Vielha e Mijaran () ei un municipi aranés, era capitau dera Val d'Aran. Eth caplòc deth municipi ei era vila de Vielha.

Eth tèrme de 211,74 km² ocupa era part mejana de la val pirenenca, e correspon as terçons Marcatosa e Castièro. Eth 2022 auie ua poblacion de 5.581 abitants distribuïdi en 13 entitats de poblacion. «Vielha e Mijaran (Aran)», suu www.idescat.cat.

Siguec creat per eth regim franquista en eth 1970"Decreto 1283/1970, de 23 de abril, por el que se aprueba la fusión de los Municipios de Viella, Escuñau, Gausach, Arros y Vila, Betlan y Vilach, de la provincia de Lérida.", BOE, núm. 107, de 5 de mayo de 1970, páginas 7033 a 7034, archiu en linha. damb era fusion des municipis d'Arròs e Vila, Betlan, Vilac (terçon de Marcatosa); Escunhau, Gausac e Vielha (terçon de Castièro).

Geografia A junhetz situacion centrau ena val e se lhèue a 974 m d'altitud, ena confluéncia der arriu Garona damb eth sòn afluente er arriu Nere.

Municipis limitròfs

Toponimia Vielha Era prononciacion ei ['bjeʎa]. Eras fòrmas ancianas son Vetula en 1310-1312. Dens noms semblables, la bielhe s'opausa ath castèth o a un aute vilatge. A Vielha, era vila ei en fàcia deth Casteràs, er ancian castèth, a l'origina, probablament, deth terçon de Castiero. Formaument Vielha ei eretèr deth latin vetula. La fòrma repetida la vielha representa vila vielha dambe aplologia o dissimilacion, com vivanda > vianda Joan Coromines, etc, Onomasticon Cataloniae, Vol. VIII, p. 12-13 https://oncat.iec.cat/visor-oncat/?volum=VIII&pagina=12&columna=b&linia=49&terme=Vielha. Betren Era prononciacion ei [be'tren] e non [eŋ], donc ven solament de -end o -enn. I a ua mencion anciana Bertrendo, perduda. I a mèi d'un Bertren en Gasconha, dont ua comuna. Betren ven de Bertren per dissimilacion. Era origina pòt estar germanica. Per era finala, hè pensar a nombrosi noms germanics en -ind, per exemple Berhtind- o Berhtŭind- o Berhtisind-; -tr- serie devut ara repercussion der auta -r- (cf. cartó > cartró). Un nom bascoaquitan ei possible tanben, pr'amor dera importància d'aquera origina dens lo paisatge locau. I a plan de noms en -tennis, com Sembetennis (> Sent Biat); bera « cap ar aval » pòt justificar berenn. Era dificultat de trobar un etime dèisha ua probabilitat un pauc milhora a ua origina germanica Joan Coromines, etc, Onomasticon Cataloniae, Vol. II, p. 496-497 https://oncat.iec.cat/visor-oncat/?volum=II&pagina=496&columna=b&linia=17&terme=BETREN . Betlan Era prononciacion ei [be'llaŋ]. Betlan ei citat cap a 1200 e en 1295. Er etime ei un nom germanic de persona Bedilà, -an, dera rasic productiva Bad-, dambe a > e per metafonia davant -ila. Tanplan pòt estar un masculin gotic com un femenin francic, dambe era respectiva terminason -a dera declinason febla Joan Coromines, etc, Onomasticon Cataloniae, Vol. II, p. 496 https://oncat.iec.cat/visor-oncat/?volum=II&pagina=496&columna=a&linia=27&terme=BETLAN . Gausac Era prononciacion ei [gaw'zak]. Dambe -acum, ven deth nom latin d'òme Gavisius, derivat de gavīsus, participi, en latin classic, deth vèrbe gaudere. I agoc era sincopa Gausiako ancianament Joan Coromines, etc, Onomasticon Cataloniae, Vol. IV, p. 332-333 https://oncat.iec.cat/visor-oncat/?volum=IV&pagina=332&terme=GAUSAC&columna=a&linia=31 . Per Juvisy-sur-Orge, nom de madeisha origina, Dauzat causeish *Gavitius, inatestat Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 372. Vilac Era prononciacion ei [bi'lak]. Eth nom ei atestat en 1232, R. de Bilac. Ei pas un nom de la seria romanica en -acum, pr'amor que i a pas de i- darrèr lo radicau, mès un nom de data celtica o en generau prelatina, coma Cavanac, Darnac, Vivenac, Merlac. [N.B. Ei pas estrictament un ahar de data, mès de formacion celtica o latina; tanben un nom celtic podie aver un sufixe -io-, de sens patronimic.] Un nom Villus que mia a Vir- en gascon. I a Vilos, nom de persona en inscripcions gallicas, Vilus flumen en Irlanda, eths Belaci, tribú deras Alpes Cotici. Vilac ven d'ua basa Vilaco / Belaco ligura o sorotaptica (dera cultura des camps d'urnas) Joan Coromines, etc, Onomasticon Cataloniae, Vol. VIII, p. 43-44, https://oncat.iec.cat/visor-oncat/?volum=VIII&pagina=43&columna=a&linia=39&terme=VILAC. Cau deishar eth « ligur » e eth sorotaptic e gardar eth celtic (d'epòca anciana o recenta). Aubèrt Era prononciacion ei [aw'bɛrt]. Damb -bèrt ara terminason, ei un nom germanic de persona. Sembla Alberht a primera vista, mès era atestacion ei Onerto cap a 1300 (léger Overto), donc ei meilèu Audoberht, que dejà en francic se redusie a Odebert. O- iniciau passa a Au-, com eth gascon obrir > aubrir, daurir, or-aria > aurèra Joan Coromines, etc, Onomasticon Cataloniae, Vol. II, p. 274, https://oncat.iec.cat/visor-oncat/?volum=II&pagina=274&columna=a&linia=23&terme=AUBERT. Arròs Era prononciacion ei [a'rrɔs]. Eras fòrmas ancianas son Aros en 1194 e (probabla) en 1189, Aros, damb era grafia imperfèita r per rr. Joan Coromines escarta divèrsas explicacions. Dens un aute cas, damb un aute sufixe, admet eth basc arr- « aspre » Joan Coromines, etc, Onomasticon Cataloniae, Vol. II, p. 251-252 https://oncat.iec.cat/visor-oncat/?volum=II&pagina=251&terme=ARRÒS&columna=b&linia=1. Escunhau Era prononciacion ei [esky'ɲaw]. Eras fòrmas ancianas son Escunyau en 1313 e benlèu ath sègle XV. Ei un nom germanic com autes dera vath (Aubèrt, Betlan, Montcorbau, e damb dobtes, Benós ?, Begós, Bausén, Betrén e benlèu mèi. Er etime ei Skōniald, non documentat, mès eth segond element ei hòrt productiu e eth prumèr ei frequent, gotic skauni, vielh alemand sconi, alemand schön. En occitan, o, articulat [u], passa a [y] abans er accent e seguit de palatala Joan Coromines, etc, Onomasticon Cataloniae, Vol. IV, p. 109-110 https://oncat.iec.cat/visor-oncat/?volum=IV&pagina=110&terme=ESCUNYAU&columna=b&linia=56. Casarilh Era prononciacion ei [kaza'riʎ]. Casarilh ei un diminutiu de casale (> casau, « òrt ») damb eth sufixe -ilh, de -īculu. Signat J.F.C. Joan Coromines, etc, Onomasticon Cataloniae, Vol. III, p. 297 https://oncat.iec.cat/visor-oncat/?volum=III&pagina=297&columna=a&linia=14&terme=Casarilh. Montcorbau Era prononciacion ei [muŋkur'baw]. Eth nom ei atestat G. de Montecorballo en 1310-1312. Deriva de Montem Cozbaldi, genitiu del nom germanic de persona Cozbald. Signat J.F.C. Joan Coromines, etc, Onomasticon Cataloniae, Vol. V, p. 341 https://oncat.iec.cat/visor-oncat/?volum=V&pagina=341&columna=a&linia=54&terme=MONTCORBAU.

Politica

+Eleccions de Vièlha e Mijaran, 2015PartitVòtesCòssosPercentatgeCiutadans17417,24 %Convergéncia Democratica Aranesa929538,68 %Partit Popular12005,00 %Unitat d'Aran1121746,67 % Après es eleccions municipaus de 2007, CDA e Unitat d'Aran an cadua 6 còssos. CDA pren eth contaròtle deth municipi en s'aligant damb eth 13enau regidor, deth Partit Popular. +Eleccions de Vièlha e Mijaran, 2011PartitVòtesCòssosPercentatgeConvergéncia Democratica Aranesa1 045645,00 %Unitat d'Aran935640,27 %Partit Popular241110,38 %

Patrimòni thumb|247x247px|Glèisa de Sant Miquèu, Vielha, Vielha e Mijaran, Aran.A Vielha:

Glèisa de Sant Miquèu, amb ornaments romanics e gotics; Musèu dera Val d'Aran, a la Tor deth Generau Martinhon, un edifici senhoriau deth que presenta desparièrs subjèctes sustot dera geologia, era vegetacion, era fauna, era climatologia, era istòria, era arqueologia, era art, era lengua e era etnologia dera val.

En autes pòbles:

Glèisa de Sant Estèue de Betren, d'estil romanic e gotic, considerada coma un des mès bèli exemplars d'Aran;

Sant Martin de Gausac, d'estil gotic;

Glèisa romanica de Sant Pèir d'Escunhau, deth ;

En Escunhau tanben i podem trobar ancianes cases nòbles, bères ues damb hièstres deth ; era de Perejoan date deth 1393.

Personalitats ligadas a la comuna Carles Barrera (1950-2022), ex-sindic dera Val d'Aran. Alidé Sans (1993), cantautora aranesa de lengua occitana.

Embessonatges Calafell Sent Gaudenç

Referéncies

Ligams extèrni Pagina web der ajuntament de Vielha e Mijaran Informacion dera Generalitat de Catalonha Informacion der Institut d’Estadistica de Catalonha

Categoria:Municipi aranés