Ѕонгка (; Вајли: rdzong-kha, Jong-kă) или бутански, поретко нгалопски — јазик од групата тибетски јазик во семејството на синотибетски јазици. Ова е националнен и службен јазик во Бутан. Иако јазикот не е мнозински во државата, сепак бутанското кралско семејство и влада се одлучиле да го воведат јазикот како службен низ целата територија на државата. Ѕонгка е најдолг автохтон пишан јазик во Бутан. Ѕонгка се пишува на тибетско писмо.

Потекло на поимот Името на јазикот е ѕонгка, кое потекнува од зборовите „dzong“ (бутански будистички манастир) и „kha“ (јазик). Во превод, името значи „јазик кој се зборува во ѕонгите“. Важно е да се напомене дека јазикот не се именува како „бутански“ (таков јазик нема), но сепак поимот „бутански“ се користи за именување на несродниот белучки јазик. Поради ова, поимот „бутански јазик“ доста често се меша.

Класификација

Од јазична гледна точка, ѕонгка е најсроден со сикимскиот јазик (), националниот јазик на кралството Сиким. Покрај со него, јазикот е сроден и со другите бутански јазици како што се чочанаканскиот, брокпанскиот, брокатскиот и лакаскиот јазик.

Ѕонгка има и сличности со џумованскиот кој се зборува во јужен Тибет и со дранџонгкејскиот јазик кој се зборува во Сиким. Подалечен јазик на ѕонгка е стандардниот тибетски јазик. Иако се меѓусебно разбирливи, двата пишани јазика биле под различни влијанија на литургискиот јазик - класичен тибетски јазик, кој во Бутан е познат како чокејски. Чокејскиот се користел во Бутан со векови и се користел во образовниот систем ви Бутан сè до 1960-тите години. Јазикот бил заменет со стандардниот ѕонгка.

Географска распространетост Ѕонгка е мајчин јазик на населението во осум западни окрузи во Бутан, каде е и мнозински јазик. Осумте окрузи се Вангди Подранг, Пунака, Тимпу, Гаса, Паро, Ха, Дагана и Чука. Јазикот го зборуваат и во останатите бутански окрузи, но во помал број. Исто така, ѕонгка се зборува во близина на индискиот град Калимпонг, град кој некогаш бил под бутанска управа, а денес е во Западен Бенгал. Јазикот е задолжителен во бутанските училишта и претставува лингва франка во јужните и источните предели на Бутан.

Писмо

Ѕонгка се пишува на бутанска варијанта на тибетското писмо.

Тибетското писмо е службено писмо за тибетските и некои останати јужноазиски јазици. Тибетското писмо не е азбука, туку абугида и е дел од групата на индиски писма. Како и сите абугиди, така и ова писмо е азбучно-сегментско, односно секој знак е составен од комбинација на согласка и самогласка. Печатната форма на тибетското писмо се нарекува „учен“ (; 'со рака'), додека пак ракописната форма на писмото се нарекува „уме“ (; 'безглавно').

Ова писмо е тесно сврзано со поширокиот тибетски културен идентитет. Освен во Тибет, ова писмо се користи и во Бутан, Индија, Непал и Пакистан.Chamberlain 2008 Од тибетското писмо настанале следниве писма: лумбуанско писмо, лепчанско писмо,Daniels, Peter T. and William Bright. The World’s Writing Systems. New York: Oxford University Press, 1996. и пагспа. Тибетското писмо настанало од писмото брами или „индиско писмо“.

Наводи

Литература

- A language textbook with three audio compact disks.

Mazaudon, Martine. 1985. “Dzongkha Number Systems.” S. Ratanakul, D. Thomas & S. Premsirat (eds.). Southeast Asian Linguistic Studies presented to André-G. Haudricourt. Bangkok: Mahidol University. 124-57 Mazaudon, Martine & Boyd Michailovsky. 1988. “Lost syllables and tone contour in Dzongkha (Bhutan).” David Bradley, Eugénie J.A. Henderson & Martine Mazaudon (eds.). Prosodic analysis and Asian linguistics: to honour R.K. Sprigg. (Pacific Linguistics, Series C-104). 115-36 Mazaudon, Martine & Boyd Michailovsky. 1989. “Syllabicity and suprasegmentals: the Dzongkha monosyllabic noun.” D. Bradley et al. (eds.). Prosodic analysis and Asian linguistics: to honour R.K. Sprigg. Canberra. (Pacific Linguistics). 115-36 Michailovsky, Boyd. 1989. “Notes on Dzongkha orthography.” D. Bradley et al. (eds.). Prosodic analysis and Asian linguistics: to honour R.K. Sprigg. Canberra. (Pacific Lingustics). 297-301 Tournadre, Nicolas. 1996. “Comparaison des systèmes médiatifs de quatre dialectes tibétains (tibétain central, ladakhi, dzongkha et amdo).” Z. Guentchéva (ed.). L’énonciation médiatisée. Louvain_Paris: Peeters (Bibliothèque de l’Information Grammaticale, 34). 195-214 Watters, Stephen A. 1996. A preliminary study of prosody in Dzongkha. Arlington: UT at Arlinton Masters Thesis

Поврзано

Нгалопи Тибетски јазици Тибетско писмо Бутан

Надворешни врски Комисија за развој на ѕонгка Тимпу, Бутан Јазици на Хималаите и Тибетската висорамнина - Никола Турнадре Етнолог за ѕонгка Научи разговорен ѕонгка Ѕонгка линукс Романизација на географски поими на ѕонгка

*