Odontologia

thumb|right|Dentista tractant un pacient.

L'odontologia es lo domeni de la medecina qu'es especializat dins l'estudi dei dents, dei maxilars e dei teissuts atenents. S'ocupa generalament de la proxilafia dentària e dau tractament dei malautiás parondontalas coma lei carias. Es exercida per de mètges que son dichs dentistas, cirurgians dentistas ò mètges dentistas segon lei país. De professions annèxas existisson per realizar de pretzfachs coma la fabricacion de protèsis dentàrias.

Istòria

Dei practicas preïstoricas a l'aparicion de l'odontologia

Se divèrseis elements laissan pensar a l'existéncia d'intervencions sus lei dents fa de centenaus de miliers ò de milions d'ans, lei paleontològs s'acòrdan puslèu per fixar l'aparicion de l'odontologia durant lo periòde de transicion entre lei societats de caçaires-cuelheires e lei premierei societats agricòlas. D'efiech, avans aqueu periòde, lei carias semblan d'èsser relativament raras, au mens en lei populacions d'òmes de Neandertal(en) F. David, V. d'Iatchenko, J. G. Enloe, M. Girard, M. Hardy, V. Lhomme, A. Roblin-Jouve, A. M. Tillier e C. Tolmie, « New Neandertal remains from the Grotte du Bison at Arcy-sur-Cure, France », Journal of human evolution, vol. 57, n° 6, decembre de 2009, pp. 805-809.En aquelei populacions, la causa principala de caria sembla d'èsser un esmaut daumatjat per una norridura tròp dura.. Pasmens, aquò es de nuançar en foncion dau regim alimentari car un estudi a mostrat l'existéncia d'una populacion frequentament tocada per de carias dins la bauma de Taforalt en Marròc fa a ans. Aquò es benlèu lo resultat d'una consumacion importanta d'aglans, de pistachas e de pinhons(en) Louise T. Humphrey, Isabelle De Groote, Jacob Morales, Nick Barton, Simon Collcutt, Christopher Bronk Ramsey e Abdeljalil Bouzouggar, « Earliest evidence for caries and exploitation of starchy plant foods in Pleistocene hunter-gatherers from Morocco », Proceedings of the National Academy of Sciences, vol. 111,‎ 2014, pp. 954–959.. Tanben, existissián de rites de fracturaccion dei dents dins mai d'una region(en) John Robb, The Early Mediterranean Village. Agency, Material Culture, and Social Change in Neolithic Italy, Cambridge, Cambridge University Press, 2007, p. 38..

Segon la teoria actualament en vigor, l'adopcion d'un regim a basa de cerealas favorizèt l'aparicion de carias en causa de la concentracion pus auta de glucids dins aqueleis aliments. En parallèl, lo desvolopament de l'artesanat menèt a la confeccion d'otís mai e mai precís per trabalhar de materiaus fragils (cauquilhatges, turquesa, etc.). A partir de avC, leis indicacions de tractaments dentaris vènon mai e mai frequentas sus lei sites arqueologics dins mai d'una region dau mond (Balochistan(en) A. Coppa e L. Bondioli et al., « Palaeontology: early Neolithic tradition of dentistry », Nature, vol. 440, n° 7085,‎ abriu de 2006, pp. 755–756., Danemarc(en) Pia Bennike e Lise Fredebo, « Dental treatment in the Stone Age », Bulletin of the History of Dentistry, vol. 34/35,‎ 1986, pp. 81-87.(en) Pia Bennike, « Ancient Trepanation and Differential Diagnosis: A Re-Evaluation of Skeletal Remains from Denmark », dins Robert Arnott, Stanley Finger e Chris Smith, Trepanation. History, Discovery, Theory, Lisse, Swets & Zeitlinger, 2005, pp. 95–115., Eslovènia(en) Federico Bernardini, Claudio Tuniz et al., « Beeswax as Dental Filling on a Neolithic Human Tooth », PloS one, vol. 7, n° 9,‎ 2012, e44904., etc.).

