vinheta|Diferents instruments de tortura. La tortura es l'utilizacion volontària de la violéncia per infligir una fòrta sofrença a un individú. En drech internacional costumièr, d'elements claus de la definicion de la tortura foguèron l'objècte de referéncias oficialas: per resumit, implica « una dolor o sofença aiguadas, fisica o mentala », infligida « intencionalament »Amnesty International, Combattre la torture. Manuel pour l'action, Amnesty International, 2004 . Chapitre 3.. La Convencion interamericana per la prevencion e la repression de la tortura n'espandís la definicion als cases d'« aplicacions de metòdes visant a annular la personalitat de la victima o demenir sa capacitat fisica o mentala, quitament q'aquestes metòdes e procediments causan pas cap de dolor fisica o ànsia psiquica »Convention interaméricaine pour la prévention et la répression de la torture article 2. La distinccion entre « tortura » e « pena o tractament crudel, inuman o desgradant » es subjècte a debats e a variacions segon la jurisprudéncia e los tribunals.
Pòt èsser utilizada coma castig, coma mejan de coercicion per obténer quicòm, per inspirar la terror e la dominacion, o encara per crudeltat. Es pae exemple utilizat per obténer d'avoacions o autras informacions secrètas – l'Edat Mejana parla alara de la « question » –, tanben per terrorizar de populacions o d'organizacions, ciblant d'individús que los autres demoran passius de paur d'èsser victimas a lor torn. Pòt volontàriament mena a la mòrt de l'individú, s'agìs alara du suplici qu'a per objectiu a menar la mòrt de biais plan dolorós, veire a la remandar mai possible, per perlongar l'agonia.
Plan fòrça metòdes de torturas foguèron o son utilizat, segon la tecnologia disponibla, de la cultura dels torcionaris, de las fonts localas, etc. Passant per totas menas d'agressions, fisicas sul còrs de l'individú, o psicologics repausant sus la paur, lo tristum o autres emocions. Los actes de tortura produson mai sovent de séquelas, coma de mutilacions fisicas e de traumatismes psicologics. Pel torcionari o borrèl, torturar pòt possiblament respondre a de vams sadics o s'inscrire dins la somission a l'autoritat (experiéncia de Milgram), mas sovent el tanben sortís prigondament marcat.
La tortura foguèt practicada dins gaireben totas las civilizacions a totas las epòcas de l'istòria, subretot en contèxtes de guèrra o d'autres formas de conflicte, o al servici del poder judiciari. La Declaracion universala dels drche de l'Òme, adoptada lo 10 de decembre de 1948 per l'ONU, es lo primièr tèxte internacional a declarar illegala la tortura, dins son article 5: « Degun será pas somés a la tortura, nimai a de penas o tractaments crudèls, inumans o desgradants ». Las quatre Convencions de Genèva adoptadas en 1949 e lors Protocòls addicionals (1977) enebisson la tortura (que ne s'identifica pas, malgrat las semblanças e los zonas d'indiscernabilitat, a la nocion de « pena o tractament crudèl, inuman o desgradant »). D'autres tèxtes internacionals e regionals l'an, dins las annadas seguentas, interdita tanben. Lo primièr es la Convencion europèa dels drech de l'Òme, adoptada en 1951 pel Conselh de l'Euròpa, qu'es lo primièr tractat interdisant la tortura (article 3).
Metòdes e instruments De tots temps, diferents mejans de tortura foguèron utilizats pels borrèls.
L'asfixia per absorpcion d'aiga de longas foguèra negada mas de decisions juridicas intervenguèron per ensejar d'interdire aquesta practica en la qualificant de tortura. Ara, son estatut de tortura es oficialament reconengut mas aquesta practica es encara autorizada jos de condicions.
Produchs quimics Las victimas pòdon èsser forçadas d'ingerir de produchs, quimics o non (veire trissat...) per infligir la dolor e de damatges intèrnes. De produchs irritants podent èsser introduchs dins lo rectum o la vagina, o aplicats sus la partidas genitalas.
