото влијание во поморските прашања се манифестирало во собирањето на поморските закони, познати како „Закон за Родошко Море“, кои закони биле прифатени низ Средоземното Море. За време на Византиско-персиската војна, островот бил окупиран.
Родос бил окупирана и од страна на исламските сили на Омејадите на калифот Муавија I во 654 г., кои ги однеле остатоците од Колосот на Родос. Островот повторно бил окупиран од страна на Арапите во 673 година, како дел од нивниот прв напад врз Цариград. Меѓутоа, кога нивната флота била уништена од грчкиот оган пред Цариград и од невремето на враќање, островот бил евакуиран во 679/80 како дел од мировниот договор. Во 715 византиската флота испратена против Арапите започнала бунт на Родос, што довело до доаѓање на Теодосиј III на византискиот престол.
Од раниот 8 век до 12 век, Родос припаѓал на византиската тема Кибиреоти, и бил центар за бродоградба и трговија. Во 1090, островот бил окупиран од силите на Селџуците. Родос бил освоен од царот Алексиј I Комнин за време на Првата крстоносна војна.
Кога започнало слабеењето на византиската централна власт во првата половина на 13 век, Родос станал центар на независниот домен Лав Габалас и неговиот брат Јован, додека не бил окупиран од Џенова во 1248-1250. Република Џенова била поразена од Никејското Царство, по што островот станал редовна провинција на никејската држава (и по 1261 година од обновената Византија). Во 1305, островот бил даден на Андреја Мориско, џеновски авантурист кој влегол во византиска служба. Но, Родос бил контролиран од Ментеше, еден од анадолските бејлици помеѓу 1300 и 1314 година.
Крстоносен и исламски период