Lei premierei medecinas dentàrias

Lo periòde antic

Durant l'Antiquitat, l'odontologia es practicada dins mai d'una region diferenta. De papirús egipcians e de tauletas mesopotamianas presentan divèrsei tecnicas de tractament dentari tre la premiera mitat dau milleni II avC(de) Astrid Hubmann, Der Zahnwurm. Die Geschichte eines volksheilkundlichen Glaubens : Dissertation, 2008, p. 14.(fr) Thierry Bardinet, Les papyrus médicaux de l'Égypte pharaonique. Traduction intégrale et commentaire, París, Fayard, 1995, pp. 190-193.. D'un biais generau, lei tèxtes antics son basats sus de teorias erronèas dei malautiás, mai pòdon presentar de suenhs eficaç eissits d'observacions sus lei pacients. Per exemple, l'usatge dau dentrifici èra conselhat dins plusors societats e Plini lo Vièlh dona una recèpta fòrça detalhada dins son Istòria Naturala. Pasmens, i aviá tanben de tractaments ineficaç ò perilhós per lo malaut (sagnada per restablir leis umors, utilizacion de la jusquiama, etc.En Occitània, l'utilizacion de la jusquiama perdurèt fins au sègle XIX dins certanei regions per tractar lei carias.).

Dins aquò, l'element pus important de la medecina dentària antica es la « teoria dau vèrme ». Probablament influenciats per l'aspècte de la dent cariada, lei mètges de plusors regions (Mesopotamia, Egipte, Mediterranèa, Índia, China, Mesoamerica...) imaginèron l'existéncia de vèrmes se desvolopament a l'interior de la dent per explicar aquela patologia. Mencionada per lo premier còp en 1800 avC, aquela teoria demorèt predominanta fins a la fin dau sègle XIX, en despiech de quauquei contestacions coma aquela emesa per Plini lo VièlhPer exemple, l'anatomista Michael Pius Erdl (1815-1848) ne'n prepausèt una adaptacion, dicha « teoria parasitica », en 1843. Uei, es encara viva dins de territòris pauc desvolopats onte lo saber medicau modèrne es limitat.. Aquò menèt a la creacion de tractaments còntra lei vèrmes e, de còps, a d'accusacions de charlatanisme.

Durant aqueu periòde, l'existéncia d'un còrs mai ò mens estructurat de dentistas es atestada dins mai d'un país. Per exemple, en Egipte, de dentistas recebèron de títols prestigiós coma Hesire (v. 2600 avC), lo pus ancian dentistas coneguts de l'istòria, qu'es designat coma lo « Grand dei dents ». Aguèt tanben lo drech de liar son nom au dieu Ra, privilègi normalament reservat a la familha dau faraon(en) John F. Nunn, Ancient Egyptian Medicine, Norman, Oklahoma Press, 2002, p. 124.(en) Dilwyn Jones, An Index of ancient Egyptian titles, epithets and phrases of the Old Kingdom, vol. 1 BAR international Series, Oxford, Archaeopress, 2000, p. 381.. Dins la Roma Antica, lei protèsis dentàrias èran frequentas. Lei dentistas èran generalament d'esclaus grècs instruits que podián venir liure e aquistar sa libertat en cas de suenhs eficaç(de) Werner E. Gerabek e Werner Gerabek, Enzyklopädie Medizingeschichte, Walter de Gruyter, 2005, p. 1519..

Lei medecinas dentàrias aràbia e chinesa

Durant l'Edat Mejana, lei progrès principaus en odontologia foguèron l'òbra deis Arabis e dei Chinés. Au nivèu teoric, Rhazès (865-925), Albucassis († 1013) e Avicena (980-1037) contestèron la teoria dau vèrme en prepausant una teoria basada sus l'estat de l'amna. De mètges arabis denoncièron tanben lo charlatanisme dei vendeires de remèdis còntra lei vèrmes(de) Astrid Hubmann, Der Zahnwurm. Die Geschichte eines volksheilkundlichen Glaubens : Dissertation, 2008, p. 26.. Pasmens, la teoria de l'amna èra egalament erronèa e aguèt donc un succès limitat. Au nivèu tecnic, lei sabers arabis son mai que mai detalhats dins lei tèxtes d'Albucassis. Presenta de metòdes d'estabilizacion de la dent amb de fieus d'aur ò d'argent, perfecionna mai d'un instrument e encoratja la profilaxia e lo suenh regular dei gengivas.

En parallèl, en China, se desvolopèt l'utilizacion de l'amalgama per realizar de plombatges. Lei mencions pus vièlhas datan de 659 e son l'òbra dau mètge Su Kung(en) Marshall J. Becker e Jean MacIntosh Turfa, The Etruscans and the History of Dentistry : The Golden Smile through the AgesRoutledge Monographs in Classical Studies, Taylor & Francis, 2017.. Una autra mencion es presenta dins un document de 1107 e un tèxte de 1505 dona la composicion precisa de l'aliatge (« 100 partidas de mercuri, 45 d'argent e 900 de zinc »)(no) G. Bjørklund, Tidsskrift for den Norske lægeforening : tidsskrift for praktisk medicin, ny række, vol. 109, n° 34–36,‎ decembre de 1989, pp. 3582–3585.. Lei Chinés contunièron tanben de melhorar la brüstia per lei dents e foguèron a l'origina de sa reintroduccion en Euròpa onte son usatge aviá disparegut(fr) Joseph Rechtman, « La Brosse à dents et son histoire (1780-1980) », Histoire des sciences médicales, vol. 14, n° 2,‎ 1980, p. 222.

Lo periòde medievau en Euròpa

En Euròpa, leis Invasions Barbaras entraïnèron una pèrda de saber medicau dins mai d'una region. Lei conoissenças teoricas evolucionèron gaire, en despiech de l'apòrt tardiu de la medecina aràbia. D'efiech, dins la màger part dei reiaumes medievaus, la cirurgia dentària èra practicada per lei barbiers. Aquò durèt fins au sègle XVII en França e en Anglatèrra e fins a la premiera mitat dau sègle XIX en Danemarc e dins plusors Estats alemands. Òr, coma lei barbiers fasián pas partida dau còrs medicau, èran unicament autorizats a realizar de gèsts curatius simples. Per exemple, en 1450, una lèi anglesa limitèt lor activitat ai sagnada, ai derrabatges de dent e au suenh dei peus. Aquò favorizèt pauc ò pas la profilaxia, mai permetèt de progrès dins leis instruments d'intervencion.

L'estructuracion de l'odontologia

L'adopcion dau metòde scientific

L'adopcion dau metòde scientific dins la medecina dentària comencèt lentament au sègle XVI amb lo tractat De humani corporis fabrica libri septem d'Andreas Vesalius (1514-1564). I contestèt per lo premier còp l'autoritat de Galen (131-201) qu'èra totjorn la referéncia de l'anatomia en Euròpa. Depintèt l'organizacion de la boca, la racina de la dent e la pulpa(de) Jürgen Kinzel, Der Zahnersatz in Jacob Callman Linderers Schrift « Lehre von den gesamten Zahnoperationen » (1834) : Dissertation, 2003.. Aquela introduccion de l'empirisme s'accelerèt a partir de la segonda mitat dau sègle XVII en Euròpa Occidentala.

Lo premier obratge d'odontologia modèrna foguèt escrich en 1724 per lo Francés Pierre Fauchard (1679-1761) en 1728(fr) P. Fauchard, Le Chirurgien Dentiste, ou Traité des dents, P.-J. Mariette, 1746.. Se son tractat es encara largament dominat per la presentacion deis instruments, a tanben de partidas importantas consacradas au saber anatomic e au foncionament de la boca. Fauchard, gràcias a d'observacions realizadas amb un microscòpi, contestèt tanben la teoria dau vèrme, encoratjèt lo netejatge regular dei dents per un dentista e condamnèt l'usatge de l'acid nitric e de l'acid sulfuric per levar lo tartre.

Aquelei trabalhs foguèron difusats e desvolopats per dos autrei pioniers importants de la medecina dentària, Philipp Pfaff (1713-1766) en Alemanha e John Hunter (1728-1793) en Anglatèrra. Aquò permetèt de renforçar l'importància dei recèrcas e de l'experiéncia dins la disciplina. Au sègle XIX, entraïnèt l'aparicion d'una vertadiera recèrca fondamentala en odontologia amb de personalitats coma Jan Evangelista Purkinje (1787-1869), Anders Retzius (1796-1860) e Albert von Kölliker (1817-1905).

Lo desvolopament dei protèsis dentàrias

L'utilizacion de ciera per realizar una obturacion dentària es atestada en avC. L'utilizacion d'aur es estat identificat en Orient Mejan vèrs 2700 avC e en China vèrs 1000 avC(de) Walter Kamann, Werkstoffkundliche und klinische Untersuchungen der Füllungstherapie der Zähne mit plastischem Gold : Habilitationsschrift, Universität Witten/Herdecke, 2000.. Aquela tecnica se difusèt dins d'autrei regions e leis amalgamas dentàrias apareguèron en China au començament de l'Edat Mejana. Dins fòrça país, l'utilizacion de dents vertadieras foguèt tanben utilizada per remplaçar una dent perduda. Aquò menèt a l'aparicion dei vendeires de dent, mestier aguent laissat un sovenir sinistre.