Тајландско писмо или тајско писмо (тај. อักษรไทย, мктр. аксон тај) — писмото на тајландскиот и другите малцински јазици во Тајланд. Има 44 согласки (พยัญชนะ, пајанчана), петнаесет самогласни знаци (สระ, сара) што образуваат барем 28 самогласни облици, како и четири тонски бележници (, ванајук или ванајут).
Иако обично се нарекува „тајландска азбука“, ова впрочем не е вистинска азбука туку абугида - писмо каде секоја самоголаска може да се повика на нејзе својствен самогласен глас, опишан како подразбрано 'a' или 'o'. Согласките се пишуваат хоризонтално, од десно на лево, а самогласките се распоредуваат над, под, лево или десно од самогласката (или комбинација од овие положби).
Тајландскиот има и свои бројки (ตัวเลขไทย, туа лек тај) што се темелат на индоарапскиот систем , но западните арапски бројки исто така наоѓаат широка примена. __TOC__
Историја мини|десно|150п|Реплика на натписот на кралот Рам Камхенг Велики, најстар натпис на првобитно тајско писмо. Тајландската азбука води потекло од старокмерското писмо, кое е јужен брамски стил на писмо од типот „вателуту“. Според преданијата, писмото е создадено во 1283 г, а негов творец е кралот Рам Камхенг Велики.
Во писмото не постојат големи и мали букви, а зборовите не се одделуваат со простор.
Писмо
Согласки мини|десно|250п|Будистичка сутра на тајландски (тајско-кмерски стил на букви) Симбол Назив RTGS МФА Мак. транскр. Класа Тајландски RTGS (значење) Почеток Рима Почеток Рима Почеток Рима ก ก ไก่ ko kai (кокошка) k k к к средна ข ข ไข่ kho khai (јајце) kh k к к висока ฃ ฃ ขวด kho khuat (шише) [исфрлен] kh k к к висока ค ค ควาย kho khwai (бивол) kh k к к ниска ฅ ฅ คน kho khon (личност) [исфрлен] kh k к к ниска ฆ ฆ ระฆัง kho ra-khang (ѕвоно) kh k к к ниска ง ง งู ngo ngu (змија) ng ng нг нг ниска จ จ จาน cho chan (чинија) ch t ч т средна ฉ ฉ ฉิ่ง cho ching (чинели) ch – ч – висока ช ช ช้าง cho chang (слон) ch t ч т ниска ซ ซ โซ่ so so (ланец) s t с т ниска ฌ ฌ เฌอ cho choe (дрво) ch – ч – ниска ญ ญ หญิง yo ying (жена) y n ј н ниска ฎ ฎ ชฎา do cha-da (фризура) d t д т средна ฏ ฏ ปฏัก to pa-tak (остен, џилит) t t т т средна ฐ ฐ ฐาน tho than (пиедестал) th t т т висока ฑ ฑ มณโฑ tho montho (Мандодари)Кралица од епот Рамајана th t т т ниска ฒ ฒ ผู้เฒ่า tho phu-thao (старешина) th t т т ниска ณ ณ เณร no nen (млад монах) n n н н ниска ด ด เด็ก do dek (дете) d t д т средна ต ต เต่า to tao (желка) t t т т средна ถ ถ ถุง tho thung (вреќа) th t т т висока ท ท ทหาร tho thahan (војник) th t т т ниска ธ ธ ธง tho thong (знаме) th t т т ниска น น หนู no nu (глушец) n n н н ниска บ บ ใบไม้ bo baimai (лист) b p б п средна ป ป ปลา po pla (риба) p p п п средна ผ ผ ผึ้ง pho phueng (пчела) ph – п – висока ฝ ฝ ฝา fo fa (капак) f – ф – висока พ พ พาน pho phan (тацна) ph p п п ниска ฟ ฟ ฟัน fo fan (заби) f p ф п ниска ภ ภ สำเภา pho sam-phao (едреник) ph p п п ниска ม ม ม้า mo ma (коњ) m m м м ниска ย ย ยักษ์ yo yak (џин, јакша) y y ј ј ниска ร ร เรือ ro ruea (чамец) r n р н ниска ล ล ลิง lo ling (мајмун) l n л н ниска ว ว แหวน wo waen (прстен) w w в в ниска ศ ศ ศาลา so sala (павилјон) s t с т висока ษ ษ ฤๅษี so rue-si (испосник) s t с т висока ส ส เสือ so suea (тигар) s t с т висока ห ห หีบ ho hip (ковчег) h – х – висока ฬ ฬ จุฬา lo chu-la (летало, змеј) l n л н ниска อ อ อ่าง o ang (леген) * – – – средна ฮ ฮ นกฮูก ho nok-huk (був) h – х – ниска
* อ е посебен случај со тоа што на почетокот од зборот се користи како нем почеток кај слоговите што почнуваат со самогласка (сите самогласки се пишуваат во однос на согласка — погл подолу). Истиот сибол се користи како самогласка во непочетна положба.
