Jèsus (c. 7 o 5 abCCf. Michel Quesnel, « Jésus et le témoignage des Évangiles », in Aux origines du christianisme, éd. – 30 o 33 apC), apelat Jèsus de NazaretEn còpte: Ⲓⲏⲥⲟⲩⲥ Ⲡⲓⲭ́ρⲓⲥτⲟⲥ; en Gueez: መሲህ ኢየሱስ; en Grèc: Ἰησοῦς Χριστός; en Ebrèu: ישוע המשיח; en Latin: Iesus Christus; en Eslavon: І҆исоу́съ Хрїсто́съ; en Siriac: ܝܫܘܥ ܡܫܺܝܚܳܐ. o Jèsus Crist, foguèt un predicator e cap religiós jusieu originari de Galilèa, fondator del cristianisme. Apareis dins lo mitan de Joan Batista abans de s'engatjar, amb unes dels seus discípols, dins una corta carrièra de predicacion itineranta d'un a dos ans e miègPierre Geoltrain, « Les origines du christianisme : comment en écrire l'histoire », in Aux origines du christianisme, éd. , subretot en Galilèa, en practicant de garisons e exorcismes. Provòca vam e fervor, çò que suscita la mesfisança de las autoritats politicas e religiosas, abans d'èsser arrestat, condemnat e crucificat vèrs l'an 30 a Jerusalèm al moment de la fèsta jusieva de la Pasca, jos l'administracion del prefècte Ponç PilatPierre Geoltrain, « Les origines du christianisme : comment en écrire l'histoire », in Aux origines du christianisme, éd. .

L'anóncia de sa resurreccion pels seus discípols, que lo reconeisson coma lo messias o Crist e transmeton son istòria e los seus ensenhaments, balha lòc a la naissença del Cristianisme. Pels crestians, Jèsus Crist es lo filh de Dieu, lo Messias anonciat dins l'Ancian Testament e enviat als òmes per los salvar. Dins l’islam, Jèsus se sona Îsâ e n'es un profèta màger.

Lo resson de son messatge, transmés per las diferentas Glèisas crestianas, e las interpretacions que faguèt sorgir, influencièron diferentas culturas e civilizacions pendent l'Istòria. Inspirèt una importanta produccion teologica, literària e artistica. Sa naissença se pren coma origina convencionala dels calendièrs julian — dempuèi lo Sègle VI — e gregorian, e lo dimenge, vengut jorn de repaus setmanièr en celebracion de sa resurreccion, adoptat al delà del mond crestianEs, pels jusieus, l'"ochen jorn", allusion a la circoncision e tanben l'endeman del Sabat. . Aquela importància contrasta amb lo periòde breu de sa predicacion e lo pauc de rèstes istorics. Jèsus, lo coneissèm subretot mercés a la literatura del Novèl Testament.

Etimologia e denominacion

Jèsus, en grèc Ἰησοῦς / Iēsoûs, ven de YehoshuaDictionnaire de la Bible, intrada Jésus, Robert Laffont, 1989,Karel van der Toorn, Bob Becking et Pieter Willem van der Horst, Dictionary of Deities and Demons of the Bible, éd. (ebrieu : יהושע), dins sa forma abreujada YeshuaVejata l'article dins lo Thayer's Lexicon, in Dictionary and Word Search for Iēsous (Strong's 2424). (ebrieu : ישע). Yeshua significa « Salvador »Dictionnaire Brown-Driver-Briggs. e Yehoshua es un nom teofòr que significa: « Dieu (YHWH) salvaLo Brown-Driver-Briggs, la referéncia dels diccionaris d'ebrèu biblic, dona que lo sens de Yeshua pòt tanben marcar l'opuléncia en mai de la salvacion ; cf. ». La Setanta (redigida en grèc) utiliza tanben lo nom de Iesoûs per designar Josuè, luòctenent de Moïses« Los paires de la Glèisa manquèron pas d'utilizar aquela omonimia: es "Jèsus" (Crist) qu'assegura la victòria finala sus Amalek », dins Lo Pentateuc. .

« Jèsus » es un prenom corrent dins la Palestina del sègle I: es lo siesen nom masculin1/ Simon 10,2 %, 2/ Josèp 9,2 %, 3/ Judàs 7,1 %, 4/ Eleazar 7,1 % , Yokhanan 5,1 %, 6/ Yeshua (Jèsus) 4,1 %, 7/ Hananiah 3,4 %, 8/ Jonatan 3 %, 9/ Mattathias 2,5 %, 10 / Menaèm 1,8 % mai frequent de l'epòca(en) Tal Ilan, Lexicon of Jewish Names in Late Antiquity. . Es per exemple atestat per Jèsus Ben Sira, l'autor del Siracid, per un filh d'Eliezer dins l'Evangèli segon Luc o encara per Barabbas, cap de guèrra liberat per Ponç Pilat dins unas versions de l'Evangèli segon MatieuB. Feldman, Barabbas and the Gospel of Yeshua the Galilean, American Imago New York, 1982, vol. 39, no 3, p. 181–193 et Jean-Paul Michaud, Barabbas, InterBible, 26 /09/003. L'istorian jusieu Flavi Josèp cita mai d'uns prenomenats Jèsus.

Dins lo Novèl Testament, Jèsus es qualificat mas d'un còp en grèc de Ναζωραῖος / Nazōraîos, « Nazorean »Per sièis còps dins los evangèlis, levat Marc, par ex. . Aquel tèrme es discutitFrançois Blanchetière, « Reconstruire les origines chrétiennes : le courant "nazaréen" », in Bulletin du Centre de recherche français de Jérusalem, no 18, 2007, en linha e pòt venir de l'ebrieu nsr que significa « aquel qu'obsèrva [la Lei] » o de nzr, « aquel se consacra [a Dieu] », o encara « rebrot » (d'Israèl). Lo nom de nazarean serà utilizat per designat mai tard un un corrent jusieu en PalestinaUn passatge des Actes des Apòstols conta que l'avocat Tertul acusa l'apòstol Pau disent: « Avèm trobat aquel òme, qu'es una pèsta, qu'excita de divisions d'entre totes los jusieus del mond, qu'es cap del partit [en grèc αἵρησις / haíresis] dels nazorèus. que crei en la messianitat de JèsusSimon Mimouni, « Les nazôréens descendant de l'Église de Jérusalem », in Les premiers temps de l’Église, éd. . Se trapa a vegadas Ναζαρηνός / Nazarēnós, « NazarenianPer quatre còps dins l'evangèli segon Marc e dos, segon Luc, par ex. » qu'es « l'òme del vilatge de NazaretΕn grèc Ναζαρά, Ναζαρέθ o Ναζαρέτ. », e que, segon de cercaires, fariá referéncia a una naissença dins aquel vilatgeJohn P. Meier, Un certain juif Jésus. . D'autras teorias existisson encaraSegon B. Gärtner, aquela denominacion seriá pas d'aprochar de mots evocats de per abans mas de nesûrîm, « salvats » o « rescapats » d'Israèl, que se trapa dins lo Libre d'Isaïas (Is 49. 6) ; « salvats » se trapa en Ac 2. 47. , coma aquela fasent referéncia a son ligam a una ipotetica comunautat de nazirsPer las diferentas ipotèsis, vejatz Jean Zumstein, L’Evangili segon Joan: (13-21), Labor et Fides,‎ 2007, p. 200. Dins los Evangèlis, pas cap d'aquelas denominacions es utilizada pel quita Jèsus o pels seusSimon Mimouni, « Les nazôréens descendant de l'Église de Jérusalem », op. cit., p. 387..

Titulaturas dins lo Nòu Testament

Jèsus es nomenat de multiples biais dins la literatura neotestamentàriaNeotestamentari: relatiu al Novèl Testament, cada qualificatiu suggerís una mena que se podèt concébre o considerar pels diferents interlocutors: « Rabbi », o lo tèrme pròche en aramèu « Rabboni »Se pòt pas dire que Rabbouni siá un equivalent exacte de Rabbi. , que significa al sègle I lo « mèstre » farisian, al sens « mèstre e filosòf » d'un grop farisianÉtienne Nodet, o.p., La Crise maccabéenne, Historiographie juive et traditions bibliques, éd. ; tanben se trapa « Mèstre » al sens d'« ensenhaire », « Profèta », « Servidor », « Just », « Sant », « Filh de David », ja emplegats per de personatges de la Bíblia ebraïca, « Grand prèire », « jutge », « pastre », « Redemptor » o encara « Salvador ». L'evangèli segon Joan conta que la crotz de son execucion èra subremontada d'un titulus que portava l'inscripcion « Jèsus lo nazorean, Rei dels Jusieus »Dins lo grèc de l'Evangèli segon Joan : Ἰησοῦς ὁ Ναζωραῖος ὁ βασιλεῦς τῶν Ἰουδαίων.,Jn 19. 19, cf. .

