vinheta|350x350px|Lo Naufragi, Acte I, Scèna 1, en 1797 per Benjamin Smith pintura de George Romney The Tempest es lo títol anglés de La Tempèsta una pèça de William Shakespeare, seriá estat escricha en 1610–11, e fòrça criticas penson que foguèt la darrièra pèça que Shakespeare escriguèt sol. Se debana dins una illa alunhada, ont lo masc Prospero, de fach lo duc de Milan, intriga per restaurar sa filha Miranda a sa plaça vertadièra utilizant l'illusion e la manipulacion biaissuda. Esconjurar una chavana, la tempèsta eponima, per trapar lo fraire usurpaire Antonio e lo complice lo rei Alonso de Nàpols sus l'illa. Alà, sos manipòlis suscitan la revelacion de la natura bassa d'Antonio, la redempcion del rei, e lo maridatge de Miranda amb lo filh d'Alonso, Ferdinand.
I a pas una sola font evidenta per l'intriga de The Tempest, mas los cercaires veson de parallels amb lo Naufragium d'Erasme, lo De orbe novo de Peter Martyr, e los rapòrts dels testimònis de vista William Strachey e Sylvester Jordain del vertadièr encalatge del Sea Venture sus l'illa Bermuda, e lo conflicte seguent entre Sir Thomas Gates e Sir George Somers. Mai, un dels discors de Gonzalo inspirat dels Essays de Montanha Of the Canibales, e fòrça del discors de renóncia de Prospero es inspirat pels mots del discors de Medèa dins lo poèma d'Ovidi Las Metamorfòsis. Lo masque l'Acte 4 seriá un apond, benlèu en onor del maridatge entre la Princessa Elisabèt e Frederic V en 1613. La pèça foguèt pel primièr còp dins lo Primièr Folio de 1623.
L'istòria posa fòrça dins la tradicion del roman de cavalariás, e foguèt influenciat per la tragicomèdia, lo masque de cort e benlèu la commedia dell'arte. Çò fa la diferéncia d'aquela pèça amb las autras Shakespeare es una observança escricta, mai organizada en estil neoclassic. De criticas veson The Tempest coma essent subretot ligada a la sieuna natura de pèça, sovent fasent lo ligam entre l'"art" de Prospero's e l'illusion teatrala, e d'ora las criticas an vist en Prospero un representacion de Shakespeare, e sa renóncia a la mascariá coma un adieu de Shakespeare a l'empont. Lo jòc de Prospero es racional, e non pas occultista, un masc fasent contraste amb la Sycorax: sa magia es sovent descricha coma destructritz e terribla, alara qu'aquela de Prospero se dich meravilhosa e bèla. Dempuèi los ans 1950, amb la publicacion de Psychology of Colonization per Octave Mannoni, The Tempest foguèt vist totjorn mai pel prisme de la teoria postcoloniala —illustrat per d'adaptacions coma Une Tempête d'Aimé Césaire se debanant a Haití.
The Tempest atirèt pas pro l'atencion abans que foguèt bandida pel Parlament que siá pas joga en 1642, e venguèt populara pas qu'amb la Rastauracion, e sonque dins de version adaptadas. Al mièg del sègle XIX, las produccions teatralas tornan al tèxte original de Shakespeare, e al sègle XX, las criticas e academics se'n cargan de tornar donar de valor a la pèça, fins a la considerar coma essent una granda òbra de Shakespeare. Foguèt adaptada plan sovent dins de varietats d'estils e de format: en musica, amb uns 46 opèras compausat per exemple per Fromental Halévy, Zdeněk Fibich o Thomas Adès; en òbra d'orquestra per Tchaikovsky, Arthur Sullivan o Arthur Honegger; e cançons per exemple per Ralph Vaughan Williams, Michael Nyman o Pete Seeger; en literatura, los poèmas With a Guitar e To Jane de Percy Bysshe Shelley, The Sea and the Mirror de W. H. Auden's ; de novèlas d'Aimé Césaire e The Diviners de Margaret Laurence; dins de pinturas de William Hogarth, Henry Fuseli, e John Everett Millais; e al cinema, anant de la version colorizada a la man de la performança de Herbert Beerbohm Tree (1905), pel film de sciéncia ficcion Forbidden Planet (1956), pel Peter Greenaway de 1991 (Prospero's Books) John Gielgud jogant Prospero, pel Julie Taymor de 2010 que Prospero ven Prospera (jogada per Helen Mirren), pel Des McAnuff de 2010 Al Festenal Shakespeare de Stratford amb Christopher Plummer.