La tortura quimica pòt consistir a provesir a una persona una dròga pendent un periòde long, provocant atal una fòrta dependencia, puèi una desacostumança penosa podent durar d'annadas. L'administracion forçada de medicaments es tanben utilizada, sovent a de dòsis toxicas, per castigar de dissidents politics e/o religiosesThe use of drugs in torture and human rights abuses, Kirschner RH. Am J Forensic Med Pathol. 1984 Dec;5(4):313-5.. D'agents quimics psicotròps donan la possibilitat d’induire a volontat panica, depression, psicòsi, delire e dolor extrèma.
Electricitat L’usatge del pistolet d'impulsion electrica distribuit per l'entreprisa Taser es criticat per la dolor que causa e lo risc mortal que pòrta a aquestes que ne son victimas per d'ONG internacionalas e nacionalas coma Amnestia Internacionala, Human Rights Watch, la FIDH o encore Raid-H.
Lo « Comitat de l’ONU contra la tortura e autres pena o tractaments crudèls, inumans o desgradants » concluguèt, dins sa 39a sesilha (novembre de 2007), que l’utilizacion d'aqueste pistolet a impulsion electric « provòca una dolor aguda constitissent una forma de tortura » Report of the Committee against Torture (5-23 novembre 2007) p. 32, paragraphe Use of "TaserX26" weapons..
Une comission d’enquesta parlamentària foguèt creada en França per jutjar dels inconvenients de l’aisina, que se pòt son utilizar coma instrument de torturaProposition de résolution tendant à la création d'une commission d'enquête sur la dangerosité des pistolets à impulsions électriques TASER à la séance du 15 octobre 2008 du Sénat français, document dans lequel il est question du Comité contre la torture de l'ONU et de sa condamnation du pistolet Taser..
Tortura psicologica La tortura psicologica ou mentala, repausa sus diferentas tecnicas: posicions d'estrès (gardar los braces en l'aire, demorar imobile pendent d'oras, mantenir ligatMéthode de torture qui consiste à maintenir une personne attachée), condicions miserables de detencion, mesas en scèna (menaças de mòrt, simulacres d’execution), tortura morala (incitacion a traïr o denonciar per evitar una tortura fisica, obligacion d’executar d'òrdres contradictòris o desgradant), umiliacions sexualas e culturelas, privacions de contactes socials e d'estimulacions sensorialas o al contrari d'iperstimulacion sensoriala (bruch violent, lutz enlugranta o estroboscopica, lutz de jorn coma de nuièch). La privacion del sòm es sovent utilizada dins lo mond. Foguèt utlizada, entre autres, per l'Inquisicion, la Stasi en RDA, en URSS a partir de las annadas 1930Anne Applebaum, Pierre-Emmanuel Dauzat (trad.), Goulag : une histoire, Paris, éditions Bernard Grasset, 2003, 2005, , p. 183. e a Cuba jos Fidel CastroC. Ronsac (dir.), Le Livre noir du communisme, 2000, p. 769-770., coma a la prison americana de Guantanamo.
Torturas imaginàrias Alara que la lista de las tecnicas e mejans de tortura siá gaireben illimitada, d'unes l'alonguèron creant encara d'instruments per quals existís pas cap de traça istorica.
Es lo cas de la celèbre Verge de fèrre, o Verge de Nuremberg, inventada en 1793 pel filosòf alemand Johann Philipp Siebenkees (1759-1796), a partir d'una supausada mencion figurant dins La Cronica de Nuremberg datada de 1493.
Evolucion de la nocion dempuèi 1948 Los organs e mecanismes internacionals relatius als drechs umans, las comissions e los tribunals regionals en la matèria los tribunals penals internacionals realizats per l’exIogoslavia e lo Rwanda, estimèron qu'unes cases de damatge als drechs umans qu’examinavan constituissiá d'actes de tortura o de mal tractaments venent s’apondre a l’utilizacion ordinària de la tortura coma metòde d’interrogatòriCombattre la torture par Amnesty International, chapitre 3, p. 50 à 52..
