Ниуеанскиот јазик (ko e vagahau Niuē) е австронезиски јазик кој е дел од групата на полинезиски јазици. Јазикот е сроден со тонганскиот јазик, а нешто поразличен од самоанскиот, маорскиот и хавајскиот јазик. Тонганскиот и ниуеанскиот јазик сочинуваат своја подгрупа во групата на полинезиски јазици наречена тонгански јазици. Јазикот е службен во Ниуе.
Говорници Јазикот го зборуваат околу 2.240 жители во Ниуе, што е околу 97.4% од населението на оваа новозеландска територија. Јазикот исто така се зборува на Куковите Острови, Нов Зеланд и Тонга. Вкупната бројка на говорници на јазикот се движи некаде до 8.000 жители. Повеќето од Ниуеанците живеат надвор од Ниуе. Најголем број од Ниуеанците зборуваат и англиски. Според податоците од 1990-те, 70% од Ниуеанците живеат во Нов Зеланд.Moseley, Christopher and R. E. Asher, ed. Atlas Of The World's Languages (New York: Routelage, 1994) p. 100
Дијалекти Ниуеанскиот јазик има два дијалекта: „моту“ или „постар дијалект“ се зборува во северниот дел на Ниуе и „тафити“, кој се зборува во јужниот дел на островот. Разликите меѓу дијалектите се претежно во зборовниот фонд.
Фонологија Согласки усни алвеоларни меконепчени грлени експлозивни струјни носни ликвидни
Самогласки
предни централни задни долги кратки долги кратки долги кратки високи средни ниски
Во јазикот можат да се појават следните дифтонзи:
Граматика Синтакса Зборовниот редослед на ниуеанскиот јазик е прирок-подмет-предмет. Поради тоа што глаголите не се означени, често ниуенските преодни глаголи се појавуваат во пасивбна форма при буквален превод. Така на пример,
спореди
Kua kitia e ia e kalahimu [време] гледа [од-конструкција] тој [член] краба „Крабата беше видена од него“
и
Kua kitia e kalahimu [време] гледа [член] краба "Крабата беше видена"
Морфологија Заменки Заменките во јазикот имаат лице и број. Првото лице множина и двоина има вклучителна и исклучителна форма. The Niuean pronouns are:
еднинадвоинамножина1 л. (вклучително)autauatautolu1 л. (исклучително)mauamautolu2 л.koemuamutolu3 л.ialaualautolu
Броеви
1taha10hogofulu100taha e teau1000taha e afe2ua20uafulu200ua (e) teau2000ua (e) afe3tolu30tolugofulu300tolu (e) teau3000tolu (e) afe4fa40fagofuluитн.итн.итн.итн.5lima50limagofulu6onoитн.итн.7fitu8valu9hiva
Наводи
Литература
Kaulima, Aiao & Beaumont, Clive H. (1994). A First Book for Learning Niuean. Auckland, New Zealand: Beaumont and Kaulima. ISBN 0-9583383-0-2. Kaulima, Aiao & Beaumont, Clive H. (2000). Learning Niuean, Book 2. Tohi Ako Vagahau Niue. Auckland, New Zealand: Beaumont and Kaulima. ISBN 0-9583383-9-6. McEwen, J. M. (1970). Niue Dictionary. Wellington, New Zealand: Department of Maori and Island Affairs. No ISBN. Seiter, William J. (1980). Studies in Niuean Syntax. New York & London: Garland Publishing, Inc. ISBN 0-8240-4560-2. Sperlich, Wolfgang B. (1997). Tohi vagahai Niue - Niue language dictionary: Niuean–English, with English–Niuean finderlist. Honolulu, Hawai'i: University of Hawai'i Press. ISBN 0-8248-1933-0. Tregear, Edward & Smith, S. Percy (1907). A Vocabulary and Grammar of the Niue Dialect of the Polynesian Language. Wellington: Government Printer. Anon. et al. (2003). Ko e Tohi Tapu | The Holy Bible in Niue. Suva, Fiji: The Bible Society in the South Pacific. ISBN 0-564-00077-9.
Поврзано
Тонгански јазик Полинезиски јазици Ниуе
Надворешни врски
Научи да зборуваш ниуеански Ethnologue за ниуеанскиот јазик Список на основни ниуеански зборови Дневно учење на ниуеанскиот
Категорија:Тонгански јазици Јазик Категорија:Јазици на Нов Зеланд Категорија:Загрозени јазици