Подводна планина

мини|Батиметриско мапирање на дел од планината Дејвидсон. Точките означуваат значајни расадници на корали

Подводна или Морска планина — голема геолошка форма која се издига од дното на океанот, но која не допира до површината на водата (нивото на морето), и затоа не е остров или карпа. Морските планини обично се формираат од изгаснати вулкани кои нагло се издигнуваат и обично се наоѓаат издигнувајќи се од морското дно до 1,000 до 4,000 метри во висина. Тие се дефинирани од океанографите како независни одлики кои се искачуваат на најмалку 1,000 метри над морското дно, карактеристично со конусна форма.IHO, 2008. Standardization of Undersea Feature Names: Guidelines Proposal form Terminology, 4th ed. International Hydrographic Organisation and Intergovernmental Oceanographic Commission, Monaco. Врвовите често се наоѓаат на стотици до илјадници метри под површината, и затоа се сметаат за длабоки мориња.Nybakken, James W. and Bertness, Mark D., 2008. Marine Biology: An Ecological Approach. Sixth Edition. Benjamin Cummings, San Francisco За време на нивната еволуција во текот на геолошкото време, најголемите морски планини можат да стигнат до површината на морето каде дејството на брановите го еродира врвот за да формира рамна површина. Откако ќе се спуштат и ќе потонат под површината на морето, таквите типови со рамни врвови се нарекуваат „ гајоти“.

Земјините океани содржат повеќе од 14.500 идентификувани морски планини од кои 9.951 морски планини и 283 гајоти, кои покриваат вкупна површина од 8,796,150 км2, кои биле мапирани Harris, P.T., MacMillan-Lawler, M., Rupp, J., Baker, E.K., 2014. Geomorphology of the oceans. Marine Geology 352, 4–24 но само неколку се детално проучени од научниците. Морските планини и типови се најзастапени во Северниот Тихи Океан и следат карактеристична еволутивна шема на ерупција, акумулација, слегнување и ерозија. Во последниве години, забележани се неколку активни морски планини, на пример Лоихи на Хавајските острови.

Поради нивното изобилство, морските планини се еден од најчестите морски екосистеми во светот. Интеракциите помеѓу морските планини и подводните струи, како и нивната покачена положба во водата, привлекуваат планктони, корали, риби и морски цицачи подеднакво. Нивниот агрегациски ефект е забележан од комерцијалната риболовна индустрија, а многу морски планини поддржуваат екстензивно рибарство. Постои постојана загриженост за негативното влијание на риболовот врз екосистемите на поморските планини, како и добро документирани случаи на опаѓање на залихите, на пример со портокалова груба (Hoplostethus atlanticus). 95% од еколошката штета е направена со тралирање (влечење) на дното, што ги гребе цели екосистеми од морските планини.

Поради нивниот голем број, многу морски планини остануваат соодветно да се проучат, па дури и да се мапираат. Батиметријата и сателитската височина се две технологии кои работат на затворање на јазот. Имало случаи кога морнарските бродови се судриле со непознати морски планини; на пример, Мирфилдската подморска планина, е именувана по бродот што го погодил во 1973 година. Сепак, најголемата опасност од морски планини се колапсот на страните; како што стареат, истиснувањето што се пробива во морските планини врши притисок на нивните страни, предизвикувајќи лизгање на земјиштето кои имаат потенцијал да генерираат масивни цунами.

Географија Морските планини може да се најдат во секој океански слив во светот, екстремно распространети и во вселената. Морската планина е технички дефинирана како изолиран пораст на надморска височина од 1,000 метри или повеќе од околното морско дно, и со ограничена површина на врвот, во конусна форма. Има повеќе од 14.500 морски планини. Покрај морските планини, има и повеќе од 80.000 мали гребени, гребени и ридови помалку од 1.000 m во висина во светските океани.

Повеќето морски планини имаат вулканско потекло, и затоа имаат тенденција да се најдат на океанската кора во близина на средноокеанските гребени, облаците од плашт и островските арки. Севкупно, покриеноста со морски планини и гајоти е најголема како дел од површината на морското дно во Северниот Тихи Океан, еднаква на 4,39% од тој океански регион. Северноледениот Океан има само 16 морски планини и нема џуџиња, а Средоземното и Црното море заедно имаат само 23 морски планини и 2 гајоти. 9.951 морски планини, кои се мапирани, покриваат површина од 8,088,550 км2. Морските планини имаат просечна површина од 790 километри, со најмали морски планини пронајдени во Северноледениот Океан и Средоземното Море и Црното Море, додека најголемата средна големина на морски планини се јавува во Индискиот Океан со 890 километри. Најголемата морска планина има површина од 15,500 km2 и се јавува во Северниот Тихи Океан. Гајотите покриваат вкупна површина од 707,600 km2 и имаат просечна површина од 2,500 километри, повеќе од двојно поголема од просечната големина на морски планини. Речиси 50% од бројот на гајотите се наоѓаат во Северниот Тихи Океан, покривајќи 342,070 km2. Најголемите три гајаоти се сите во северниот дел на Тихиот Океан: Куко (проценето 24,600), Суико (проценето 20,220) и Палада (проценето 13,680).

Групирање Морските планини често се наоѓаат во групи или потопени архипелази, класичен пример е Симаунт, како продолжување на Хавајските острови. Формирани пред милиони години од вулканизам, тие оттогаш се спуштиле далеку под нивото на морето. Овој долг ланец на острови и морски планини се протега на илјадници километри северозападно од островот Хаваи. мини|Распространетост на морски планини и џинови во Северниот Тихи Океан мини|Распространетост на морски планини и џинови во Северен Атлантик Има повеќе морски планини во Тихиот Океан отколку во Атлантикот, а нивната распространетост може да се опише како што опфаќа неколку издолжени синџири на морски планини надредени на повеќе или помалку случајна позадинска распространетост. Морските синџири се појавуваат во сите три главни океански басени, при што Тихиот Океан има најголем број и најобемни синџири на морски планини. Тие ги вклучуваат Хаваи (Цар), Маријана, Гилберт, Туомоту и Австралските морски планини (и островските групи) во северниот дел на Тихиот Океан и гребените Луисвил и Сала и Гомес во јужниот дел на Тихиот Океан. Во северниот дел на Атлантскиот Океан, морските планини на Нова Англија се протегаат од источниот брег на САД до сртот на средината на океанот. Крег и Сендвел забележале дека кластерите на поголемите морски планини на Атлантикот имаат тенденција да се поврзуваат со други докази за активност на жариштето, како што се на Волвис Риџ, Бермудските Острови и Зеленортските Острови. Средноатлантскиот гребен и раширените гребени во Индискиот Океан се исто така поврзани со изобилство на морски планини.Kitchingman, A., Lai, S., 2004. Inferences on Potential Seamount Locations from Mid-Resolution Bathymetric Data. in: Morato, T., Pauly, D. (Eds.), FCRR Seamounts: Biodiversity and Fisheries. Fisheries Centre Research Reports. University of British Columbia, Vanvouver, BC, pp. 7–12. Инаку, морските планини имаат тенденција да не формираат карактеристични синџири во Индискиот и Јужниот Океан, туку нивната распространетост се чини дека е повеќе или помалку случајна.

Поретки се изолираните морски планини и оние без јасно вулканско потекло; Примерите вклучуваат Болонс, Ератосен, Аксијал.

Ако сите познати морски планини се соберат во една област, тие би направиле копнена форма со големина на Европа. Нивното севкупно изобилство ги прави едни од најчестите и најмалку разбрани, морски структури и биоми на Земјата, еден вид истражувачка граница.

Геологија

Геохемија и еволуција десно|мини| Дијаграм на ерупција (клуч: 1. Облак од водена пареа 2. Вода 3. Слој 4. Тек на лава 5. Магматски канал 6. Магматско огниште 7. Дајк 8. Перничеста лава Повеќето морски планини се изградени со еден од двата вулкански процеси, иако некои, како што е провинцијата Божиќен Остров во близина на Австралија, се позагадочни. Вулканите во близина на границите на плочите и сртовите на средината на океанот се изградени со декомпресија на топење на карпите во горната обвивка. Магмата со помала густина се издигнува низ кората до површината. Вулканите формирани во близина или над подвлекувачките зони се создаваат затоа што подвлекувачката тектонска плоча додава испарливи материи на надлежната плоча што ја намалува нејзината точка на топење. Кој од овие два процеса вклучен во формирањето на морска планина има големо влијание врз нејзините еруптивни материјали. Тековите на лавата од морските планини на среден океански гребен и гранични плочи се претежно базалтни (и толеитски и алкални), додека тековите од подвлекувачките гребени вулкани се претежно калко-алкални лави. Во споредба со морските гребени во средината на океанот, морските планини во зоната на подвлекување генерално имаат повеќе натриум, алкали и помалку магнезиум, што резултира со поексплозивни, вискозни ерупции.

Сите вулкански морски планини следат одредена шема на раст, активност, тонење и евентуално изумирање. Првата фаза од еволуцијата на морската планина е нејзината рана активност, градејќи ги нејзините крила и јадрото од морското дно. Ова е проследено со период на интензивен вулканизам, за време на кој новиот вулкан еруптира речиси целиот (на пр. 98%) од неговиот вкупен магматски волумен. Морската планина може дури и да порасне над морското ниво за да стане океански остров (на пример, ерупцијата на Хунга Тонга во 2009 година). По период на експлозивна активност во близина на површината на океанот, ерупциите полека исчезнуваат. Бидејќи ерупциите стануваат ретки и морската планина ја губи способноста да се одржува, вулканот почнува да еродира. Откако конечно изумреле (најверојатно по краткиот период на подмладување), тие се соземаат назад од брановите. Морските планини се изградени во многу подинамично океанско опкружување од нивните копнени колеги, што резултира со хоризонтално тонење додека морската планина се движи со тектонската плоча кон зоната на подвлекување. Овде тој е спуштен под границата на плочата и на крајот уништен, но може да остави докази за неговото поминување со врежување вдлабнатина во спротивниот ѕид на подвлекувачкот ров. Поголемиот дел од морските планини веќе го завршиле својот еруптивен циклус, така што пристапот до раните текови од истражувачите е ограничен поради доцната вулканска активност.

Конкретно, забележано е дека вулканите од океански гребен следат одредена шема во однос на еруптивната активност, најпрво забележани со Хавајски морски планини, но сега се покажало дека е процес следен од сите морски планини од типот океански гребен. Во текот на првата фаза вулканот еруптира базалт од различни типови, предизвикани од различни степени на топење на плаштот. Во втората, најактивна фаза од својот живот, вулканите од океанскиот гребен еруптираат од толеитски до благо алкален базалт како резултат на топење на поголема површина во плаштот. Ова конечно е покриено со алкални текови доцна во неговата еруптивна историја, бидејќи врската помеѓу морската планина и нејзиниот извор на вулканизам е прекината со движењето на кората. Некои морски планини, исто така, доживуваат краток период на „подмладување“ по пауза од 1,5 до 10 милиони години, чии текови се многу алкални и создаваат многу ксенолити.

Во последниве години, геолозите потврдиле дека голем број на морски планини се активни подморски вулкани; два примери се Лоихи на Хавајските острови и Ваилулуу во групата Мануа (Самоа).

Видови лава десно|мини| Перничеста лава, вид на базалтен тек кој потекнува од интеракциите на лава-вода за време на подморските ерупции