Феникиска азбука, феникиско писмо или пракананско писмо — систем на пишување на феникискиот јазик. Азбуката или писмото е согласно писмо (абџад), за што карактеристично е пишувањето само на согласките. Писмото е најстарата азбука која е документирана и е постара од 1050 година п.н.е. Писмото, како абџад, има 22 букви што претставуваат 22 согласки. Првично јазикот не користел никакви букви или симболи за забележување на самогласките, но во подоцнежниот стадиум се развиле знаците за обележување на одредени самогласки, денес познати како „матрес лекционис“.
Феникиската азбука потекнува од египетските хиероглифи.Michael C. Howard (2012). Transnationalism in Ancient and Medieval Societies. P. 23. Бидејќи феникиската цивилизација забрзано се развивала и се распространила низ целото крајбрежје на Средноземното Море, писмото станало едно од најупотребуваните. Писмото било примано и асимилирано од голем број народи. На локално ниво, во регионот на Блискиот Исток, од феникиската азбука се развило палеохебрејското писмо. Дополнително на тоа, од феникиското писмо се развило арамејското писмо, а како резултат на тоа и арапското и хебрејското. Подоцна, врз основа на феникиското писмо се создало старогрчкото и етрурското, а од нив произлегле кирилското и латинското.
Првичниот дизајн на буквите е аголен и прав, но подоцна како што се развивал јазикот, така и писмото добивало позаоблена или ракописна форма. Писмото се пишувало од десно кон лево.
Современо пронаоѓање Феникиската азбука била за првпат откриена во 17 век, но до 19 век нејзиното потекло не било познато. Првично се верувало дека писмото е директна варијација на египетските хиероглифи.Jensen (1969) p. 256. Оваа идеја била особено популарна поради скорешното дешифрирање на хиероглифите. Сепак, научните не можеле да пронајдат директни врски помеѓу двата система, ниту пак со клинестото писмо. Теориите се движеле од тоа дека било направено од еден човек, па сè до теориите дека тоа всушност е упростена и погрешна верзија на хиероглифите.Jensen (1969) p. 256-258.
Развој
Подолу прикажаните феникиски букви се стандардизирани дигитални форми, оригинално тие било погруби и понеправилни. Исто така имало значителни варијации помеѓу формите во зависност од местото и времето. Покрај тоа што табелата ги прикажува феникиските букви, истата ги дава буквите од другите писма кои произлегле од феникиските.
буква именувано по значење фонема потекло соодветна буква во слика текст хебрејска сириска арапска јужноарапска геез грчка латиница кирилицагрузиска ʾālep вол ʾ 𓃾 א ܐ ﺍ 𐩱 አ Αα Aa Ааა/ⴀ/Ⴀ bēt куќа b 𓉐 ב ܒ ﺏ 𐩨 በ Ββ Bb Бб, Ввბ/ⴁ/Ⴁ gīml стап за фрлање/камила g 𓌙 ג ܓ ﺝ 𐩴 ገ Γγ Cc, Gg Гг, Ґґგ/ⴂ/Ⴂ dālet врата d 𓇯 ד ܕ د, ذ 𐩵 ደ Δδ Dd Ддდ/ⴃ/Ⴃ hē прозор h 𓀠 ה ܗ ه 𐩠 ሀ Εε Ee Ее, Єє, Ээე/ⴄ/Ⴄ wāw кука w ו ܘ ﻭ 𐩥 ወ (), Υυ Ff, Uu, Vv, Yy, Ww (Ѵѵ), Уу, Ўўვ/ⴅ/Ⴅ zayin оружје z 𓏭 ז ܙ ﺯ 𐩹 ዘ Ζζ Zz Ззზ/ⴆ/Ⴆ ḥēt ѕид, двор ḥ 𓉗 ח ܚ ح, خ 𐩢, 𐩭 ሐ, ኀ Ηη Hh Ии, Ййი/ⴈ/Ⴈ ṭēt тркало ṭ 𓄤 ט ܛ ط, ظ 𐩷 ጠ Θθ — (Ѳѳ)თ/ⴇ/Ⴇ yōd рака y 𓂝 י ܝ ي 𐩺 የ Ιι Ii, Jj Іі, Її, Јјჲ kāp дланка k 𓂧 כך ܟ ﻙ 𐩫 ከ Κκ Kk Ккკ/ⴉ/Ⴉ lāmed остен l 𓌅 ל ܠ ﻝ 𐩡 ለ Λλ Ll Ллლ/ⴊ/Ⴊ mēm вода m 𓈖 מם ܡ ﻡ 𐩣 መ Μμ Mm Ммმ/ⴋ/Ⴋ nūn змија n 𓆓 נן ܢ ﻥ 𐩬 ነ Νν Nn Ннნ/ⴌ/Ⴌ sāmek риба, џед s 𓊽 ס ܣ, ܤ — 𐩪 ሰ Ξξ, можеби Χχ можеби Xx (Ѯѯ), можеби Ххს/ⴑ/Ⴑ ʿayin око ʿ 𓁹 ע ܥ ع, غ 𐩲 ዐ Οο, Ωω Oo Ооო/ⴍ/Ⴍ pē уста p 𓂋 פף ܦ ف 𐩰 ፈ Ππ Pp Ппპ/ⴎ/Ⴎ ṣādē? (папирус?) ṣ צץ ܨ ص, ض 𐩮 ጸ, ጰ, ፀ () — Цц, Чч, Џџც/ⴚ/Ⴚ qōp дупка на игла q 𓃻 ק ܩ ﻕ 𐩤 ቀ (), poss. Φφ, Ψψ Qq (Ҁҁ)ქ/ⴕ/Ⴕ rēš глава r 𓁶 ר ܪ ﺭ 𐩧 ረ Ρρ Rr Ррრ/ⴐ/Ⴐ šīn заб š 𓌓 ש ܫ ش, س 𐩦 ሠ Σσς Ss Сс, Шш, Щщშ/ⴘ/Ⴘ tāw знак t 𓏴 ת ܬ ت, ث 𐩩 ተ, ፐ (?) Ττ Tt Ттტ/ⴒ/Ⴗ
Уникод Феникиската азбука била додадена во уникод во јули 2006 година со издавањето на верзијата 5.0. Во уникод табелите, феникиските букви се од U+10900 до U+1091F. Феникиски карактериОфицијална кодна табела на Уникод (PDF) 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A B C D E F U+1090x U+1091x Белешки 1. Уникод, везија 10.0 2.Сивите полиња означуваат неназначени букви
Наводи
Литература
Jean-Pierre Thiollet, Je m'appelle Byblos, H & D, Paris, 2005. Maria Eugenia Aubet, The Phoenicians and the West Second Edition, Cambridge University Press, London, 2001. Daniels, Peter T., et al. eds. The World's Writing Systems Oxford. (1996). Jensen, Hans, Sign, Symbol, and Script, G.P. Putman's Sons, New York, 1969. Coulmas, Florian, Writing Systems of the World, Blackwell Publishers Ltd, Oxford, 1989. Hock, Hans H. and Joseph, Brian D., Language History, Language Change, and Language Relationship, Mouton de Gruyter, New York, 1996. Fischer, Steven R., A History of Writing, Reaktion Books, 1999. Markoe, Glenn E., Phoenicians. University of California Press. (2000) (hardback) Ancient Hebrew and Aramaic on Coins, reading and transliterating Proto-Hebrew, online edition. (Judaea Coin Archive)
Надворешни врски Феникиско писмо Феникиско писмо и јазик Уникод за феникискиот
Категорија:Феникиска азбука