Personatge Prospero, lo personatge principal. Lo capvirat Duc de Milan. Viu sus una illa e es un grand masc. Miranda, filha de Prospero, que s'enamora del Prince de Nàpols, Ferdinand. Ariel, un fèr e mal esprit que realiza las demandas de Prospero's e, a vegadas, es visible pas que d'el. Ven l'esclau de Prospero's perque foguèt salvat per Prospero d'èsser pres dins un arbre per Sycorax. Ariel obesís a totas las demandas e fin finala li foguèt autrejada la libertat. Caliban, un marrit natiu de l'illa, lo filh difòrme d'una bruèissa nomenada Sycorax, que govèrna l'illa abans l'arribada de Prospero. Òbra coma esclau de Prospero mas l'òdi. Dins la pèça, es conegut per aver fa de malediccion per exemple: "a southwest wind blow on ye and blister you all o'er". Sycorax (citada), un masc defunt d'Argeria e maire de Caliban, que foguèt bandida cap a l'illa abas l'arribada de Prospero e asserviguèt los esperits de l'illa, e tanben Ariel. Iris, Ceres, e Juno, esperits que joga los ròtles de divesa dins un masque presentat al joves amoroses. Alonso, rei de Nàpols Sebastian, fraire perfid d'Alonso. Antonio, fraire de Prospero, qu'usurpèt sa posicion al Duc de Milan. El e Sebastian intrigan amb fracaç per tuar Alonso. Ferdinand, filh d'Alonso. S'enamora de Miranda. Gonzalo, cortisan amable napolitan, qu'a l'amagat provesís Prospero e Miranda de manjar, aiga, libre, e autres "estòfa e necessaris" quand foguèron sacats cap al mar. Adrian e Francisco, lòrds. Trinculo, lo bofon del rei e amic de Stephano. Stephano, majordòm briac del rei e amic de Trinculo qu'ensaja d'ajudar Caliban per capvirar son mèstre Mèstre d'equipatge Capitani de la nau
Intriga esquèrra|vinheta|Prospero e Miranda from pintura de William Maw Egley; v. 1850 Lo masc, Prospero, en realitat lo Duc de Milan, e sa filha, Miranda, èran encalats pendent dotze ans sus una illa après qu'Antonio, faire jelós de Prospero (ajudat per Alonso, lo rei de Nàpols) lo depausèt e lo daissèt anar a la deriva amb sa filha Miranda de 3 d'edat. Gonzalo, lo conselhièr d'Alonso, armèt a l'amagat la nau amb de noiritura, aiga fresca, e autres "rich garments, linens, stuffs and necessaries", e "volumes" (libres) presas de Prospero. Avent de poders magics a causa de sa granda erudicion, Prospero es, a contracòr, servit per un esperit, Ariel, que Prospero aviá salvat d'un arbre ont èra pres per una bruèissa crudèla, Sycorax, après que aviá refusat de li obesir. Prospero garda la leialtat d'Ariel li promtant de lo liberar de la servitud de l'esperit desinvòlt. Sycorax aviá estat exiliada d'Argièrs cap a l'illa per aver causat de degalhs amb sa magia, e moriguèt après Prospero arribar e sens aver liberat Ariel. Son filh, Caliban, un monstre difòrme e lo sol non espirital abitant abans Prospero arribar, foguèt d'en primièr elevat per el. Aprenguèt a Prospero cossí subreviure dins l'illa, alara Prospero e Miranda aprenon a Caliban lor religion e lenga. Coma esclau, Caliban ne venguèt a veire Prospero coma un usurpaire e grandís la ressentida contra el e sa filha. A lors torn, Prospero e Miranda veson Caliban amb la decepcion, lo mesprètz e lo fàstic. Prospero complís pas qu'un acte de magia d'esperel directament sus l'enpont: desarma Ferdinand, li tornant la sang cap a lo far venir mainat: "in their infancy again". Lo rèste de sa magia se realiza mejans lo contrròtle dels esperits (o se debanèt abant los fachs), tal coma se pensavan qu'operavan los mascs.
Prospero, avent devinat que son fraire Antonio es dins una nau a proximitat, lèva una tempèsta que fa pensar als passatgièrs que son naufragièrs e encalats. Tanben sus la nau i a l'amic d'Antonio e autre conspiraire, lo rei Alonso de Nàpols, lo fraire d'Alonso e filhs (Sebastian e Ferdinand) e Gonzalo, conselhièr fidèl d'Alonso. Totes aqueles passatgièrs venon de la nòça de la filha d'Alonso, Claribel e del rei de Tunis. Prospero capita a separar los subrevivents naufragats en diferents grops amb son sòrt, e alara Alonso e Ferdinand son separats, cadun cresent que l'autre es mòrt. vinheta|Miranda per John William Waterhouse Tres intrigas alternan dins la pèça. D'una, Caliban tomba amb Stephano e Trinculo, dos embriacs, cresent que Stephano es "brave dieu" que "balha la liquor celèsta". Ensag de levar un còp contra Prospero, que fin finala fa fracaç. De la segonda, Prospero trabalha per encoretjar una romança entre Ferdinand e Miranda; ambedos s'enamoran d'ora, mas Prospero se tafura: "too light winning [may] make the prize light", e obliga Ferdinand de venir son servicial, lo considerant coma un espion. De la tresena, Antonio e Sebastian conspiran per tuar Alonso e Gonzalo que Sebastian venga rei. Ariel los divulga jols òrdres de Prospero. Ariel aparéis a Alonso, Antonio e Sebastian ("three men of sin") coma una arpia, los semonsant per aver traït Prospero. Prospero, testimòni d'aquò, se'n va visitar Ferdinand e Miranda. Los tres nòbles copables fugisson, baugs e en panica, e Gonzalo e los lòrds al servici los percaçan per los avertir "what this ecstasy may now provoke them to".
Prospero explica alara qu'aviá testat Ferdinand, e la sinceritat de la promesa cap a Miranda. E merceja Ariel que li balhen d'autres espirits e cree un masque per divertir lo jove parelh. Aqueles espirits presentan una benediccion per Iris, Ceres, e Juno, seguit de dança. Prospero sul còp se remembra l'intriga contra sa femna, revòca los esperits e Miranda e Ferdinand, e arma una tenda contra Caliban, Trinculo, e Stephano. Son sacats de l'empont per de trèvas en forma de cans.
Prospero, amb totes sos enemics en son poder, descobrís qu'Ariel auriá pietat d'eles s'aviá estat "uman", e decidís de pardonar las gents qu'ensajèt de lo tuar. Ditz a Ariel de li menar los nòbles e trenca los embelinaments.
Dins la concluson, totes los personatges principals son menats fàcia a Prospero, que perdona Alonso, Antonio e Sebastian. Ariel es encargat de preparar lo climat de navigacion que cal per guidar la nau del rei de retorn cap a la flòta reiala fins a Nàpols, ont Ferdinand e Miranda seràn maridats. Après aver complit aquela tasca, Ariel serà fin finala liure. Prospero gracia Caliban, qu'es enviat per preparar la lòtja de Prospero, ont Alonso e los sieus son invitats per la darrièra nuèch abans la patença. (Pasmens es pas clar se, après la partença, Caliban demora sus l'illa o se va a Nàpols). Prospero indica que vòl los divertir amb l'istòria de sa vida sus l'illa. Prospero dicidís de trencar e aclapar sa bagueta magica, e "negar" son libre magic, e dins aquel epilòg, desempachat dels sieus poders magics, invita lo public de lo liberar de l'illa jols aplaudiments.
Data e fonts esquèrra|vinheta|Una illustracion de l'edicion de Nicholas Rowe 1709 de la pèça de Shakespeare per la direccion d'actors per la primièra de l'adaptacionde 1674
Datacion The Tempest segon los savis seriá estat escricha en 1610–11, e de concens qu'es la darrièra pèça Shakespeare qu'escriguèt sol, pasmens se demora de questions sus las dos afirmacions. Lo erudits tanben notan qu'es impossible de determinar se la pèça foguèt escricha abans, après, o al meteis temps que The Winter's Tale, la datacion d'aquela essent tanben problematica. Edward Blount faguèt intrar The Tempest dins lo Stationers' Register l'8 de novembre de 1623. Es una de las 16 pèças de Shakespearean que Blount registrèt aquela data.
Fonts contemporanèas vinheta|A Discovery of the Barmudas de Sylvester Jourdain