Ристо Василевски

Ристо Василевски (, Преспа, ) – поет, есеист, критичар, антологичар, преведувач, член на МАНУ надвор од работниот состав (2006).

Животопис Ристо Василевски е роден на 31 јануари 1943 година во с. Наколец, Преспа. Основно училиште, од прво до четврто одделение завршил во с. Наколец, од петто до осмо во с. Љубојно, а средно техничко училиште, градежна насока, во Скопје. Вонредно студирал на Градежниот факултет во Суботица.

Во периодот 1962-1963 година работел како градежен техничар во градежното претпријатие „Пелагонија“ од Скопје. Веднаш по скопскиот земјотрес заминува на отслужување на воениот рок во Пожаревац и останува да живее во тој град, вработувајќи се најпрвин како технички раководител на градежното претпријатие „Неимар“, а потоа како градежен стручњак – цивилно лице во тогашната ЈНА, во која останува до крајот на 1993 година. Неговото заминување од ЈНА се врзува за распаѓањето на СФРЈ и осамостојувањето на Република Македонија. Во Пожаревац активно се вклучил во книжевниот живот и воспоставил плодна соработка со списанието „Браничево“ и весникот „Реч народа“, во кои објавил серија книжевни прилози. Во август 1969 година се преселил во Смедерево. Во него го основал Книжевниот клуб „Смедерево“ и станал негов прв претседател; го покренал угледниот Меѓународен фестивал на поезија „Смедеревска песничка jeсен“ („Смедеревска поетска есен“) и станал негов долгогодишен директор, уметнички директор и главен и одговорен уредник на издавачката дејност; го втемелил југословенскиот Фестивал на детско книжевно творештво „Извор живе речи“ („Извор на живиот збор“) во Колари кај Смедерево, и го покренал младинскиот весник „Сутра“ („Утре“) – станал негов главен и одговорен уредник. Во градот Смедерево и во Србија бил ангажиран и во многу други книжевни, издавачки и културни дејности. Бил уредник на повеќе списанија за книжевност, уметност и култура, а бил уредник и на најугледниот српски литературен весник „Књижевне новине“ од Белград, уредник на литературното списание „Моне Ауреус“ од Смедерево и член на Одборот на Меѓународниот фестивал „Смедеревска поетска есен“ и на меѓународните „Белградски книжевни средби“. Од 1993 година е сопственик, директор и главен уредник на угледната издавачка куќа „Арка“ од Смедерево.

И како директор на Меѓународниот фестивал „Смедеревска поетска есен“, и како сопственик и главен и одговорен уредник на ИК „Арка“, Василевски посебно внимание й посветувал на современата македонска книжевност. За време на постоењето на „Смедеревска по¬етска есен“ не се случило учеството на македонските поети да не биде најмногубројно. На симпозиумите учествувале: академиците Димитар Митрев, Милан Ѓурчинов, Гане Тодоровски, Георги Старделов, Александар Спасов и Катица Ќулавкова, и повеќе истакнати македонски критичари и есеисти. Книжевниот летопис на Ристо Василевски започнал со објавувањето на неговите први песни во весникот „Нова Македонија“ (1960). Оттогаш редовно соработувал во речиси сите позначајни весници и списанија што излегувале во Македонија, во поранешна Југославија, и надвор од неа. Неговата библиографија има над 3.000 био¬библиографски единици.

Преселувањето во Србија влијаело Василевски да почне да пишува и на српски јазик, така што со книга на тој јазик дебитира во 1968 година, објавувајќи ja стихозбирката „Шапутања“ („Шепоти“), со која го свртел вниманието на југословенската книжевна јавност. Во истата година, на општојугословенскиот конкурс за необјавени кни¬жевни дела, чиј претседател на жири-комисијата бил истакнатиот српски критичар, есеист и антологичар Зоран Глушќевиќ, Василев¬ски ja доби првата награда за поезија „Ѓуро Салај“. Наградениот поетски ракопис под наслов „Временија“, преведен од македонски на српски јазик, го објавил во 1970 година. Оваа стихозбирка на повеќе српски критичари им послужи за правење анализи и споредби меѓу нејзината вредност и вредноста на поетските книги на српските по¬ети што тогаш се објавувале во Србија. Тоа бил повод Василевски да биде примен во Друштвото на писателите на Македонија, а малку подоцна и во Здружението на писатели на Србија.

Со поетска книга на македонски јазик Василевски дебитира со стихозбирката „Толкување на патот“ (1973). Зад неа следеле уште 17 стихозбирки, детски книги, антологии, и аудио касети на македонски јазик и уште 18 поетски книги, романи, антологии и монографии на српски јазик. Тие на Василевски му обезбедиле трајно место не само во македонската и српската книжевност, туку и пошироко – Василевски е виден учесник на многу домашни и меѓународни книжевни средби на кои добивал и повеќе значајни домашни и меѓународни награди и признанија. Според МАНУ, поезијата на Василевски е преведувана на над дваесет странски јазици.

