Аканскиот, или познат како чвијски или фантејски, е атлантско-конгоански јазик, дел од поголемото јазично семејство на нигер-конгоански јазици. Јазикот е мајчин јазик на Аканите. Аканскиот јазик го зборуваат околу 58% од населението на Гана, претежно во јужните делови на земјата. Исто така, јазикот се зборува во Брегот на Слоновата Коска од околу 30% од населението. Јазикот може да се смета за плурицентричен, бидејќи постојат три стандардизирани дијалекти: асантејски дијалект, акуапемски дијалект и фантејски дијалект. Иако сите три стандардни форми се разбирливи меѓу себе, правописите се различни и тоа ја отежнува меѓусебната комуникација. Во 1978 година, Комитетот за акански правопис основал заеднички правопис за сите акански дијалекти кој се користи во образованието.
Фонологија
Согласки Пред предни самогласки, сите согласки се палатализирани и експлозивните согласки стануваат африкативни. Алофоните на се доста сложени.
лабијалниалвеоларнидорзалнилабијализиранибезвучни експлозивни/p/⟨p⟩/t/⟨t, ti⟩/k/⟨k, kyi⟩⟨kw, twi⟩звучни експлозивни/b/[b]⟨b⟩/d/[d]⟨d⟩⟨g, dw, gyi⟩⟨gw, dwi⟩фрикативни/f/[f]⟨f⟩/s/[s]⟨s⟩/h/[h, çi]⟨h, hyi⟩⟨hw, hwi⟩носни/m/[m]⟨m⟩/n/⟨n, ngi⟩ ⟨nw, nu⟩носни (со должина) /nn/⟨ng, nyi, nnyi⟩ ⟨nw⟩други /r/⟨r⟩ /w/⟨w, wi⟩
Самогласки Аканските дијалекти имаат 14 или 15 самогласки: 4 или 5 „затегнати“, 5 „олабавени“ (кои се адекватно, но не целосно претставени) и пет носни (не се претставени)
прависно претставување. затегнати олабавени i e ɛ a ɔ o u
Хармонија Јазикот има самогласна хармонија. олабавени самогласки проследени од затегнати самогласки /i̘ a̘ u̘/ стануваат затегнати. Ова се пишува и така правиписните стануваат i e a o u. по олабавените /e a o/, затегнатите /e̘ o̘/ тсануваат олабавени /i u/. Ова не се пишува.
Тонови Аканскиот има три тона: висок, среден и низок. Почетните слогови немаат среден тон.
Примери
Akwaaba – добредојде Aane – да Yiw (Akuapim) - да Daabi – не Da yie – Добра ноќ (буквално 'спиј добро') Ɛte sεn/Wo ho te sɛn? – Како си? meda wo ase – Благодарам Mepa wo kyew – Извини Dwom/nnwom - песна или музија Wo din de sεn? - Како се викаш? Me din de ... - Моето име е ... Wadi mfeɛ ahe/sɛn? - Колку стар е тој/ таа? Woadi mfeɛ ahe/sɛn? - Колку си стар?/ Колку години имаш?
Користена литература
Dolphyne, Florence Abena (1988), The Akan (Twi-Fante) Language: Its Sound Systems and Tonal Structure. Ghana Universities Press, Accra. ISBN 9964-3-0159-6 F.A. Dolphyne (1996) A Comprehensive Course in Twi (Asante) for the Non-Twi Learner. Ghana University Press, Accra. ISBN 9964-3-0245-2. William Nketia (2004) Twi für Ghana:; Wort für Wort. Reise Know-How Verlag, Bielefeld. ISBN 3-89416-346-1. (In German) Obeng, Samuel Gyasi. (2001). African anthroponymy: An ethnopragmatic and norphophonological study of personal names in Akan and some African societies. LINCOM studies in anthropology 08. Muenchen: LINCOM Europa. ISBN 3-89586-431-5. J.E. Redden and N. Owusu (1963, 1995). Twi Basic Course. Foreign Service Institute (Hippocrene reprint). ISBN 0-7818-0394-2 [Book and audio available at website in References, below]
Поврзано
Гана Акани Атлантско-конгоански јазици
Надворешни врски
Запис за аканскиот на Rosetta Project Англиско-асантски речник Јазични ресурси за аканскиот Journal of West African Languages Акански речник Ресурски за аканскиот Поеми на акански
Категорија:Квански јазици Категорија:Јазици во Гана Категорија:Јазици во Брегот на Слоновата Коска Категорија:Јазици во Бенин