мини|300x300пкс| Насликаната крипта на Сан Исидоро во Леон, Шпанија мини| „Морганскиот лист“, одвоен од Библијата на Винчестер од 1160–1175 година. Сцени од животот на Давид. Романика или романичка уметност — европска уметност во раздобјето од приближно 1000 година до подемот на готскиот стил во 12 век, или подоцна во зависност од областа. Претходното раздобје е познато како предроманичко раздобје. Поимот бил воведен од историчарите на уметност од 19 век, особено за романичката архитектура, која задржала многу основни особености на римскиот архитектонски стил - куполни сводови, но исто така и бочвести сводови, апсиди и украси со листови од акант - но исто така се развила многу различни особености. Во Јужна Франција, Шпанија и Италија постоел архитектонски континуитет со доцноантичкиот, но романичкиот стил бил првиот стил што се раширил низ цела католичка Европа, од Сицилија до Скандинавија. Романичката уметност исто така била под големо влијание од византиската уметност, особено во сликарството, и од антикласичната енергија на украсувањето на островската уметност на Британските Острови. Од овие елементи се исковал многу новаторски и доследен стил.
Особености Вон романичката архитектура, уметноста од тоа раздобје се одликува со енергичен стил и во скулптурата и во сликарството. Последново продолжило да ги следи суштински византиските иконографски обрасци за најчестите теми во црквите, кои останале Христос во слава, Страшниот суд и сцените од животот на Христос. Во илуминираните ракописи се гледа поголема изворност, бидејќи требало да се прикажат нови сцени. Најраскошно украсените ракописи од ова раздобје биле библиите и псалтирите. Истата изворност се применувала и за капители на столбови, кои често биле изрежани со целосни сцени со неколку ликови. Големото дрвено распетие било германска новина на самиот почеток на раздобјето, како што беа и самостојните статуи на устоличената Мадона. Високиот релјеф преовладувал како скулпторски израз во ова раздобје. десно|мини| Маестро де Педре, Богородица и Младенецот во слава и обожување на мудреците, апсидна фреска во Тредос, Вал д'Аран, Каталонија, Шпанија, , сега во Клојстерс во Њујорк. Боите се впечатливи, и главно примарни. Денес, овие бои во нивната изворна живост можат да се видат само во примероци од витражи и добро сочувани ракописи. Витражот станал широко користен, иако малубројни се преживеаните до денес. Во изум од тоа раздобје, тимпаните на важни црковни портали биле врежани со монументални шеми, често Христос во слава или Последниот суд, но третирани со поголема слобода отколку насликаните верзии, бидејќи немало соодветни византиски обрасци.
Вообичаено, композициите обично имале мала длабочина и требало да бидат флексибилни за да се вклопат во облиците на историските иницијали, капители на колони и црковни тимпани. Тензијата помеѓу цврсто затворената рамка, од која композицијата понекогаш бега, е рекурентна тема во романичката уметност. Бројките често варираат по големина во однос на нивната важност. Пределните заднини, ако воопшто се користеле, биле поблиску до апстрактни украси отколку до реализам – како кај дрвјата во „Морганскиот лист“. Портрет едвај постоел.
Заднина Европа во ова раздобје постојано растела попросперитетна, а уметноста со највисок квалитет повеќе не била ограничена, како што било во голема мера во каролиншкиот и отонскиот период, на кралскиот двор и тесен круг манастири. Манастирите продолжиле да бидат исклучително важни, особено оние од експанзионистичките нови поредоци од тоа раздобје, цистерцијанското, клинијачкото и картузијанското, кои се рашириле низ Европа. Но, градските цркви, оние по патеките за аџилак и многу цркви во малите градови и села биле детално украсени со многу високи стандарди - честопати овие структури преживеале, кога катедралите и градските цркви биле повторно изградени. Ниеден романички кралски дворец навистина не преживеал.
Лаичкиот уметник станувал ценет лик – Никола Верденски се чини дека бил познат низ целиот континент. Повеќето ѕидари и златари сега беа лаици, а лаиците како мајстор Хуго се чини дека биле мнозинство, барем од оние што изработиле најдобри дела, до крајот на раздобјето. Иконографијата на нивното црковно дело несомнено е направена во согласност со свештеничките советници.
Скулптура
Метал, чинго и слонова коска мини| Светилиштето на трите крала во Келнската катедрала, Келн, Германија десно|мини| Триптих Ставелот, Мосан, Белгија, 1158 година. со отворени крила, библиотека Морган, Њујорк Скапоцените предмети од метал, чинго и слонова коска имале многу висок статус во тоа раздобје, веројатно многу повеќе од сликите. Познати се имињата на повеќе изработувачи на овие предмети отколку на нивните современици сликари, илуминатори или архитект-ѕидари. Обработката на метал, вклучувајќи украсување со чинго, станала многу префинета. Преживеале многу величествени светилишта направени за да се чуваат мошти, од кои најпознато е Светилиштето на трите крала во катедралата во Келн од Никола Верденски и други ( – 1225). Триптихот Ставелот и киворот на Свети Мавр се други примери за емајли на Мосан. Големи кивори и олтарски фронтали биле изградени околу дрвена рамка, но помалите ковчези, сите биле метални и чингени. Зачувани се неколку световни парчиња, како што се футроли за огледала, накит и затворачи, но тие несомнено недоволно го претставуваат количеството фини метални твроби во сопственост на благородништвото. лево|мини| Глостерскиот свеќник, почеток на 12 век Бронзениот Глостерски свеќник и Месингената крстилница од 1108–1117 сега во Лиеж се извонредни примери од лиен метал, многу различни по стил. Првиот е многу сложен и енергичен, цртајќи на ракописното сликарство, додека крстилницата го покажува мосанскиот стил во неговиот најкласичен и величествен израз. Бронзените врати, триумфалниот столб и другите додатоци во Хилдесхајмската катедрала, Гњезнанските врати и вратите на базиликата ди Сан Зено во Верона се други значајни примероци што опстанале. Акваманилот, сад со вода за миење, се чини дека бил воведен во Европа во 11 век. Занаетчиите често им давале на изработките фантастични зооморфни облици. Преживеаните примероци претежно се изработени од месинг. Многу восочни отпечатоци од впечатливи печати преживеале на повелби и документи, додека романичките монети главно не се од голем естетски интерес.
Клојстерскиот крст е невообичаено големо распетие од слонова коска, со сложена резба која вклучува многу ликови на пророци и други, што му се припишува на еден од релативно малкуте уметници чие име е познато, мајстор Иго, кој исто така илуминирал ракописи. Како и многу други творби, првично бил делумно обоен. Луисовите шаховски фигури се добро сочувани примероци на мала слонова коска, од кои останале многу делови или фрагменти останале од жезла, плочки, градни крстови и слични предмети.
Архитектонска скулптура мини|280x280пкс| Тимпанот на опатија Везели, Бургундија, Франција, 1130-тите, има многу украсни спирални детали во драпериите. Со падот на Западното Римско Царство згаснала традицијата на резбање големи дела во камен и вајање фигури во бронза, како што ефективно било (од религиозни причини) во византискиот (источноримски) свет. Некои скулптури во природна големина се очигледно направени во штуко или гипс, но преживеаните примероци се ретки. Најпознатото преживеано големо скулптурно дело на протороманичка Европа е дрвеното распетие во природна големина, нарачано од архиепископот Геро од Келн во околу 960-965 година, очигледно прототипот на она што станал популарен облик. Подоцна тие биле поставени на греда под канцеларискиот лак, познат како триумфален крст, од XII век придружени со фигури на Богородица и Јован Евангелистот од страните.G Schiller, Iconography of Christian Art, Vol. II, 1972 (English trans from German), Lund Humphries, London, pp. 140–142 for early crosses, p. 145 for roods, Во текот на 11 и 12 век, фигуративната скулптура силно оживеала, а архитектонските релјефи се белег на подоцнежното романичко раздобје.
