Кајперов Појас — голем прстен од „отпад“ или околуѕвезден диск што се наоѓа во надворешниот Сончевиот Систем, кој се протега од орбитата на Нептун на 30 астрономски единици (AU) до околу 50 ае од Сонцето. Тој е сличен на Астероидниот појас, но е далеку поголем — 20 пати поширок и 20–200 пати помасовен. Како и астероидниот појас, тој главно се состои од мали тела или остатоци од времето кога се формирал Сончевиот Систем. Додека многу астероиди се составени првенствено од карпи и метал, повеќето објекти на Кајперовиот Појас се составени главно од замрзнати испарливи материи (наречени „мразови“), како што се метан, амонијак и вода. Кајперовиот Појас е дом на три објекти идентификувани како џуџести планети од страна на Меѓународниот астрономски сојуз: Плутон, Хаумеја и Макемаке. Некои од месечините на Сончевиот Систем, како што се Тритон на Нептун и Феба на Сатурн, можеби потекнуваат од регионот.Johnson, Torrence V.; and Lunine, Jonathan I.; Saturn's moon Phoebe as a captured body from the outer Solar System, Nature, Vol. 435, pp. 69–71
Кајперовиот Појас го добил името по холандскиот астроном Џерард Кајпер, иако тој не го предвидел неговото постоење. Во 1992 година била откриена мала планета, наречена 15760 Албион, првиот објект на Кајперовиот Појас по Плутон и Харон. Од неговото откритие, бројот на познати објекти од Кајперовиот Појас (ОКП) се зголемил на над илјада, а повеќе од 100.000 со над 100 километри во пречник се смета дека постојат. Првично се сметало дека Кајперовиот Појас е главното складиште за периодични комети, оние со орбити кои траат помалку од 200 години. Проучувањата од средината на 1990-тите покажале дека појасот е динамички стабилен и дека вистинското место на потекло на кометите е расеаниот диск, динамички активна зона создадена од движењето на Нептун нанадвор пред 4,5 милијарди години; расеаните објекти како што е Ерида имаат екстремно ексцентрични орбити што ги носат до 100 AU од Сонцето.
Кајперовиот Појас се разликува од теоретскиот Ортов Облак, кој е илјада пати подалечен и претежно е сферичен. Објектите во Кајперовиот Појас, заедно со членовите на расеаниот диск и сите потенцијални Хилсови облаци или Ортови облаци, колективно се нарекуваат заднептунски објекти (ЗНО). Плутон е најголемиот и најмасивниот член на Кајперовиот Појас и најголемиот и вториот најмасивен познат ЗНО, надминат само од Ерида во расеаниот диск. Првично Плутон се сметал за планета, но статусот на Плутон како дел од Кајперовиот Појас предизвикало да биде рекласифициран како џуџеста планета во 2006 година. Композициски е сличен на многу други објекти од Кајперовиот Појас, а неговиот орбитален период е карактеристичен за класата на ЗНО, познати како „ плутино“, кои ја делат истата резонанца 2:3 со Нептун.
Кајперовиот Појас и Нептун можат да се видат како маркери за обемот на Сончевиот Систем, алтернативи се хелиопаузата и растојанието на кое гравитациското влијание на Сонцето се совпаѓа со она на другите ѕвезди (се проценува дека е помеѓу и ).
Историја мини|Плутон и Харон По откривањето на Плутон во 1930 година, многумина шпекулирале дека тој можеби не е сам. Регионот кој сега се нарекува Кајперовиот Појас бил хипотезиран во различни форми со децении. Дури во 1992 година бил пронајден првиот директен доказ за неговото постоење. Бројот и разновидноста на претходните шпекулации за природата на Кајперовиот Појас довеле до континуирана неизвесност за тоа кој ја заслужува заслугата што прв го предложил.
