мини| Свечено униформираниот Станојло Петровиќ врачува писмо на Народното собрание до поранешниот и идниот принц Милош ( Букурешт, 3 јануари 1859 година). )
Свети Андрејскиот собор било заседавање на Собранието на Кнежевството Србија, кое започнало на Денот на Свети Андреј на 30 ноември / 12 декември 1858 година и завршило на 31 јануари / 12 февруари 1859 година.
Принцот Александар Караѓорѓевиќ го свикал собранието под притисок на опозицијата. На собранието уставобранителите и група либерали ја поддржале династијата Обреновиќ и Милош Обреновиќ, а на кнезот Александар Караѓорѓевиќ му го одзеле мандатот и му го предале на кнезот Милош Обреновиќ.
Оттогаш започнало второто владеење на кнезот Милош Обреновиќ, кое траело до 1860 година и завршило со неговата смрт. Него го наследил неговиот син Михаило Обреновиќ, кој ја наследил кнежевската титула.
Прелиминарни подготовки за Свети Андрејскиот собор во 1858 г.
Донесување на закон за Народно Собрание Од 1848 - 1858 година, Народното собрание не било свикано во Србија. Имало повеќе причини: уставобранителите почнале сè повеќе да не се согласуваат; односите меѓу принцот и Советот повеќе не биле како што биле на почетокот на владеењето на омбудсманот; Принцот се обидел да ја ограничи моќта на Советот и по заговорот организиран од советникот Стефан Стефановиќ-Тенка заедно со неколку советници против животот на принцот, принцот го променил личниот состав на Советот и дополнително ги ограничил правата на Советот. Повторно дошле деновите полни со внатрешно-политички превирања, а тие биле засилени со тоа што акцијата во масите била добро организирана во корист на враќање на престолот на династијата Обреновиќ. На крајот на 1857 г. таа возбуда била многу жива. Семејството Обреновиќ побарало собранието да се одржи, бидејќи сакале да го искористат за да го променат постојниот ред на нештата. Помладите го побарале и собранието, првата добро образована нова генерација во странство, која го водела јавниот говор и ги имала првите официјални функции. Од таа група млади подоцна ќе се формира либерална партија на која ќе се приклучат сите членови на Обреновиќ. На собирот присуствувал и Илија Гарашанин, тогашниот министер за внатрешни работи, кој бил решен активно да работи на смена на кнезот Александар. Конечно собранието го побарало и Тома Вучиќ Перишиќ од истите мотиви што го воделе Гарашанин. Под притисок на овие фактори, иако со голема мака, тој се согласил да се свика Собранието и Советот, па било одлучено прво да се донесе закон за Народно собрание и веднаш потоа да се состане самото Собрание.
Согласност дал и принцот Александар бидејќи зависело дали ќе се донесе законот и дали ќе се свика собрание. Законот набрзо бил преработен, потврден и објавен, а бил закажан ден за избор на пратеници во целата земја.
Со указ од кнезот е определено дека изборите треба да се одржат на 16 септември 1858 година. Изборната агитација била многу жива, а особено се истакнале приврзаниците на Обреновиќ.
Закон за народното собрание од 28 октомври 1858 година Закон за народното собрание, врз основа на кој во 1858 година бил свикан Свети Андрејскиот собор. го мотивирало свикувањето на соборот „со народниот обичај што постои уште од античко време, српскиот народ одвреме-навреме да се собира на соборот на советување за националните дела“.
Во Собранието влегле претседателите на Касацијата, двете одделенија на Апелација, Градскиот суд во Белград и сите окружни судови, сите окружни началници и гувернерот на Белград, сите окружни протоереи и по еден пратеник од секоја епархија, без разлика на бројот на даночните поглавари го сочинувале собранието. Секоја област, секој град (макар и да не бил округ), како и Белград, избирале по еден пратеник за петстотини даночни раководители. На секои наредни 250 даночни грла доаѓал уште еден пратеник. Членовите на собранието се сметале за пратеници на нивниот округ (град) и како претставници на целата нација. Собранието само избирало (во присуство на претставникот на принцот) претседател, потпретседател и двајца секретари. Овие вторите можеле да се изберат надвор од собранието, од бирократскиот ред, но тогаш немале право на глас.