Творештво Избрани дела Изабрана дела I-XV, (Избрани дела) - Арка, Смедерево Поезија[уреди | уреди извор] „Шапутања“ („Шепоти“) - Браничево, Пожаревац, 1968. „Временија“ - Браничево, Пожаревац, 1970. „Толкување на патот“ - Македонска книга, Скопје, 1973. „Давање облика“ („Давање облик“) - Графос, Београд, 1981. „Листање времена“ („Листање на времето“) - Графос, Београд, 1984. (две изданија) „Житието на Коле Ф.“ - Мисла, Скопје, 1984. „Болна кућа“ („Болна куќа“) - Београдска књига, Београд, 1984. "Моринки" - Наша книга, Скопје. 1985. ISBN 978-86-373-0073-1. "Плодоред" - Македонска книга, Скопје. 1991. ISBN 978-86-369-0193-9. "Пофалби на адот" - Македонска книга, Скопје, 1993. "Играње главом" („Играње со главата“) - Просвета. Београд: 1997. ИСБН 86-07-01134-9. "Огледала" - Штрк, Скопје. 1998. ISBN 978-9989-662-17-1. "Летопис хиљадудеветстопоследње" („Летопис на илјада девесто последната“) - Народна књига, Београд, 2000. ИД-86044172 "Тканица зла" („Ткаеница на злото“) - Просвета, Београд, 2001. „Храм. Сепак храм” – Култура, Скопје. 2002. ISBN 978-9989-662-95-9. „Храм, ипак храм” – Арка, Смедерево (пет изданија, 2003-2004). ISBN 978-86-7610-013-2. „Biserica, iata hramul” – Editura Viitorul Romanesc, Bucuresti, prvo izdanje drugo 2004. 2003. ISBN 978-973-623-040-0. „Храм и пак храм” – Мултипринт, Софија. 2004. ISBN 978-954-9811-72-8. „Храм, сепак храм” – Штрк, Скопје. 2006. ISBN 978-9989-662-95-9. „Ископине" („Ископини“) – Смедеревска песничка јесен, Смедерево. 2006. ISBN 978-86-84201-37-1. "Excavations" – Smederevo’s Poet Autumn, Smederevo. 2006. ISBN 978-86-84201-37-1. "Сушт" (Словоспев) – Арка, Смедерево. 2007. ISBN 978-86-7610-071-2.. „Hram, iara hram” – Editura ZEIT, Braila, Rumunija i Unia ti cultura-A armanjilor di Machidunii, Skopje. 2009. ISBN 978-9989-895-66-1.;. ISBN 12: 978-9989-895-66-1 „Божествени допири” - ИЦ Три, Скопје. 2010. ISBN 978-9989-895-66-1.. ISBN 978-9989-895-66-1. „Оде, о да” - Арка, Смедерево. 2013. ISBN 978-86-7610-138-2.. „Ode, o da” - Editura Europa, Krajova, Romania. 2016. ISBN 978-973-1874-19-7. „Оди во кругот” - Матица македонска, Скопје, 2018. 2017. ISBN 978-608-10-0587-5.. „Срце круга” („Срцето на кругот“) - Арка, Смедерево. 2018. ISBN 978-86-7610-194-8.

Филозофеми "Нулто време" (Философеме, паракопе, цртице) - Арка, Смедерево. 2010. ISBN 978-86-7610-105-4. "Сновиди битка" (Философеме, окрзнућа, /н/афоризми) - Арка, Смедерево. 2012. ISBN 978-86-7610-130-6.. „Ѕвездени мигови и пепел“ (Филозофеми; шарки од времето за времето) - Издавачки центар Три, Скопје. 2014. ISBN 978-608-230-240-9.. "Съновидения от битието" (философеми, избор на бугарском) – Славянска литературна и артистична академия - Варна. 2015. ISBN 978-954-2930-20-4.. "Генезис мечты" (философеми, избор на руском, перевод Людмилы Снитенко) – Издательство „Паблис”, Москва. 2016. ISBN 978-5-9908078-8-4.. „Aphorisms and Philosophies”, KaMPe, Artist group CIC, London, 2018.

Книги за деца „Големи и други работи“, песни - Мисла, Скопје, 1974 и 1981. "Големи и други работи" (Велике и друге ствари), ново, измењено и знатно допуњено издање, песни, Наша книга, Скопје, 1990. „Чудбината на едно кесе“, роман за деца во стихови - Детска радост, Скопје. 1991. ISBN 978-86-437-0054-9. „Новчаникова чудбина“ („Чудбината на едно кесе“), роман за деца во стихови; знатно изменето и дополнето издание на српски јазик, Арка, Смедерево, 1998. ИД=62881036 „Destinul minunat al unui portofel fermekat”, роман за деца во стихови – Editura Univerzal Dalsi, Bukuresti, 1999.

Избори поезија "Отићи у Преспу" („Да се отиде во Преспа“ - на српски) - Нова књига. Београд: 1986. ISBN 978-86-7335-011-0., "Страд и здрач" (на македонски) - Мисла, Скопје, 1991. "Lauda iadului" (на романски) – Editura Orient-Occident, Bukurešt. 2000. ISBN 978-973-9347-21-1. "Игри и пофалби" (на македонски) - Матица македонска, Скопје. 2000. ISBN 978-9989-48-020-1. (Ед.). ISBN 978-9989-48-278-6. (Кн.60), „Фреска од речи“ („Фреска од зборови“ - на српски) – Арка, Смедерево. 2005. ISBN 978-86-7610-051-4., „Фреска од зборови“ (на македонски) - Арка, Смедерево. 2005. ISBN 978-86-7610-051-4., „Ископине” (на српски) - Смедеревска песничка јесен, Смедерево. 2006. ISBN 978-86-84201-37-1., „Exavations” (на англиски) - Smederevo's Poet Autumn, Smederevo. 2006. ISBN 978-86-84201-37-1. „Фреска от думи“ (на бугарски) – Бугарски писател, Софија. 2007. ISBN 978-954-443-624-7.., „Чувар на полето“ (на македонски) – Микена, Битола. 2008. ISBN 978-9989-55-067-6.. (кн.). ISBN 978-9989-550-025-6 неважећи ISBN.. (ед.), "ЧОВЕКЪТ Е ХРАМ" („Човекот е храм“ – на бугарски) – Славянска литературна и артистична академия, Варна, Бльгария. 2009. ISBN 978-954-92402-1-4.. „Време, гласови“ – (на српски) – "Шумадијске метафоре: Библиотека града Београда: Библиотека "Деспот Стефан Лазаревић", Младеновац. 2009. ISBN 978-86-7191-161-0.. (БГБ), „Kilka piesni“ (на полски) – X World Poetry Day UNESCO – Widawnictwo Książkowe IBiS Warszawa, 2010. 2010. ISBN 978-83-7358-087-9.., "Playing with my head" (на англиски) – The “Pléiades” Series” – Struga poetry evenings, Struga. 2010. ISBN 978-9989-193-41-5.., "CZAS, GŁOSY" (на полски) – Fundacja ANIMA “Tygiel Kultury”, Łodż. 2010. ISBN 978-5-904531-03-4.., "ŚPIEW O ŚWIĄTYNI" (на полски) - Fundacja ANIMA “Tygiel Kultury”, Łodż. 2010. ISBN 978-5-904531-03-4.., „Храм, все-таки храм” (на руски) – Окоëм”, Москва. 2010. ISBN 978-5-904531-03-4.., „Балканская меланхолия” (на руски) - Московская городская организация Союза писателей России, ИПО „У Никитских ворот”, Москва. 2011. ISBN 978-5-87449-096-5 неважећи ISBN.., „Храм, справги, храм” (на украински) - Твердиня, Луцьк, Украина. 2011. ISBN 978-617-517-091-5.. ISBN 978-617-517-090-8.. (серија) „Guardian of the Field” (на англиски) - St. Clement of Ohrid, National and University library - Skopje. 2011. ISBN 978-608-232-047-2.., „Глетка, почеток” (на македонски) - Матица македонска, Скопје – Арка, Смедерево. 2012. ISBN 978-86-7610-131-3.., „Scene, origine” (на француски) - Matica makedonska, Skopje – Arka, Smederevo. 2012. ISBN 978-86-7610-131-3.. „Севремена овошка” (плакета на македонски) - Carmina in minima re * 48, Barcelona, 2014. „El frutal de las cuatro estaciones” (плакета на шпански) - Carmina in minima re * 48, Barcelona, 2014. „Du Paradis” (на француски) - Le Merle Moqueur; Le Temps des Cerises, Paris 2016. EAN: 9-782370-711052. „Серце кола”, Міжнародна літературно-мистецька Академія України & ТОВ «Видавництво „Десна Поліграф”, Київ – Чернігів. 2018. ISBN 978-617-7648-23-8. „Срце круга и друге песме” - Библиотекa Златни кључ Смедерева, МФП Смедеревска песничка јесен, Смедерево. 2019. ISBN 978-86-6255-081-1.

Аудио касета „Игри и пофалби" - Македонско радио, Скопје, 2000.

Антологии „Град на десној а ветар на левој обали” - Књижевни клуб, Смедерево, 1971. „Волшебно ковчеже”, антологија на македонската поезија за деца – Арка, Смедерево & Арлекин, Прилеп. 2002. ISBN 978-86-7335-011-0. „Чаробни ковчежић”, антологија македонске поезије за децу – Арка, Смедерево & „Извор живе речи”, Колари. 2002. ISBN 978-86-7610-004-0. „Светлости значења”, антологија песника националних мањина у Србији и Црној Гори (I и II том) – Арка, Смедерево. 2003. ISBN 978-86-7610-017-0.. ISBN 978-86-7610-019-4.