Фонетика Тајландскиот јазик разликува три шеми на звучност и приздив (аспирација) кај избувни (плозивни) и слеани (африкатни) согласки: безвучни, неприздивни безвучни, приздивни звучни, неприздивни
Додека македонскиот разликува само звучно неприздивно и безвучно приздивно , во тајландскиот постои трет вид на звук што не е ниту звучен, ниту приздивен. Во македонскиот овој глас се јавува само како алофон на , приближно звукот на п во зборот „спие“. Аналогно на тоа постои и венечна тројка , , . Во преднонепчената низа се јавува парот , , а во заднонепчената го имаме парот , .
Во долунаведените ќелии, на првиот ред стои МФА, на вториот се укажани тајландските букви во почетна положба (неколку букви што се јавуваат во иста кутија имаат ист изговор).
Двоуснени Уснено-забни Венечни Задно-венечни Предно-непчени Задно-непчени Гласилни Носни ม ณ,น ง Избувни ป ผ,พ,ภ บ ฏ,ต ฐ,ฑ,ฒ,ถ,ท,ธ ฎ,ด ก ข,ฃ,ค,ฅ,ฆ* อ** Струјни ฝ,ฟ ซ,ศ,ษ,ส ห,ฮ Слеани จ ฉ, ช, ฌ Трепетни ร Приближни ญ,ย ว Страничниприближни ล,ฬ * ฃ и ฅ се исфрлени од употреба. Затоа, современиот тајландски има 42 согласни букви. ** Почетното อ е немо и затоа се смета за гласилна избувна согласка.
Рими Иако 44-те согласни букви даваат 21 звук кај почетоците, ова е поинаку кај римите (завршетоците). Во римите се допуштени само осум гласа и отсуство на глас наречено mātrā (มาตรา). На пример, на крајот од слогот, гласовите บ () и ด () се обезвучуваат, па така се изговараат како и .
Од согласните букви, не сметајќи ги исфрлените ฃ и ฅ, шест (ฉ ผ ฝ ห อ ฮ) не можат да се користат како рими, а другите 36 се групираат на следниве начини.
Двоуснени Уснено-забни Венечни Задно-венечни Предно-непчени Задно-непчени Гласилни Носни ม ญ,ณ,น,ร,ล,ฬ ง Избувни บ,ป,พ,ฟ,ภ จ,ช,ซ,ฌ,ฎ,ฏ,ฐ,ฑ,ฒ,ด,ต,ถ,ท,ธ,ศ,ษ,ส ก,ข,ค,ฆ * Струјни Слеани Трепетни Приближни ย ว Страничниприближни
* Гласилната избувна самогласка се јавува на крајот кога нема рима по кратка самогласка
Самогласки Самогласните гласови и дифтонзи во тајландскиот јазик се пишуваат со мешавина од самогласни симболи на основа на самогласка. Секоја самогласка има своја правилна положба во однос на основна согласка, а понекогаш и крајна согласка. Самогласките можат да бидат над, под, лево или десно од согласката, или пак во комбинација од нив. Доколку самогласката има делови пред и по почетната согласка, а слогот почнува со група согласки, тогаш расцепот оди околу целата група.
Самогласките се претставуваат со вкупно 21 симбол. Можат да стојат сами, или во комбинација со други такви самогласни симболи.
Симбол Назив (тајландски / RTGS) Комбинации ะ วิสรรชนีย์ Wisanchani ◌ะ; ◌ัวะ; เ◌ะ; เ◌อะ; เ◌าะ; เ◌ียะ; เ◌ือะ; แ◌ะ; โ◌ะ ◌ั ไม้หันอากาศ Mai hanakat ◌ั◌; ◌ัว; ◌ัวะ ◌็ ไม้ไต่คู้ Mai tai khu ◌็; ◌็อ◌; เ◌็◌; แ◌็◌ า ลากข้าง Lak khang ◌า; ◌า◌; ◌ำ; เ◌า; เ◌าะ ◌ิ พินทุอิ Phinthu i ◌ิ; เ◌ิ◌; ◌ี; ◌ี◌; เ◌ีย; เ◌ียะ; ◌ื◌; ◌ือ; เ◌ือ; เ◌ือะ ◌̍ ฝนทอง Fon thong ◌ี; ◌ี◌; เ◌ีย; เ◌ียะ ◌̎ ฟันหนู Fan nu ◌ื◌; ◌ือ; เ◌ือ; เ◌ือะ ◌ํ นิคหิต Nikkhahit ◌ึ; ◌ึ◌; ◌ำ ◌ุ ตีนเหยียด Tin yiat ◌ุ; ◌ุ◌ ◌ู ตีนคู้ Tin khu ◌ู; ◌ู◌ เ ไม้หน้า Mai na เ◌; เ◌◌; เ◌็◌; เ◌อ; เ◌อ◌; เ◌อะ; เ◌า; เ◌าะ; เ◌ิ◌; เ◌ีย; เ◌ีย◌; เ◌ียะ; เ◌ือ; เ◌ือ◌; เ◌ือะ; แ◌; แ◌◌; แ◌็◌; แ◌ะ โ ไม้โอ Mai o โ◌; โ◌◌; โ◌ะ ใ ไม้ม้วน Mai muan ใ◌ ไ ไม้มลาย Mai malai ไ◌ อ ตัว อ Tua o ◌อ; ◌็อ◌; ◌ือ; เ◌อ; เ◌อ◌; เ◌อะ; เ◌ือ; เ◌ือะ ย ตัว ย Tua yo เ◌ีย; เ◌ีย◌; เ◌ียะ ว ตัว ว Tua wo ◌ัว; ◌ัวะ ฤ ตัว ฤ Tua rue ฤ ฤๅ ตัว ฤๅ Tua rue ฤๅ ฦ ตัว ฦ Tua lue ฦ ฦๅ ตัว ฦๅ Tua lue ฦๅ Овие симболи секогаш се комбинираат со phinthu i (◌ิ)
Својствените самогласки се кај отворени слогови (СгСм) и кај затворени слогови (СгСмСг). На пример, ถนน се транскрибира како „пат“. Постојат неколку исклучоци со заемките од пали, каде својствената самогласка на отворен слог е . Циркумфиксните самогласки, како เ–าะ , ја опфаќаат претходната согласка со својствена самогласка. На пример, is written เพาะ, and „само“ се пишува како เฉพาะ.
Лигатурните знаци ฤ ฤๅ (плус исфрлените ฦ ฦๅ) обично се сметаат за самогласки, кратка и долга. Знакот ฤ може да игра улога на ริ како составен дел од многу заемки од санскрит како กฤษณะ (kritsana, не kruetsana) ฤทธิ์ (rit, не ruet) กฤษดา (kritsada, не kruetsada). Наоѓа примена и кај зборот อังกฤษ angkrit „англиски“ и ประเทศอังกฤษ Prathet angkrit „Англија“.
Изговорот подолу е претставен со меѓународната фонетска азбука (МФА), романизацијата на Кралскиот институт на Тајланд (RGTS) како и неколку други позастапени варијанти. Веднаш до нив стојат нивните најприближни пандани на македонски, согласно македонската транскрипција на тајландскиот јазик (која не разликува кратки и долги самогласки, па затоа ги предава исто). Испрекинатите крукчиња ја претставуваат положбата на согласката или согласната група. Првото е почеток, а второто (ако постои) е римата.
Ro han (ร หัน) обично не се смета за самогласка и затоа не фигурира на табелата. Ја претставува самогласката sara a присутна кај некои зџаемки од санскрит и се јавува како ◌รร◌. Кога се користи без рима (◌รร), тогаш како рима се подразбира , па затоа гласи .
Кратки самогласки Долги самогласки Назив Симбол МФА RTGS Варијанти Мак. транскр. Назив Симбол МФА RTGS Варијанти Мак. транскр. Прости самогласки สระอะ Sara a ◌ะ ◌ ◌ั◌ a u а สระอา Sara a ◌า ◌า◌ a ah, ar, aa а สระอิ Sara i ◌ิ ◌ิ◌ i и สระอี Sara i ◌ี ◌ี◌ i ee, ii, y и สระอึ Sara ue ◌ึ ◌ึ◌ ue eu, u, uh у สระอือ Sara ue ◌ือ ◌ื◌ ue eu, u у สระอุ Sara u ◌ุ ◌ุ◌ u oo у สระอู Sara u ◌ู ◌ู◌ u oo, uu у สระเอะ Sara e เ◌ะ เ◌็◌ e е สระเอ Sara e เ◌ เ◌◌ e ay, a, ae, ai, ei е สระแอะ Sara ae แ◌ะ แ◌็◌ ae aeh, a е สระแอ Sara ae แ◌ แ◌◌ ae a е สระโอะ Sara o โ◌ะ ◌◌ o о สระโอ Sara o โ◌ โ◌◌ o or, oh, ô о สระเอาะ Sara o เ◌าะ ◌็อ◌ o o, aw о สระออ Sara o ◌อ ◌อ◌◌◌ ◌็</span> o or, aw о สระเออะ Sara oe เ◌อะ oe eu е สระเออ Sara oe เ◌อ เ◌ิ◌ เ◌อ◌</span> oe er, eu, ur е Дифтонзи สระเอียะ Sara ia เ◌ียะ ia iah, ear, ie иа สระเอีย Sara ia เ◌ีย เ◌ีย◌ ia ear, ere, ie иа สระเอือะ Sara uea เ◌ือะ uea eua, ua уа สระเอือ Sara uea เ◌ือ เ◌ือ◌ uea eua, ua, ue уа สระอัวะ Sara ua ◌ัวะ ua уа สระอัว Sara ua ◌ัว ◌ว◌ ua uar уаФонетски дифтонзи สระอิ + ว Sara i + wo waen ◌ิว io ew ио สระเอะ + ว Sara e + wo waen เ◌็ว eo eu, ew สระเอ + ว Sara e + wo waen เ◌ว eo eu, ew еу สระแอ + ว Sara ae + wo waen แ◌ว aeo aew, eo еу สระเอา Sara ao เ◌า ao aw, au, ow ау สระอา + ว Sara a + wo waen ◌าว ao au ау สระเอีย + ว Sara ia + wo waen เ◌ียว iao eaw, iew, iow ио สระอะ + ย Sara a + yo yak ◌ัย ai ay ајสระอา + ย Sara a + yo yak ◌าย ai aai, aay, ay ај สระไอ Sara ai ใ◌, ไ◌ไ◌ยไ◌ย се среќава во ไทย Thai и во заемки од пали што содржат -eyya. Знакот ย е излишен, но може да се изговори во сложен збор кога е сврзан со самаса. สระเอาะ + ย Sara o + yo yak ◌็อย oi oy สระออ + ย Sara o + yo yak ◌อย oi oy ој สระโอ + ย Sara o + yo yak โ◌ย oi oy สระอุ + ย Sara u + yo yak ◌ุย ui uy สระเออ + ย Sara oe + yo yak เ◌ย oei oey еј สระอัว + ย Sara ua + yo yak ◌วย uai uay уај สระเอือ + ย Sara uea + yo yak เ◌ือย ueai uai Дополнителни самогласки สระอำ Sara am ◌ำ am um ам ฤ Rue ฤ rue ru, ri ру, ри ฤๅ Rue ฤๅ rue ruu ฦ Lue ฦ lue lu, li лу ฦๅ Lue ฦๅ lue lu Само со ร (ro ruea) како рима, што би било ◌ร . Само со зборот ก็ . Се користи само во извесни зборови. Tрадиционално, овие дифтонзи и трифтонзи се сметаат за комбинации од обични самогласки или дифтонзи со wo waen (ว, ) или yo yak (ย, ) како рима, и не се вбројуваат во редовните самогласки. Дополнителните самогласки немаат посебна гласовна вредност, туку претставуваат симболи за извесни самогласно-согласни комбинации. Традиционално се сметаат за самогласки, но некои извори велат дека не се. Sara ai (ใ◌ и ไ◌) и sara ao (เ◌า) исто така се сметаат за дополнителни самогласки.
Дијакритики Дијакритиките се користат за означување на измена во звучната вредност на буквите.
Тајландскиот е тонски јазик, па затоа писмото наполно ги претставува тоновите во него. Тоновите се реализираат во самогласките, но писмено се означуваат со комбинација од класата на почетната согласка (висока, средна или ниска), должина на самогласката (долга или кратка), римата (избувна или гласник) и (ако го има) еден од четирите тонски ознаки. Називите и знаците на тонските ознаки се добиени од називите на броевите 1, 2, 3 и 4 на индиски. Правилата за запишување на тоновите се претставени на следнава табела: