мини| „Јустиција“ од Маартен ван Хемскерк, 1556 година. Таа носи симболични предмети како што се: меч, вага и врзани очиCuban Law's Blindfold, 23. мини| Правда, една од четирите кардинални доблести, од Витрувио Албери, 1589–1590 година. Фреска, агол на трезорот, студио на Мадона на милоста, Палацо Алтемпс, Рим Правда — принцип според кој секој го добива она коешто го заслужува. Врз „заслуженото“ влијаат бројни чинители со многу различни гледишта и перспективи, вклучително и концептите на морална исправност засновани врз етика, рационалност, закон, религија, еднаквост и правичност.
Следствено, примената на правдата се разликува во секоја култура. Раните теории на правдата беа изнесени од античките грчки филозофи Платон во неговото дело „Република “ и Аристотел во неговата Етика за Никомахеја“. Низ историјата се основани разни теории. Застапниците на теоријата на божествената заповед тврдат дека правдата е од Бога. Во 1600-тите, теоретичарите како Џон Лок тврдат за теоријата на природното право. Традиционалните размислувачи на социјален договор тврдат дека правдата произлегува од заедничкиот договор на сите засегнати. Во 1800-тите, утилитарните мислители, вклучително и Џон Стјуарт Мил, тврдат дека правдата се заснова на најдобрите резултати за најголемиот број луѓе. Теориите за дистрибутивна правда се однесуваат на тоа што треба да се дистрибуира, меѓу кого треба да се дистрибуира и која е правилната дистрибуција. Егалитарците тврдат дека правдата може да постои само во рамки на координатите на еднаквоста. Џон Роулс користеше аргумент за социјален договор за да покаже дека правдата, а особено дистрибутивната правда, е форма на правичност. Теоретичарите на правата на сопственост (како Роберт Нозик), исто така заземаат консеквентен поглед на дистрибутивна правда и тврдат дека имотот, врз основа на права правда, го максимизира севкупното богатство на еден економски систем. Теориите за одмаздничка правда се однесуваат на казнување за сторено лошо дело. Ресторативната правда (понекогаш наречена и „репаративна правда“) е пристап кон правдата кој се фокусира на потребите на жртвите и сторителите.
Хармонија мини|Правда од Лука Џиордано Во неговиот дијалог Република, Платон го користи Сократ за да објасни за правда што ги опфаќа и праведната личност и праведната градска држава . Правдата е правилна, хармонична врска помеѓу завојуваните делови на личноста или градот. Оттука, дефиницијата на Платон за правдата е дека правда е да се има и да се прави се' она што е сопствено. Праведен човек е човек на точно вистинско место, дава се од себе и дава прецизен еквивалент на она што го добил. Ова се однесува како на поединечно ниво така и на универзално. Душата на една личност има три дела - разум, дух и желба. Слично на тоа, градот има три дела. Сократ ја користи параболата за кочијата за да ја илустрира својата поента: кочијата работи како целина затоа што моќта на двата коња е насочена во правец како кочијашите. Љубителите на мудроста - филозофите, во една смисла на поимот - треба да владеат затоа што само тие разбираат што е добро. Ако некој е болен, тој оди кај лекарот, а не кај земјоделецот, бидејќи лекарот е експерт во областа на здравјето. Слично на тоа, треба да му се верува на својот град како еден експерт по предметот на доброто, а не на обичен политичар кој се обидува да добие моќ давајќи им го на луѓето она што го сакаат, наместо она што е добро за нив. Сократ ја користи параболата за бродот за да ја илустрира оваа точка: неправедниот град е како брод во отворен океан, екипаж од моќен, но пијан капетан (обичниот народ), група на недоверливи советници кои се обидуваат да го изманипулираат капетанот да им дава моќ над бродската патека (политичарите) и навигатор (филозофот) кој е единствениот што знае како да го однесе бродот до пристаништето. За Сократ, единствениот начин на кој бродот ќе стигне до своето одредиште - доброто - е доколку навигаторот ја преземе одговорноста.Plato, Republic trans. Robin Waterfield (Oxford: Oxford University Press, 1984).