Хипотези Првиот астроном кој предложил постоење на заднептунска популација бил Фредерик К. Леонард. Набргу по откривањето на Плутон од страна на Клајд Томбо во 1930 година, Леонард размислувал дали „не е веројатно дека во Плутон излезе на виделина како првото од серијата ултра-нептунски тела, чии преостанати членови сè уште чекаат да бидат откриени, но кои се предодредени на крајот да бидат откриени“. Истата година, астрономот Армин О. Лејшнер сугерирал дека Плутон „можеби е еден од многуте планетарни објекти со долг период што допрва треба да се откријат“. мини|Астрономот Џерард Кајпер, по кого е именуван Кајперовиот Појас Во 1943 година, во Списание на Британското астрономско здружение, Кенет Еџворт претпоставил дека, во регионот надвор од Нептун, материјалот во исконската сончева маглина бил премногу широко распореден за да се кондензира во планети и така прилично кондензиран во огромен број помали тела. Од ова тој заклучил дека „надворешниот регион на Сончевиот Систем, надвор од орбитите на планетите, е окупиран од многу голем број на релативно мали тела“ и дека, одвреме-навреме, некој од нивниот број „скита од сопствената сфера и се појавува како повремен посетител на внатрешниот Сончев Систем“, станувајќи комета.
Во 1951 година, во трудот во Астрофизика: Тематски симпозиум, Џерард Кајпер шпекулирал за сличен диск кој се формирал на почетокот на настанокот на Сончевиот Систем, но тој не мислел дека таков појас сè уште постои. Кајпер работел на претпоставката, вообичаена во негово време, дека Плутон е со големина на Земјата и затоа ги расеал овие тела кон Ортовиот Облак или надвор од Сончевиот Систем. Да била точна хипотезата на Кајпер, денес немало да има Кајперов Појас.
Хипотезата добила многу други форми во следните децении. Во 1962 година, физичарот Ал Г.В. Камерон го постулирал постоењето на „огромна маса на мал материјал на периферијата на Сончевиот Систем“. Во 1964 година, Фред Випл, кој ја популаризирал познатата хипотеза за „валкани снежни топки“ за структурата на кометата, сметал дека „појасот на кометите“ може да биде доволно масивен за да предизвика наводни разлики во орбитата на Уран што ја поттикнало потрагата по планетата X, или, во најмала рака, доволно масивен за да влијае на орбитите на познатите комети. Набљудувањето ја отфрлило оваа хипотеза.
Во 1977 година, Чарлс Ковал го открил 2060 Хирон, леден планетоид со орбита помеѓу Сатурн и Уран. Тој користел компаратор за трепкање, истиот уред што му дозволил на Клајд Томбо да го открие Плутон скоро 50 години пред тоа. Во 1992 година, друг објект, 5145 Фол, бил откриен во слична орбита. Денес е познато дека цела популација на тела слични на комети, наречени кентаури, постои во регионот помеѓу Јупитер и Нептун. Орбитите на кентаурите се нестабилни и имаат динамичен век на траење од неколку милиони години. Од времето на откривањето на Харон во 1977 година, астрономите шпекулираат дека кентаурите мора често да се надополнуваат со некој надворешен резервоар.
Дополнителни докази за постоењето на Кајперовиот Појас подоцна се појавиле од проучувањето на кометите. Дека кометите имаат конечен животен век е познато подолго време. Како што се приближуваат до Сонцето, нивната топлина предизвикува нивните испарливи површини да се сублимираат во вселената, постепено расејувајќи ги. Со цел кометите да продолжат да бидат видливи во текот на староста на Сончевиот Систем, тие мора често да се надополнуваат. Предлог за таква област на надополнување е Ортовиот Облак, веројатно сферичен рој комети што се протега над 50.000 AU од Сонцето за првпат хипотезиран од холандскиот астроном Јан Орт во 1950 година. Се смета дека Ортовиот Облак е точката на потекло на долгопериодните комети, кои се оние, како Хејл-Боповата комета, со орбити кои траат илјадници години.