Извори и стил Фигуративната скулптура особено се засновала на два други извори, илуминираниот ракопис и скулптурата изработувана во мали размери во слонова коска и метал. Обемните фризови извајани на ерменските и сириските цркви се друго веројатно влијание.V. I. Atroshenko and Judith Collins, The Origins of the Romanesque, p. 144–150, Lund Humphries, London, 1985, Овие извори заедно создале посебен стил кој може да се препознае низ Европа, иако највеличествените скулпторски проекти се најчести во Југозападна Франција, Северна Шпанија и Италија. лево|мини| Човек и конфронтирани животни, Каорска катедрала. Сликите што настанале во металните дела често биле режани. Конечната површина имала две главни рамнини и поединости кои обично беа засечени. Оваа обработа била прилагоден на резба во камен и особено се гледа во тимпанот над порталот, каде што сликата на Христос во величественост со симболите на четворицата евангелисти е извлечена непосредно од позлатените корици на средновековните евангелски книги. Овој стил на врата се појавува на многу места и продолжил во готскиот период. Ретко преживување во Англија е она на „Приорската врата“ во катедралата Ели. Во Југозападна Франција, опстанал голем број, со впечатливи примероци во Сен-Пјер, Моисак, Суилак, и Ла Маделен, Везеле - сите куќи ќерки на Клуни, со опширни други скулптури останати во манастири и други градби. Во близина, Отенска катедрала има Последниот суд од голема реткост по тоа што е уникатно потпишан од нејзиниот творец, Гизелбертус.
Одлика на ликовите во илуминираниот ракопис е тоа што тие често зафаќаат ограничени простори и се настиснати за да одговараат. Обичајот на уметниците да го направат ликот да одговара на расположливиот простор на објектот е позајмен од дизајнирањето фигури за украсување на столбовите на вратите и надвратниците и други такви архитектонски површини. Облеките на насликаните фигури најчесто се обработувале во рамен и декоративен стил кој имал мала сличност со тежината и паѓањето на вистинската ткаенина. Оваа одлика била прилагодена и за скулптурите. Меѓу многуте примери што постојат, еден од најубавите е фигурата на пророкот Еремија на столбот на порталот на Опатијата Сен-Пјер, Моасак, Франција, од околу 1130 година.
Спиралата е еден од најзначајните мотиви на романичкиот дизајн, се појавува и во фигуративната и во нефигуративната скулптура. Еден од нејзините извори може да биде јонскиот капител. Лозите биле заеднички мотив и на византискиот и на римскиот дизајн и може да се видат во мозаикот на сводовите на црквата Санта Костанца од 4 век, Рим. Ракописите и архитектонските резби од 12 век имаат многу слични мотиви на винова лоза. мини|Овој капител на кој Христос им ги мие нозете на своите апостоли има силни наративни квалитети во интеракцијата на фигурите, Шалон-ен-Шампањ, музеј Нотр-Дам-ан-Во. Друг извор на спиралата се јасно илуминираните ракописи од 7 до 9 век, особено ирските ракописи како што е евангелската книга Сент Гал, раширени во Европа од Хиберно-шкотската мисија. Во овие илуминации употребата на спиралата нема никаква врска со виновата лоза или други растителни облици. Мотивот е апстрактен и математички. Стилот потоа бил прифатен во каролиншката уметност и добил повеќе ботанички особености. Токму во дотерувањето на овој облик спиралата се појавува во драпериите и на скулптурните и на витражните прозорци. Од сите многубројни примери што се појавуваат на романичките портали, еден од најистакнатите е оној на средишната личност на Христос во Ла Мадлен, Везеле.