Божествена заповед мини| Алегоричен фреско-циклус (кардинални доблести) на ренесансниот сликар Доменико ди Пејс Бекафуми од Палацо Паблико во Сиена, сцена: „Јустиција“ Застапниците на теоријата на божествената заповед тврдат дека правдата, и вусшност целиот морал, е авторитетна заповед на Бога. Убиството е погрешно и мора да се казни, на пример, затоа што Бог така вели. Некои верзии на оваа теорија тврдат дека Бога мора да се почитува заради природата на неговиот однос со човештвото, други тврдат дека на Бога мора да се почитува затоа што тој е самата добрина, и на тој начин да се прави она што тој вели дека е најдобро за секого.
Сентенција за теоријата на Божествената заповед од Платон може да се најде во неговиот дијалог, Еутифро. Наречена Еутифровата дилема, следува на следниов начин: „Дали она што е морално добро го заповеда Бог затоа што е морално добро или е морално добро затоа што е заповедано од Бог?“ Импликацијата е дека ако второто е точно, тогаш правдата е над смртното разбирање; ако првото е вистинито, тогаш моралот постои независно од Бога и затоа е предмет на пресуда на смртниците. Одговор, популаризиран во два контекста од Имануел Кант и Ц.С.Луис, е дека е дедуктивно валидно да се тврди дека постоењето на објективен морал подразбира постоење на Бог и обратно.
Природно право мини| Lex, justitia, pax (латински за „Закон, правда, мир“) на фронтон на Врховниот суд на Швајцарија За поборниците на теоријата дека правдата е дел од природното право (на пример, Џон Лок ), тоа вклучува систем на последици што природно произлегуваат од какво било дејствие или избор. Во ова, тоа е слично на законите на физиката: на ист начин како што Третиот Џутнов закон за движење налага дека за секоја акција мора да има еднаква и спротивна реакција, правдата, на соодветни поединци или групи, им го налага она што тие всушност го заслужуваат, или пак имаат право на истото. Правдата, од оваа сметка, е универзален и апсолутен концепт: законите, принципите, религиите итн., се само обиди за кодирање на тој концепт, понекогаш со резултати што целосно се косат со вистинската природа на правдата.
Деспотизам и скептицизам Во Република од Платон, ликот Трасимах тврди дека правдата е само интерес на силните - име, за она што моќниот или лукав владетел му го наметнал на народот.
Меѓусебен договор Застапниците на социјалниот договор се согласуваат дека правдата произлегува од меѓусебниот договор на сите засегнати; или, во многу верзии, од она за што би се согласиле под хипотетички услови, вклучувајќи еднаквост и отсуство на пристрасност. Оваа ставка се разгледува подолу, под „ Правда како праведност“. Отсуството на пристрасност се однесува на еднаква основа за сите засегнати лица во едно несогласување (или судење во некои случаи). [ потребно е цитирање ]
Подредена вредност Според утилитарните мислители, вклучувајќи го и Џон Стјуарт Мил, правдата не е толку фундаментална како што често мислиме. Напротив, тоа потекнува од основниот стандард на правилност, консеквенцијализмот: она што е правилно е она што има најдобри последици (обично мерено според вкупната или просечната предизвикана благосостојба). Значи, соодветните принципи на правдата се оние кои имаат тенденција да имаат најдобри последици. Овие правила може да испаднат да бидат познати, како што е водење договори; но подеднакво, тие не можат, во зависност од фактите за реалните последици. Во секој случај, она што е важно се тие последици, а правдата е важна, ако воопшто ја има, само онака како што произлегува од тој фундаментален стандард. Мил се обидува да го објасни нашето погрешно верување дека правдата е огромно значајна со аргументот дека произлегува од две природни човечки склоности: нашата желба да им се одмаздиме на оние што нè повредуваат, или чувството на самоодбрана и нашата способност да се ставиме себеси имагинарно на туѓо место, сочувство. Значи, кога ќе видиме некој повреден, ние се проектираме во неговата ситуација и чувствуваме желба да возвратиме во нивно име. Ако овој процес е извор на нашите чувства за правдата, тоа треба да ја наруши нашата доверба во нив.John Stuart Mill, Utilitarianism in On Liberty and Other Essays ed. John Gray (Oxford: Oxford University Press, 1991), Chapter 5.
Теории на дистрибутивна правда Теориите за дистрибутивна правда треба да одговорат на три прашања:
Кој продукт треба да се дистрибуира? Дали тоа треба да биде богатство, моќ, почит, можности или некоја комбинација од овие работи? Помеѓу кои субјекти треба да бидат распределени? Луѓе (мртви, живи, идни), чувствителни суштества, членови на единствено општество, нации? Која е правилната дистрибуција? Еднаков, меритократски, според социјалниот статус, според потребата, заснован на имотни права и мирољубие?
Теоретичарите за дистрибутивна правда генерално не одговараат на прашањата како кој има право да спроведе одредена фаворизирана дистрибуција. Од друга страна, теоретичарите на имотните права тврдат дека не постои „фаворизирана дистрибуција“. Наместо тоа, дистрибуцијата треба да се заснова едноставно на било која дистрибуција која произлегува од законски интеракции или трансакции (т.е. трансакции кои се дозволени).
Овој дел опишува неколку широко задржани теории за дистрибутивна правда и нивните обиди да одговорат на овие прашања.
Социјална правда Социјалната правда се занимава со праведниот однос меѓу поединците и нивното општество, честопати имајќи предвид како привилегиите, можностите и богатството треба да бидат распределени меѓу поединците. Социјалната правда е исто така поврзана со социјалната подвижност, особено леснотијата со која одредени поединци и семејства можат да се движат меѓу социјалните слоеви. Социјалната правда е различна од космополитизмот, што е идеја дека сите луѓе припаѓаат на единствена глобална заедница со заеднички морал. Социјалната правда е исто така различна од егалитаризмот, што е идеја дека сите луѓе се еднакви во однос на статусот, вредноста или правата, бидејќи не сите теории за социјална правда бараат еднаквост. На пример, социологот Џорџ Ц. Хоманс сугерираше дека коренот на концептот на правда е дека секоја личност треба да добие награди кои се пропорционални на нивните придонеси. Економистот Фридрих Хајек тврди дека концептот на социјална правда е бесмислен, велејќи дека правдата е резултат на поединечно однесување и непредвидливи пазарни сили. Социјалната правда е тесно поврзана со концептот на релациона правда, кој се однесува на праведен однос со поединци кои поседуваат заеднички одлики како што се националноста или кои се занимаваат со соработка или преговори.
Праведноста мини| Ј.Л. Урбан, статуа на Лејди Џастис во зградата на судот во Оломоуц, Чешка Во својата „Теорија на правдата“, Џон Роулс користеше аргумент за социјален договор за да покаже дека правдата, а особено дистрибутивната правда, е форма на правичност: непристрасна дистрибуција на добра. Ролс нè замолува да се замислиме зад превезот на незнаење што ни го негира целото знаење за нашите личности, социјални статуси, морални карактери, богатство, таленти и животни планови, а потоа прашува каква теорија за правда би одбрале да управува со нашето општество откако сме го подигнале превезот, ако сакаме да го сториме најдоброто што можеме за себе. Не знаеме кои вусшност сме ние, и затоа не можеме да ја пристрасниме одлуката во наша корист. Значи, одлуката во незнаење ја моделира праведноста, бидејќи ја исклучува себичната пристрасност. Ролс тврди дека секој од нас би ја отфрлил утилитарната теорија за правда, дека треба да ја зголемиме благосостојбата (види подолу) заради ризикот дека може да се претвориме во некој чиешто добро е жртвувано за поголеми придобивки за другите. Наместо тоа, ние би ги одобриле двата принципа на правда на Ролс:
Секоја личност да има еднакво право на најобемниот целосен систем на еднакви основни слободи, компатибилни со сличен систем на слобода за сите.