Постои уште една популација на комети, позната како краткопериодични или периодични комети, која се состои од оние комети кои, како Халеевата Комета, имаат орбитални периоди помали од 200 години. До 1970-тите, брзината со која биле откриени комети со краток период станувала сè понеконзистентна со нивното појавување само од Ортовиот Облак. За објектот од Ортовиот Облак да стане комета со краток период, прво ќе треба да биде заробен од џиновските планети. Во трудот објавен во Monthly Notices of the Royal Astronomical Society во 1980 година, уругвајскиот астроном Хулио Фернандес изјавил дека за секоја кратка комета што ќе биде испратена во внатрешниот Сончев Систем од Ортовиот Облак, 600 други ќе треба да бидат исфрлени во меѓуѕвездениот простор. Следејќи ја работата на Фернандес, во 1988 година, канадскиот тим составен од Мартин Данкан, Том Квин и Скот Тремејн извршиле голем број компјутерски симулации за да утврдат дали сите набљудувани комети можеле да пристигнат од Ортовиот Облак. Тие откриле дека Ортовиот Облак не може да ги земе предвид сите комети со краток период, особено затоа што кометите со краток период се групирани во близина на рамнината на Сончевиот Систем, додека кометите од Ортовиот Облак имаат тенденција да пристигнуваат од која било точка на небото. Со „појасот“, како што го опишал Фернандес, додаден во формулациите, симулациите се поклопиле со набљудувањата. Наводно, бидејќи зборовите „Кајпер“ и „појас на комети“ се појавиле во почетната реченица на трудот на Фернандес, Тремејн го нарекол овој хипотетички регион „Кајперовиот Појас“.
Откритие мини| Низата телескопи на врвот Мауна Кеја, со која била откриен Кајперовиот Појас Во 1987 година, астрономот Дејвид Џуит од Масачусетскиот технолошки универзитет, останал збунет од „очигледната празнина на надворешниот Сончев Систем“. Тој ја охрабрил тогашната студентка Џејн Лу да му помогне во неговиот обид да лоцира друг објект надвор од орбитата на Плутон, бидејќи, како што и рекол, „Ако ние не го сториме тоа, никој нема да го стори тоа“. Користејќи телескопи во Националната опсерваторија Кит Пик во Аризона и Меѓуамериканската опсерваторија Серо Тололо во Чиле, ти го спровеле своето пребарување на ист начин како што го направиле Клајд Томбо и Чарлс Ковал, со трепкав компаратор. Првично, за испитувањето на секој пар чинии траело околу осум часа, но процесот бил забрзан со пристигнувањето на електронски уреди поврзани со полнење (CCD), кои, иако нивното видно поле било потесно, не само што биле поефикасни во собирањето светлина (тие задржувале 90% од светлината, наместо 10% постигнати со фотографии), но дозволе процесот на трепкање да се направи виртуелно, на компјутерски екран. Денес, тие уреди ја формираат основата за повеќето астрономски детектори. Во 1988 година, Џуит се преселил во Институтот за астрономија на Универзитетот на Хаваи. Лу подоцна му се придружила за да работи на Универзитетот на Хаваи со 2.24 м телескоп во Мауна Кеја. На крајот, видното поле за CCD се зголемило на 1024 пиксели, што овозможило пребарувањето да се спроведе многу побрзо. По пет години пребарување, Џуит и Лу на 30 август 1992 година го објавила „Откривање на објектот - кандидат за Кајперовиот Појас 1992 QB 1“. Овој објект подоцна станал познат под името Албион 15760. Шест месеци подоцна, тие откриле втор објект во регионот, (181708) 1993 FW. До 2018 година, биле откриени над 2000 на Кајперовиот Појас.
Над илјада тела биле пронајдени во појасот во текот на дваесет години (1992–2012), по пронаоѓањето на (именуван во 2018 година), покажувајќи огромен појас на тела. До 2010-тите целосниот обем и природата на телата на Кајперовиот Појас е во голема мера непознат. Конечно, кон крајот на 2010-тите, два објекти на Кајперовиот Појас биле прелетани со вселенско летало без екипаж, обезбедувајќи многу поблиски набљудувања на плутонскиот систем.
Студиите спроведени откако заднептунскиот регион за прв пат бил изготвен покажале дека регионот кој сега се нарекува Кајперовиот Појас не е точката на потекло на краткопериодните комети, туку дека тие наместо тоа произлегуваат од поврзаната популација наречена расеан диск. Расеаниот диск е создаден кога Нептун мигрирал нанадвор во прото-Кајперовиот Појас, кој во тоа време бил многу поблиску до Сонцето и оставил популација од динамички стабилни објекти кои никогаш не би можеле да бидат погодени од неговата орбита, и популација чии перихели се доволно блиску што Нептун сè уште може да ги вознемирува додека патува околу Сонцето (расеаниот диск). Бидејќи расеаниот диск е динамички активен, а Кајперовиот Појас релативно динамички стабилен, расеаниот диск сега се смета за најверојатната точка на потекло на периодичните комети.
Име