thumb|Eth País Tòi thumb|Vista deth còth deth Tormalet de cap era vath de Varètja Dens era grana Gasconha, era petita Bigòrra qu'intègra eth País Tòi dab eth bacin deth Gave de Gavarnia (Varètge, Gèdre...) en Lavedan dens eths Hauts Pirenèus.
Aqueth tèrme tòi que vien de petitòi pichinet en gascon, e qu'èra un escais d'autis còps utilizat per era gents deth piemont enta designar eths abitants deras hautas vaths pirenencas.
Eth País Tòis que s'estend suber 43 302 ectaras deras gòrjas de Pèirahita ath còth deth Tormalet e era Ola de GavarniaHautes-Pyrénées de plaines en vallées, Éditions de Plaines en Vallées, janvier 2007 .
Istòria Eth 13 de noveme de 1272, Raimond Garcie dit Masièra, senhor de Castelobon, qu'escàmbia dab Esquivat o Assisvat de Chabanas, comte de Bigòrra, era vath de Varètja e eth sos detz e set viltages dab totas eras soas apartenénciasM. Marie Armand Pascal d'Avezac - Essais historiques sur le Bigorre: accompagnés de remarques critiques, de pièces justificatives, de notices chronologiques et généalogiques, Volume 2 - Editeur J.M. Dossun, 1823 - Lire en ligne.. Eras contrapartias d'aqueth escambi que son eras tèrras de Préhac, Bages, Vier, Andrest e Troinhan una renta de Vint e tres sòus morlans. Eths detz e set vilatges dera vath de Barèjas qu'èran amassats en quate vics, eth vic deth plan, eth vic debat, eth vic darrèrlaiga e eth vic de Labadsus.
Dita Tòi Un tòi non cranh que Dieu, eth pericle e era lit.
16 comunas Lutz e Sent Sauvaire qu'ei era capitala deth País Tòi. Eth País Tòi que compren eras 16 comuns seguentas, totas situadas dens eth departament deths Auts Pirenèus : Comuna Populacion (2012) Superficia (km²) Altitud (mini) Altitud (maxi) Illustracion Varètja 175 45.84 1070 3087 Bèthpuei 111 16.2 899 2854 none|90x90px Shèsa 55 10.07 520 2309 Esquiesa e Cèra 383 1.52 659 1126 Estèrra 195 1.74 720 1987 Gavarnie-Gèdre 382 227.08 905 3298 Grust 46 4.8 816 2527 Lus e Sent Sauvaire 980 50.38 677 3194 Saligòs 92 4.51 596 2390 Sassís 87 174 658 840 Sasòs 118 29.38 640 2965 none|90x90px Sers 105 29.91 928 2872 none|90x90px Vielar 73 3.14 772 1987 Biei 26 6.24 787 2390 none|90x90px Biscòs 43 6.52 520 2139 Visòs 40 2.56 705 2163
Idrologia Eth Bastan que travèrsa 8 comunas Varètge, Sers, Bèthpuei, Biei, Vièla, Estèrra, Lutz e Sent Sauvaire, Esquiesa e Cèra. En heurèr de 2013, un lit qu'encombra eth Bastan a era autor deths Tèrmes de Varètja : eth vilatge qu'ei evacuat. Eth 31 de mai de 2013, era nèu que s'ei acomolada e un aute lit, en contrabàs de Lienz, que recobrís suber prèp de eth lièit deth Bastan.
Un aigat istoric qu'ei constatat ets 18 e 19 de junh de 2013 : plojas incessantas que provòcan una pojada deras aigas associada a era fonduda deras nèus. Frenadas per eras rèstas deth lit de fin de mai, eras aigas deth Bastan qu'empòrtan era rota situada suber era sua riba dreita. Arribat a era autor deths Tèrmes (ont i aguèt eth lit de heurèr de 2013), Bastan empòrta era plaça de Varètja, puish eth parking HLM, eth camping, set ostaus ; pas cap damnatge corporau dens era populacion. Eth vilatge qu'ei evacuat eth 19 de junh gràcias a ua dubertura excepcionala deth Còl deth Tormalet totjorn ennevat. Eth Gave de Pau que travèrsa Gavarnia-Gèdre, Lutz e Sent Sauvaire, Sassís, Esquiesa e Cèra. A era joncion d'aqueras tres darnièras comunas Bastan que's ven gitar dens eth Gave.
Espòrt L'Altitoy qu'ei ua competicion d'esquí-alpinisma qui se debana ath mei aut deth País Tòi.
Nòtas e referéncias
Vejatz tanben
Articles connèxes Comunautat de comunas del País Tòi Espacis protegits dels Pirenèus País de las Vals dels Gaves Categoria:Geografia dels Hauts Pirenèus Categoria:Lavedan