Aquestes cases al subjècte dels domènis seguents: actes d’intimidacion, privacion sensoriala, de condicions de detencion coma lo subrepoblament excessiu, las desaparicions (tortura per las victimas e per lors familhas), destruccion deliberada de l'ostal, experiéncias medicalas o scientificas non consentidas, experiéncias biologicas non consentidas, castigs corporals, usatge excessiu de la fòrça dins los pretzchas de manten de l’òrdre, discriminacion raciala, damatge als drech umans realizats pendent de conflicte armats, formas de tortura ligadas al sèxe: viòls, practicas culturalas coma las mutilacions genitalas femeninas, murtres « d’onor », avortaments forçats, esterilizacion forçada.
Las violénchas fachas a la femnas, quinas que siá las escasenças, son atal tocada pels tèxtes e las instàncias de defensa dels drechs umans (TPII e TPI). Las violéncias fachas als enfants demora gaireben sempre impunidas« Enfants torturés, des victimes trop souvent ignorées » publié par Amnesty International, p. 34 et 35.. L’aplication de la pena de mòrt fa question.
Tortura e acte de barbariá Los malfrats, amb tanben las organizacions terroristas e lo crim organizat, utilizan a vegada la tortura. Los calfaires, brutlant los pès de lors victimas per en obténer lo magòt, èran celèbres (coma los caufaires d'Orgères e los caufaires de la Dròma). Aqueste actes, que a vegada tanben realizat fòra de crim organizat (afar Ilan Halimi, etc.), son sovent classificat coma de fachs diverses.
Istoric
Pòbles autoctòns e rites d'iniciacion drecha|vinheta|« Autotortura dins una ceremonia religiosa sioux », pintura de George Catlin, 1835-1837. Pasmens se se considèra pas coma tortura al sens modèrne (es a dire qu'a per objectiu ni d'obténer d'avoacions o d'entresenhes, ni a terrificar una populacion), los pòbles autoctòns utilizan a vegada de mojans pareissent, per d'observators exteriors, a d'actes de tortura, dins l'encastre dels rites d'iniciacion Pierre Clastres, « De la Torture dans les sociétés primitives », in L'Homme, 1973, tome 13 . p. 114-120. DOI : 10.3406/hom.1973.367366 . Lo pintre George Catlin observè de talas ceremonias, a çò dels Mandans, als EUA, al sègle XIX, e tanben l'etnològ Pierre Clastres, pels Guayaki e Mbaya-Guaycurú (Paraguai), al sègle XX. P. Clastres nota, per exemple, que l'escarificacion se realiza volontàriament amb los instruments mai doloroses possibles. La dolor deu èsser tala que mena a l'esvaniment.
Euròpa fins al sègle XVIII drecha|vinheta|Sant Domenge prrsidissent un autodafé pendent que la Glèisa fa usatge de la tortura. Quadre de Pedro Berruguete, vers 1495, musèu del Prado (Madrid).
Antiquitat romana En Euròpa, l'istòria de la tortura, « la question », foguèt prigondament ligada amb la recerca de la vertat.
Dins la Roma antica, la tortura a per ojectiu màger d'ajudar lo jutge a establir la vertat () pendent la procedura d'Interrogatio. Interdita a l'epòca republicana que promòu lo principi d'integritat del rèu, es aplicada jol principat. Un borrèl (nomenat ) e sos assistents (), jos la presidéncia d’un , administran la tortura judiciària (). S'aplica primièr sonque pels esclaus puèi, a partir del sègle II, als ciutadans de las classas inferioras (, òmes liures indigents) copables de fals, d'especulacion, d'adultèri e s'espandís fòrça jol Bas-Empèri, amb la multiplicacion de las accusacions per crim de lesamajestat ().
De l'Edat Mejana al sègle XVI A l'Edat Mejana e fins al sègle XVIII en Euròpa, lo duèl, la jurament et l’ordalia foguèron remplaçats per una recerca mai « racionala » de las pròvas: lo sistèma inquisitòria admés a partir del sègle XIII doas« pròvas legalas » (l’avoacion de l’accusat piejat per d'indicis sufisents e la deposicion de dos testimònis de visu) per establir la culpabilitat al penal (le procès civil admetava quant el d'indicis leugièr nomenats « adminicules », greus o indubitables, segon lo concèpte roman de semipròva).
Drech public