I a sovent l'expression « Filh de l’òme »D'unes, d'entre los linguistas, aprochan aquela expression de Ben Ha Ish, mòt a mòt filh de l'Òme que, segon la semitica e fins a l'ebrieu contemporanèu, designa lo filh de paire desconegut. qu'es atribuida al quita Jèsus pels redactors dels evangèlisLas paraulas que los redactors dels evangèlis plaçan dins la boca de Jèsus representan pas las « quita paraulas de Jèsus » (los ipsima verba) mas sonque lo biais que al temps de la redaccion los discípols « sentavan » Jèsus; cf Rudolf Bultmann, Jésus. . Èra ja presenta dins la literatura ebraïca per significar enfaticament « Òme ». Dins los Evangèlis, aquel nom pòt tanben se comprene en referéncia a la vision del Libre de Danièl ont s’aplica a aquel que se dona lo Reialme.

Sa designacion coma « Crist » (del grèc χριστός / christós, traduccion de l'ebrieu: מָשִׁיחַ - mashia'h, Messias, significant « l’onch [del Senhor] ») que portava un sens politic e religiós fòrt dins l'esperança messianica dins aquel epòca. Del viu, Jèsus interdiguèt al seus discípols de dire a qui que siá qu'èra lo Messias.

Biografia La biografia de Jèsus de Nazarèt es fòrça pauc coneguda. La font màger d'informacions ven dels tèxtes redigits benlèu entre 65 e 110Michel Quesnel, « Les sources littéraires de la vie de Jésus », (Aux origines du christianisme, éd. que serán nomenat « Evangèlis » vèrs 150Pierre Geoltrain, « Les origines du christianisme : comment en écrire l'histoire », in Aux origines du christianisme, éd. , tèxtes qu'éran pas detinats a l'Istòria mas a l'ensenhament religiós, e que l'interpretacion del vejaire de la biografia istorica es sovent malaisida: « los Evangèlis remembran de la vida de Jèsus un nombre de scènas e de paraulas que son abans tot de testimònis de fe e que l'istoricitat pòt plan justament far questionMichel Quesnel, « Jésus et le témoignage des Évangiles », in Aux origines du christianisme, éd. ».

Quin que siá, los elements biografics son pauc nombroses. Pasmens, se cal dire que la documentacion sus Jèsus es sovent mai rica que per fòrça personatges importants de l'Antiquitat, quitament se una certa unilateralitat de las fonts obliga a une exigéncia de critica literària e istoricaPaul Matteï, Le christianisme antique de Jésus à Constantin, éd. .

Lo crosament de diferentas tradicions neotestamentàrias permet de presentar d'elements escampilhats que donan, un còp recampilhats, un apròche biografic mai complet.

Originas

S'admet abitualament que Jèsus es un jusieu galilèu que la familha es eissida de NazaretL'existéncia d'un tal vilatge a aquel epòca es confirmada per l'arqueologia que trapa de rèstes al periòde ellenistic, pel mai d'ora al sègle II AbC lo luòc e la data de sa naissença ne son pas coneguts amb certitudIl est né (où?) le divin enfant, Cyberpresse, 24 de decembre de 2009. e benlèu jamai o serán, car los recits dels Evangèlis de l'enfança an subretot per registe los teologomènsafirmacions teologicas presentadas dins los recits biblics coma de fachs istorics, los autors biblics avent una tòca doctrinala puslèu qu'un desir istoriografic(en) Timothy Wiarda, Interpreting Gospel Narratives: Scenes, People, and Theology, B&H Academic,‎ 2010, p. 75–78,(en) Brennan R. Hill, Jesus, the Christ: Contemporary Perspectives, Twenty-Third Publications,‎ 2004, p. 89.

Sus la localitat ont nasquèt Jèsus, los istoriansMichel Quesnel, « Jésus et le témoignage des évangiles », in Aux origines du christianisme, éd. esitan entre lo berç familhal de Nazarèt, ont passèt tota sa jovença, lo vilatge de CafarnaomDins aquel ipotèsi, la localitat de Nazarèt seriá estat substituida, a partir del pseudotèxte biblic Mt 2. 23. qu'apareis dins los evangèlis coma lo centre de sa mission, o alara lo massatge de Corazeïn, que Jèsus sembla fòrça ligat(en) Raymond Edward Brown, The birth of the Messiah. . Dels recits de Luc et Matieu situant cadun la naissença de Jèsus a Betelèm en Judèa los exegètas penson puslèu a una redaccion teologica mai que factualaAlain Houziaux, Corina Combet-Galland, Gérard Mordillat, Michel Quesnel, Jésus-Christ, de quoi est-on sûr ?, Éditions de l'Atelier,‎ 2006, p. 52, Betelèm èra la vila del rei Dàvid de la linhada que lo Messias esperat pels jusieus deu venir, segon la profecia de Miquèu.