Che Guevara

Ernesto Guevara (14 de junh de 1928, Rosario – 9 de junh de 1967, La Higuera) es un cap revolucionari comunista deis ans 1950-1960. Conegut sota lei subrenoms de Che Guevera o de El Che, es famós per son ròtle dins la Revolucion Cubana, per son engatjament dins la lucha còntra l'imperialisme estatsunidenc durant la Guèrra Freja e per sa pensada revolucionària centrada tant sus lo collectiu que sus l'individú.

Originari d'Argentina, rescontrèt a l'azard Fidel Castro durant un viatge en America Latina. Lei dos òmes venguèron lèu amics e Guevara participèt a la guerilha castrista còntra lo regim dictatoriau de Fulgencio Battista. Se destrièt durant lei combats e venguèt un dei luòctenents pus importants de Castro que lo nomèt coma ministre de l'Industria. Guevera participèt alora a la reconstruccion e a la modernizacion de l'illa mai sei posicions venguèron pauc a pauc criticas a respècte de l'influéncia sovietica. En 1965, decidèt donc de quitar Cuba per iniciar de guerilhas comunistas dins de regions identificadas coma de ponchs febles dau blòt occidentau. Pasmens, mau preparadas, aqueleis expedicions s'acabèron per de reviradas e Guevara foguèt capturat e executat en Bolívia en 1967.

Après sa mòrt, venguèt una icòna dau movement revolucionari. Uei, es encara l'objècte d'un important culte de la personalitat en Cuba, en America Latina e au sen d'abòrd de movements comunistas e socialistas.

Biografia

Jovença e formacion

Enfança

Ernesto Guevara de la Serna nasquèt lo 14 de junh de 1928 dins la vila de Rosario en ArgentinaFòrça elements indican qu'aquela data es faussa car tròp pròcha dau maridatge dei parents. La data de naissença vertadiera d'Ernesto Guevara seriá lo 14 de mai de 1928 (Pacho O'Donnell, Che — La vida por un mundo mejor, Random House Mondadori, 2003, p. 23.).. Èra l'ainat de cinc enfants, doas filhas e tres dròlles. Son paire es Ernesto Guevara Lynch, que trabalhava coma arquitècte, e sa maire es Celia de la Serna y Llosa. Sei dos parents èran d'origina aristocratica, especialament sa maire qu'èra descendenta de José de la Serna e Hinojosa, lo darrier vice-rèi espanhòu de Peró. Pasmens, lo nivèu de vida de la familha correspondiá mai a aqueu dei classas mejanas. Leis idèas politicas de sa familha èran progressistas amb de variacions importantas. Sei parents èran favorables ai movements antiautoritaris e èran donc gaire favorables au peronismeJon Lee Anderson, Che Guevara: A Revolutionary Life, Grove Press, 1997, p. 24. En revènge, sa tanta èra comunista.

Ernesto Guevara recebèt una bòna educacion amb un accès rapide a l'escòla. I estudièt abòrd de disciplinas coma la filosofia, lei matematicas, l'engenhariá, la sociologia, l'istòria e l'arqueologiaJon Lee Anderson, Che Guevara: A Revolutionary Life, Grove Press, 1997, p. 28.. A 3 ans, aprenguèt tanben a jogar ais escacs e participèt a de tornegs a partir de 12 ans. Sa maire li ensenhèt tanben lo francésDavid Sandison, The Life & Times of Che Guevara, 1996, p. 10.. Pasmens, son enfança e sa jovença foguèron tanben marcadas per de crisis regularas d'asma. Per faciar aqueu problema, Guevera s'entraïnèt fisicament e venguèt jogaire de rugbi. Joguèt quauquei mes dins un club de premiera division, San Isidro Club. Pasmens, a la demanda de son paire, acceptèt de jogar dins de divisions inferioras per redurre lei riscs per sa santatJorge Búsico, « La passion ovale de Che Guevara », Courrier international,‎ 8 de setembre de 2009..

Estudis e premier viatge en America

En 1948, Guevara comencèt d'estudis de medecina a Buenos Aires. Tres ans pus tard, son amic Alberto Granado li prepausèt de prendre una annada sabatica per realizar un viatge en America Latina. Dins de condicions malaisadas, visitèron Chile, Peró, Colómbia, Veneçuèla e Miami. Durant aqueu trajècte, Guevara descurbiguèt la pauretat dei classas popularas e lei similituds entre lei populacions de cada país. Influenciat per lo marxisme, comencèt de considerar l'America dau Sud coma una entitat economica e culturala unica.

A son retorn en Argentina, Guevara acabèt seis estudis. Obtenguèt son diplòma lo 12 de junh de 1953Carlos Ferrer (traduccion de Sarah L. Smith), Becoming Che: Guevara's Second and Final Trip through Latin America, Marea Editorial, 2006, p. 75.Jon Lee Anderson, Che Guevara: A Revolutionary Life, 1997, Grove Press, p. 98..

Presa de consciéncia revolcionària

Lo còp d'Estat de 1954 en Guatemala

Tre lo 7 de julhet de 1953, Ernesto Guevara comencèt un segond viatge en America que lo menèt en Bolívia, en Peró, en Eqüator, en Panamà, Còsta Rica, Nicaragua, en Honduras, en Salvador e, finalament, en Guatemala. En Bolívia, participèt brèvament a la revolucion dau Movement Nacionalista Revolucionari (MNR) de l'estiu de 1953. Pasmens, s'alunchèt rapidament dau movement en causa de seis inegalitats racialas.

Arribèt en Guatemala en decembre de 1953. A aquela epòca, lo país èra dirigit per Jacobo Arbenz Guzmán. Cap d'un govèrn populista, èra engatjat dins de reformas socialas importantas. En particular, èra a assaiar de metre en plaça una reforma agrària destinat a redurre l'importància dau sistèma de latifundium. Pasmens, aquò l'opausèt a la companhiá estatsunidenca United Fruit Company (UFCO) qu'èra lo proprietari terrenc pus important dau país40% dei tèrras de l'UFCO èran menaçadas per la reforma prepausada per Arbenz (Lars Shoultz, Beneath the United States, Harvard University Press, 1998, p. 137)..

Dins la capitala guatemaltèca, Guevara rescontrèt l'economista peruviana Hilda Gadea Acosta. Personalitat coneguda de l'Aliança Populara Revolucionària Americana (APRA), li presentèt de caps dau govèrn Arbenz, de grops d'exiliats cubans dau Movement dau 26 de julhet de Fidel Castro e de responsables de l'espitau locau que luchavan còntra lo paludisme. Dins una situacion financiera precària, Guevara participèt a de trafecs de venda d'objèctes religiós amb de partisans de Castro. Es tanben durant aqueu periòde que ganhèt son subrenom « Che » que significava « l'Argentin »Lo tèrme èra pejoratiu en Mexic e en America Centrala..

Lo 18 de junh de 1954, la CIA organizèt un còp d'Estat còntra lo govèrn Arbenz. Mau organizats, leis insurgents foguèron dispersats per lei soudats guatemaltècs. Pasmens, Arbenz, espaurit per l'idèa d'una intervencion dirècta deis Estats Units, preferiguèt abandonar lo poder lo 27(en) Nicholas Cullather, Operation PBSUCCESS: The United States and Guatemala, 1952–1954, Center for the Study of Intelligence, Central Intelligence Agency, 1994.. Durant aqueu periòde, Guevara assaièt de jonhér una milícia pro-Arbenz mai lo grop demorèt inactiu. Puei, après l'arrestacion d'Hilda, decidèt de se refugiar a l'ambaissada d'Argentina. I obtenguèt lo drech d'anar en Mexic.

Au nivèu ideologica, aquela experiéncia renforcèt l'engatjament de Guevara dins lo camp socialista. Desenant, considerèt leis Estats Units coma una poissança imperialista opausada a totei lei movements sud-americans desirós de corregir leis inegalitats socioeconomicas dau continent. Veguèt alora lo socialisme coma lo mejan d'armar e d'organizar lo pòble per far evoluïr aquela situacion(en) Jon Lee Anderson, Che Guevara: A Revolutionary Life, Grove Press, 1997, p. 163..

Lo periòde mexican

Guevara arribèt en Mexic en setembre de 1954. I retrobèt Ñico López e d'autreis exiliats cubans e, en junh de 1955, foguèt presentat a Raúl Castro. Puei, lo 8 de julhet seguent, foguèt presentat a Fidel Castro, recentament arribat dins lo país. Après una discussion amb lo cap cuban, Guevera decidèt de jonhér lo Movement dau 26 de julhet, l'organizacion castrista opausada a la dictatura de Fulgencio Batista.

Guevara foguèt inicialament designat coma mètge dau grop. Dins aquò, participèt tanben a l'entraïnament militar(en) Jon Lee Anderson, Che Guevara: A Revolutionary Life, Grove Press, 1997, p. 194.. Enterin, Hilda Gadea aviá capitat de quitar Guatemala e èra tanben arribada en Mexic. Se maridèron lo 18 d'aost de 1955 e lor filha, Hilda Beatríz, nasquèt lo 15 de febrier de 1956. Per assegurar lei revenguts de la familha, Guevera venguèt mètge a l'espitau generau de la Ciutat de Mexic. Publiquèt tanben quauqueis articles sus leis allegias dins una revista medicala e comencèt d'aprendre lo rus(fr) Pierre Kalfon, Che, Points, Seuil, 2007..

La Revolucion Cubana

Lo desbarcament en Cuba

L'expedicion de Fidel Castro còntra lo regime cuban comencèt en novembre de 1956. 82 òmes desbarquèron dins l'illa mai lei condicions meteorologicas malaisadas empachèron de coordenar l'operacion amb l'accion deis agents castristas encargadas d'organizar d'esmogudas. Aquò permetèt a l'armada cubana, informada de l'arribada dau Movement dau 26 de julhet, de preparar una emboscada a Alegría de Pío. Lo combat foguèt un desastre per lei revolucionaris que perdiguèron 60 òmes e la màger part de lor equipament(es) Martha Verónica Álvarez Mola e Sergio Ravelo López (dir.), La expedición del Granma : selección de documentos, Editora Política, 2007..

Pasmens, Fidel e Raúl Castro subrevisquèron au combat e poguèron menar lei rèstas de sei fòrças dins la Sierra Maestra. D'accès malaisat, aquela zòna èra favorabla a una guerilha coma l'aviá mostrat la Guèrra d'Independéncia Cubana en 1895-1898. Guevara abandonèt son ròtle de mètge per venir combatent. Pasmens, assegurèt de suenhs per la guerilha e lei païsans dei vilatges vesins. Participèt tanben de còps ai cors d'alfabetizacion organizats per lei castristas.

Lo periòde de la Sierra Maestra

thumb|left|Raúl Castro e Guevara en 1958.

De 1956 a 1958, la guerilha menada per Fidel Castro prenguèt mai e mai d'importància dins lo sud de Cuba e Guevera foguèt un deis artesans majors d'aquela transformacion. Pasmens, coma per mai d'una autra partida de sa vida, lei testimoniatges sus aqueu periòde son fòrça diferents segon lo ponch de vista de lor autor. D'un caire, es de còps accusat d'èsser un marxista extremista copable d'atrocitats sus de civius, de soudats governamentaus e de combatents de la guerilha. D'autre caire, es tanben depintat coma un combatent uman, capable de perdonar leis errors de sei tropas, que protegissiá lei presoniers de guèrra e qu'ajudava lei populacions localas.

Leis elements constants semblan indicar que Guevara donava una gròssa importància a la disciplina e que considerava coma primordiau d'obtenir lo sostèn dei populaicons localas. S'interessèt tanben fòrça a l'educacion politica de seis òmes. Considerat coma un cap competent, venguèt comandant en julhet de 1957 quand Castro decidèt de crear una segonda colona de combatents. La direccion d'aquela unitat que foguèt fisada a Guevera foguèt cargat de la menar dins la region de El Hombrito(en) Pacho O'Donnell, Che, la vida por un mundo mejor, Random house mandatori, 2003, p. 123..

En despiech deis atacas de l'armada regulara cubana que destruguèt sa basa en novembre, Guevera capitèt de se mantenir dins la region. Durant aqueu periòde, de conflictes opausèron lei moderats, generalament lei movements installats dins lei vilas, e lei radicaus, principalament la guerilha, dau Movement dau 26 de Julhet. Guevara s'impausèt coma un dei caps de la fraccion radicala en se declarant coma un admirator d'Estalin. Sostenguèt tanben leis esfòrç de Castro per dictar sa vision au rèsta dau movement. Lo 3 de mai de 1958, lei moderats perdiguèron aquela lucha d'influéncia e lei grops urbans moderats passèron sota lo comandament de la guerilha.

La victòria de la guerilha