Задачата на собранието е да има верно и точно изразување на состојбата и чувствата на народот пред државната администрација, а според тоа:
1) дава свое мислење за работи за кои принцот и Советот сметаат дека е добро да му ги предложат на Собранието преку министерот; 2) имале право да и ги претстават на власта тешкотиите што би ги имал народот и да предлагаат средства за нивно отстранување; 3) да ги изразат желбите што би ги имал народот за подигање на државната благосостојба и начинот на кој тие желби би се исполниле и задоволиле.
Предлозите на Националното собрание не се обврзувачки додека принцот и Советот, во согласност со Уставот, не ги донесат.
Денот и местото на одржување на собранието ги определувал кнезот со Советот. Пратениците се должни навреме да дојдат во собранието и уредно да присуствуваат на седниците. Полномошниците се предаваат на комисија од тројца советници и двајца министри (за внатрешни работи и правда). Според извештајот на комисијата, Советот одлучува за законитоста на изборите. Откако Советот ќе биде информиран за конституирањето на Собранието, принцот го отворал во присуство на Советот и министрите. За работа на собранието е потребно присуство на две третини од сите пратеници, а одлуките се носат со апсолутно мнозинство од присутните. Обезбедена е слобода на говор и мислење. Гласањето се давало јавно. Одлуките на Собранието се испраќале до Советот, а работата се објавувала во службените весници според секретарските белешки кои ги одобрувал претседателот. Извадок од тоа се печател и се доставувал до народот.
Гласачите морало да бидат полнолетни, родени или природени Срби, кои не биле казнети за дело. Слугите не можеле да бидат гласачи, иако плаќале данок. Функционерите не можеле да се избираат во областите во кои директно ја вршат власта. Секој бил избран во местото каде што живее или каде има недвижен имот. Кандидатите за пратеници, освен договорот за гласачи, морало да имаат триесет години. Тие не можеле да бидат избрани за пратеници: министри, архиепископи и функционери и свештеници од двата реда воопшто.
Во градовите изборот е директен, во областите индиректен. На секои 50 даночни раководители се избираат по двајца комесари во жупанијата, а тие избираат заменик. Денот на изборот на пратениците го определувал кнезот и Советот. Околиските началници и гувернерот на Белград одлучуваат кога ќе се одржи изборот на комесарот. Претседатели на избирачките одбори се претседателите на Помирувачките судови од местото каде што се врши изборот на замениците. Полицијата треба само да ги објасни правилата за гласање, па веднаш ќе биде отстранета од гласачките места и никако нема да се меша во изборните работи. Шефовите на избирачките одбори се општински службеници, а таму каде што ги нема, има реони. Се избира со мнозинство гласови, а со еднаква поделба на гласовите пратеник станува оној кој е постар по возраст. Полномошното се чита пред собранието кое го избрало заменикот, а го потпишуваат претседателот и управителот.
Тој што ќе се закани, ќе даде или ќе вети подарок или на кој било незаконски начин работи да стане пратеник, се казнува со затвор од шест недели до една година.
Народното собрание на Свети Андреј во Белград Врз основа на законот за Народното собрание, на 16 септември 1858 година се одржале избори за пратеници низ целата земја. Во Јагодина бил избран Стефан-Стевча Михајловиќ, голем поддржувач на таа династија и нејзин роднина по неговата прва сопруга. Освен тоа, во градовите биле избрани неколку помлади интелектуалци, либерали, кои биле решени да работат на промена на претходниот ред на нештата и ги здружиле силите со група поддржувачи на Обреновиќ кои го сочинувале мнозинството. На ова собрание имало 377 пратеници избрани од народот, а по позиции во собранието влегле 60. Во зградата се одржувале собраниски седници. кн. „Големата пиварница“, во еден оддел на таа голема зграда, во голема овална сала каде повремено се давале театарски претстави.
Пратениците почнале да пристигнуваат во Белград неколку дена пред отворањето на собраниските седници. Доаѓале во окрузите и останувале во кафеаните што им биле однапред доделени. На 1 декември 1858 година, пратениците дошле во зградата на собранието да ги предадат своите акредитивни писма, што било прегледано на лице место од комисијата составена од министрите Илија Гарспанин и Димитрије Црнобарац, членовите на Советот Гаја Јеремиќ, Добросав Ресавац и Филип Христиќ и секретарот на Советот. Џефрем Грујиќ. Прегледани биле сите полномошници, па се констатирало дека се е исправно, оспорен е само изборот на еден заменик кој претходно бил осудуван.
Отворањето на собраниските седници било многу свечено. Пратениците од областа Крагуевац го зазеле првиот ред клупи во салата. Зад нив, во окрузите, седеле пратениците на окрузите Смедерево, Белград, Ваљево, Крушевац, Ужице итн. Своите места во галеријата ги зазеле пратениците од Ќуприја и Црноречка. Седеле луѓето по окрузите за пратениците на еден регион полесно да се договорат. По сместувањето на пратениците, секретарите седнале на врвот на салата, под масите за претседателството. Во исто време, тројца свештеници-намесници ја осветиле салата. За претседател на собранието бил избран мајорот Миша Анастасијевиќ, за потпретседател Стефан-Стевча Михајловиќ, а за секретари Јефрем Грујиќ и Јован Илиќ, професор во Белград. Митрополитот Петар во придружба на архиепископите дошол во салата во 10 и пол часот. Набргу потоа во собранието влегле членовите на Советот на чело со Том Вучиќ Перишиќ. Принцот Александар дошол во придружба на министри и неговата придружба. Принцот му се обратил на собранието со „Боже на помош, браќа“, а собранието му одговорило со „Боже на помош, Господару“. Принцот потоа го известил собранието дека неговиот поглавар ќе ѝ ја прочита подготвената проповед. Беседата ја прочитал шефот на Министерството за надворешни работи Љубомир Петровиќ. По читањето на проповедта, Кнезот изјавил дека го прогласува собранието за отворено и се повлекол во придружба на министрите и светот. Седницата ја напуштиле и членовите на Советот, бидејќи било одлучено советниците да не можат да учествуваат во нејзината работа, како што било случај во претходните години.
Потоа пратениците почнале да поднесуваат различни предлози. Расположението на собранието било иритирано и бунтовно; под притисок на агитацијата за Обреновиќ од страна на приврзаниците на таа династија и советниците кои биле решени да го соборат кнезот Александар со помош на истото собрание за да се воведе гувернерство по неговото соборување и со тоа да се продолжи омбудсманскиот режим, собранието било решено да разговара за прашања, но преминале на расправата за новиот закон за Народното собрание, кој бил подготвен според претходен договор меѓу либералите (Грујиќ), Обреновиќ (Стевца Михајловиќ) и Народниот правобранител (Гарашанин). Предлог-законот за Народното собрание расправало на неколку последователни седници и кога бил изгласан во Собранието бил доставен на потврда до Советот.
Кога била завршена расправата за тој закон, Националното собрание продолжило да расправа за две обраќања, Гарантните сили и Портата. И двете од овие адреси биле примени според претходен договор. Овие обраќања му биле потребни на собранието за да нагласи дека нема да дозволат туѓо и ничие мешање во работите што се однесуваат на Србија.
На 10 декември, собранието слушнало „писмо“ од својот претседател Мишо Анастасијевиќ за обвинувањата против принцот. Целиот овој материјал бил веќе однапред подготвен. Мартин Барловац потоа прашал кој е виновен за тоа и, во исто време, самиот го дал одговорот: „вината е на принцот“.
Во „Записи“ (том 2) Јефрем Грујиќ, еден од главните организатори на Андрејскиот собор во 1858 г. година, го опишува тој момент на следниов начин: