алт=Александар I Обреновиќ и Драга - напис за убиството|мини|Александар I Обреновиќ и Драга - напис за убиството Мајскиот државен удар бил пуч во кој биле убиени кралот Александар Обреновиќ и неговата сопруга, кралицата Драга Обреновиќ. По мајскиот пуч, на чело на Србија дошла династијата Караѓорѓевиќ. Пучот имал големо влијание врз односите меѓу Србија и европските сили, бидејќи Обреновиќ политички се потпирал на Австроунгарија, а Караѓорѓевиќ на Франција.
Самиот настан, убиството на кралот и кралицата, го извршиле група офицери и цивилни заговорници, предводени од офицерот Драгутин Димитријевиќ Апис. Тоа било ноќта помеѓу 28 мај и 29 мај 1903 година (според стариот календар). На истиот ден, 35 години претходно, во Кошутњак бил убиен принцот Михаило Обреновиќ. Најистакнатите заговорници, предводени од Апис, подоцна, со многу новодојденци, основале милитаристичка организација од сенка, наречена „Обединување или смрт“, позната и по неформалното име „Црна рака“.
Заднина Популарноста на кралот Александар опаднало по неговиот брак со Драга Машин, поранешна дворска дама на неговата мајка Наталија, вдовица на инженерот Светозар Машин, кој била 13 години постара од него и не потекнувала од кралското семејство, што било општо правило за брак и кралици. Таткото на кралот, поранешниот крал Милан Обреновиќ, не го одобрил бракот и не се вратил во Србија, а починал во Виена во 1901 година. Против бракот се побунила и мајката на кралот Наталија, која од Русија ги напишала сите најгрди работи за Драга Машин. Поради заострените односи со другите земји поради овој брак, кралот Александар во надворешната политика се свртел кон Русија, откако претходно ги ослободил од затвор радикалите обвинети за убиството на кралот Милан на Ивањдан.
По смртта на кралот Милан, кралот Александар ги помилувал сите политички затвореници на 20 март 1901 година, како знак за наводната бременост на кралицата и формирал нова влада предводена од радикалот Михаило Вујиќ. Во владата биле претставници на Народните радикални и либерални партии. Кралот Александар потоа донел нов устав, чија главна одлика била воведувањето на дводомен систем, составен од Сенат и Националното собрание.
Големи проблеми за кралот Александар настанале поради непостоечката бременост на кралицата Драга. На ова прв реагирал Царскиот двор во Петроград и не сакал да ги прими кралот и кралицата во ветената посета. Кралот Александар за ова ги обвинил радикалите, извршил нов пуч и формирал влада на чело со генералот Димитриј Цинчар-Марковиќ на 6 ноември 1902 година.
Поради сè поголемата одбивност на рускиот двор, кралот Александар се обидел повторно да се доближи до Австрија во есента 1902 година и претходно презел одредени чекори. Веќе во јануари 1902 година, кралот Александар го испратил својот личен секретар Милош Петронијевиќ во Виена, ветувајќи дека ќе го реши прашањето за неговиот наследник во договор со соседната монархија, со посвојување на еден од потомците на женската лоза Обреновиќ кој живееле во Австроунгарија. На тоа остро протестирал рускиот министер за надворешни работи, грофот Александар Ламздорф, кога кон крајот на 1902 г. во Ниш дошол да го посети кралот Александар.
Работниците и студентите подготвиле на 23 март 1903 година масовни демонстрации, а тие се претвориле во судир со полицијата и војската. Во таа прилика биле убиени шест лица. Знаејќи дека не може да победи на новите избори, на 25 март 1903 година, кралот извршил два удари во рок од еден час. Уставот од 1901 година бил укинат со првиот удар, а Сенатот и Народното собрание биле распуштени. После тоа, во Сенатот, Државниот совет и судовите биле извршени нови назначувања на народот на кралот. Потоа, во раните утрински часови, кралот го вратил уставот. По ова, владата одржала избори на 18 мај 1903 година. Тие избори ги добил. Воедно, ова била последна победа на кралот Александар на политички план.
Постојат одредени наводи дека кралот, заедно со премиерот, генерал Димитрије Цинчар-Марковиќ, се подготвувал да ја протера кралицата Драга во тоа време. Според овој план, Драга била известена дека заедно со Цинчар-Марковиќ треба да отпатува во бањата Франсенсбад, за да ги лечи проблемите поради кои не може да забремени. Но, понатаму таа ќе биде спречена да се врати во Србија, на ист начин како што Александар претходно ги протерал своите родители. Ова требало да се реализира на 18 јуни, но државниот удар го спречил.Марија Цинцар-Марковић, Политика, Пред 29. мај, 21-30. октобра 1926
Заговор Младите офицери протестирале против лажната бременост на кралицата и постојаните испади на нејзиниот помлад брат, кога таа се залагала да биде престолонаследник. Некои полкови на српската војска го добиле нејзиното име, роденденот на кралицата се славел низ цела Србија, додека платите на офицерите доцнеле поради што се задолжувале.
Во август 1901 година коњаничкиот поручник Антонијо Антиќ, капетаните Радомир Аранѓеловиќ и Милан Петровиќ и поручниците Драгутин Димитријевиќ Апис и Драгутин Дулиќ се договарале да ги убијат кралот и кралицата. Првата средба била на 6 септември 1901 година во станот на поручник Антиќ. Подоцна, на заговорниците им се придружиле и поручникот Милан Маринковиќ и поручникот Никодија Поповиќ. Според предниот план, кралот и кралицата требало да бидат убиени на забава во близина на Коларац на роденденот на кралицата, на 11 септември, но тој план пропаднал. Развивајќи ја акцијата во воените редови, заговорниците решиле да ги запознаат граѓаните и политичарите со нивните намери. Прв се сретнал Ѓорѓе Генчиќ, член на владата кој поднел оставка во знак на протест против свршувачката на кралот со Драга Машин, а исто така и вујко на Антонио Антиќ. Во разговорите со странските претставници во Белград и на неговите патувања во странство, Генчиќ се обидувал да дознае како би се прифатил чинот на промена на престолот во Србија, доколку кралот умре без деца. Се испоставило дека Австроунгарија нема намера да ја нагласи кандидатурата на ниту еден од нејзините принцови, бидејќи очекувале тешкотии и пречки од Русија. Од истите причини, плашејќи се од отпорот од Виена, Русија не била расположена да ја нагласи кандидатурата на еден од нејзините принцови.
Сепак, се дознало дека кандидатурата на принцот Петар Караѓорѓевиќ, кој живеел како обичен граѓанин во Женева, нема да биде пречка. Затоа во заговорот бил воведен белградскиот трговец Никола Хаџи Тома, а потоа испратен во Швајцарија да се сретне со Петар и да го запознае со заговорот. Петар не сакал да се согласи на убиство и потпирајќи се на неговото расположение, група постари заговорници, предводени од генералот Јован Атанацковиќ, се обиделе да го наметнат своето мислење дека кралот Александар треба само да биде принуден да абдицира и да биде протеран од земјата. Но, преовладувало мислењето дека тоа ќе биде најлошото решение (од страв дека Обреновиќите од странство би можеле да се изборат за враќање на власт) и на предлог на капетаните Драгутин Димитријевиќ, Радомир Аранѓеловиќ и Анте Антиќ, било одлучено да се убијат кралот и кралицата. Заговорниците се обврзале да го сторат тоа со писмена заклетва. Бидејќи пропаднал планот за убивање на кралот и кралицата на прославата на педесетгодишнината на Белградското пејачко друштво, одлучено е убиствата да се случат во самиот суд ноќта меѓу 28 и 29. Мај според јулијанскиот календар.
Пуч
Почетна акција мини мини|Насловна страници на весниците Вечера за членовите на владата и семејството на кралицата била подготвена во дворот вечерта на 28 мај (10 јуни). По вечерата, гостите ги забавувал оркестарот на кралската гарда.Немања Баћковић: Мрачне стране светле прошлости: дуга путања једног куршума „Политикин забавник”, 25.09.2016 Во пресрет на тој ден, под разни изговори, во Белград пристигнале одредени заговорници од внатрешноста. Поделени во пет групи со белградските другари, до полноќ времето го поминале во меани во градот, а потоа сите се нашле во Офицерскиот дом, каде по задача се преправале дека се во алкохолизирана состојба, иако некои од нив навистина биле пијани.Немања Баћковић: Мрачне стране светле прошлости: дуга путања једног куршума ("Политикин забавник”, 25.09.2016) Полициските агенти, кои повремено поминувале покрај Домот за да ја увидат ситуацијата, биле збунети. Некои од полицајците немилосрдно почнале да им наредуваат на музичарите да свират „Коло на кралицата Драга“ и, згора на тоа, наздравувале за кралската двојка. Во 00:45 часот Драгутин Димитријевиќ наредил да се тргне кон судот. Во тој момент, пензионираниот генералштаб полковник Александар Машин, брат на првиот сопруг на Драга, веќе отишол во касарната на дванаесеттиот полк да ја преземе командата со белградските трупи, а потполковникот Петар Мишиќ се подготвувал да оди во судот со својот баталјон. од единаесеттиот полк. Одредени заговорници веќе ги опколиле куќите на министрите од владата на Цинчар-Марковиќ и ги блокирале командите, кои прво требало да се окупираат. Гардискиот поручник Петар Живковиќ (подоцна југословенски премиер) ги отворил судските порти за заговорниците точно во 02:00 часот. Заговорниците упаднале во дворот и се судриле со чуварите. Кога стигнале до просториите на аѓутантот, го пронашле својот соработник во заговорот, потполковник Михаило Наумовиќ, кој по грешка бил убиен во хаосот заедно со капетанот Миљковиќ, кога Апис се обидел да го заштити. Како што подоцна се сеќава Антоније Антиќ, Апис и Миливојевиќ се обиделе да го спречат Миљковиќ да реагира и го фатиле за уста, но еден полицаец, кој не бил информиран дека Наумовиќ бил дел од заговорот (веројатно Бранивое Јовановиќ), пукал на должност. Антиќ тврдел дека тој и Апис сносат дел од одговорноста, бидејќи и кога започнала акцијата, некои заговорници не ги информирале за улогата на Наумовиќ.Антоније Антић, Белешке, http://www.novosti.rs/%D0%B4%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%B4%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%98.524.html:309810-Krvavi-kraj-dinastije
Потрагата по кралската двојка Бидејќи планот бил Наумовиќ да ги отклучи вратите на кралските одаи во Старата резиденција, тогаш дел од комплексот на палатата, а полицајците не успеале да најдат клучеви во неговите џебови, вратите на кралските одаи биле искршени со динамит обезбеден од инженерски поручник Милутин Лазаревиќ. Во една од претходните извештаи на Лаза Костиќ, пак, се вели дека Наумовиќ и Миљковиќ настрадале од динамит.Laza Kostić: Genijalni pesnik i mag novinarstva ("Pečat", 10.02.2010)
Полицајците најпрво пристигнале во Арапскиот салон, пукајќи во таписерии и сè што ќе наиделе, за што се сомневале дека може да го крие влезот во тајните простории. Откако влетале во кралската спална соба, на масата за соблекување го нашле омилениот роман на Драга, свртен на осумдесета страна, топол кревет, но не и нивните мети. Како што се сеќава Антиќ, прекинот на струја предизвикал мрак, целата соба била обложена со затворена зелена позадина, а бидејќи било темно (офицерите имале само свеќи), не можеле да видат дали има странични соби во кои на крајот се сокрила кралската двојка. Во хаосот во комплексот на палатата, Апис забележал чувар како трча по скалите во дворот и му се чинело дека тој е кралот, па потрчал по него, но на дното го чекала чета чувари. Во кратката пресметка тој бил тешко ранет со три куршуми во градниот кош. Паднал по скалите, но преживеал.
Акција во Белград и остатокот од Србија
Пронаоѓање и убиство на кралската двојка