vinheta|Tractament al pulverizador manual, dins las annadas 1970 (font EPA, Environmental Protection Agency). Un pesticida es une substància utilizada per lutar contra d'organismes considerats coma noisibles. Es un tèrme generic que conten los insecticidas, los fongicidas, los erbicidas, los parasiticidas. S'atacan respectivament als insèctes degalhaires, als campairòls, a las plantas advantícias e als vèrmes parasits.
Lo tèrme pesticida comprend de substàncias « fitosanitàrias » o « fitofarmaceuticas » utilizadas en agricultura, silvicultura e orticultura, mas tanben los produchs zoosanitaris, los produchs de tractaments conservators de la fusta, e fòrça pesticidas d'usatge domestic: shampó antipesolhs, bolas antimitas, polvera antiformigas, bombas insecticidas contra las moscas, mitas o moissals, colars antinièras, difusors interiors de pesticidas, etc.
Dins un sens mai larg, tanben aqueste de la reglamentcion europèaRèglement (CE) du Parlement européen et du Conseil du 28 janvier 2003 concernant les exportations et importations de produits chimiques dangereux ; ce sont des produits chimiques « fabriqués ou naturels ne contenant pas d'organisme vivant » :, çò que pòt èsser regulators de creissença, o de substància que respondon a de problèmas d'igièna publica (per exemple las babaròtas d'ostal), de santat publica (los insèctes parasitas pesolhs, nièras o vectors de malautiás coma lo paludisme e las bacterias patogènas de l'aiga destrusidas per la cloracion), de santat veterinària, o al subjècte de las superfícias non agricòlas (carrièras, aeropòrts, vias ferradas, rets electrics, etc.).
Selon l'Institut de Vigiléncia Sanitària, segon los analisis fachas en 2006-2007 per 3 100 personas dins l'encastre del programa nacional nutricion santat (PNNS), lo sang d'un Francés en mejana conten gaireben sempre de pesticidas organofosforats e tres còp mai unes pesticidas (piretrinoïdas, paradiclorobenzèna) qu'aqueste dels Americans o dels Alemands, alara que lor taus sanguin de metal pesucs de pesticidas organoclorats es comparable a las concentracions observadas a l’estrangièrGeneviève De Lacour (2011), Pesticides : une prise de sang qui fait mal Le 11 avril 2011.
De pesticidas son susceptibles de conténer de perturbators endocrinians e son sopçonats d'èsser responsables d'un aument dels cas d'infertilitatVoir sur pourquoi-docteur.nouvelobs.com..
Etimologia Lo mot « pesticida » ven de l'anglés, sul modèl de fòrça mots s'acabant pel sufixe -cida (del verb latin caedo, caedes, caedere, caedi, caedum : « tuar »), e sus la basa del mot anglés pest (animal, insècte o planta noisibla), que ven del latin pestis que significa « malautiá contagiosa, epidèmia, pèsta ».
Istoric La luta quimica existís dempuèi de milenaris: l'usatge del sofre ven de la Grècia antica (1 000 ans AbC) e l'arsenic es recomandat per Plini lo Vièlh, naturalista roman, coma insecticide. De plantas conegudas per lors proprietats toxicas èran utilizadas coma pesticidas (per exemple los aconits, a l'Edat Mejana, contra los rosegaires). De tractats sus aquestas plantas foguèron redigits ( tractat dels peisons de Maimonides en 1135). Los produchs arsenicals o a basa de plomb (Arseniat de plomb) essent utilizats al sègle XVI en China e en Euròpa.
Las proprietats insecticidas del tabat èran conegudas a partit de 1690. En Índia, los jardinièrs utilizavan las raiças de Derris e Lonchocarpus (rotenona) coae insecticida. Lor usatge s'espandiguèt en Euròpa vèrs 1900.
En 1807 Isaac-Bénédict Prévost promòu l'usatge del sulfat de coire dins lo tractament de la caria del blat. Pauc seguit en França, foguèron lèu adoptat Soïssa, en Granda Bretanha e als Païses BassesCanabal Manuela, « De la découverte scientifique à l'occultation du savoir : Isaac-Bénédict Prévost et la carie du blé (1798-1807) », Revue d'histoire des sciences 2/2010 (tome 63), p. 501-527..
La quimia minerala se desvolopèt al sègle XIX, donant fòrça pesticidas minerals a basa de sals de coire (encora plan utilizat en agricultura biologica). Los fongicidas a base de sulfat de coire s'espandisson (mescla de sulfat de coire e de calç) per lutar contra las invasions fongicas de la vinha e de la trufa, mas pas se rèste polluent suls sòls (coire non degradable).
De sals de mercuri son utilizats a partir del començament del sègle XX pel tractament de las semenadasLe mercure en France au : usages et devenir, programme interdisciplinaire de recherche sur l'environnement de la Seine, UPMC, 2004. A causa de la toxicitat del mercuri, son interdits dins los païses de l'OCDE dempuèi 1991Le mercure - prévention de l’hydrargyrisme, INRS, octobre 2003 e a partir de 1982 per unes païses d'Euròpa de l'OèstLe traitement des semences, un outil pour l'agriculture durable, Fédération internationale du commerce des semences, 1999.. Lor usatge contunha dins d'autres païses<ref>Évaluation mondiale du mercure , PNUE, décembre 2002</ref>. vinheta|Espandeire adaptat a las vinhas. L'èra dels pesticidas de sintèsi comença dins las annadas 1930, amb lo desvolopament de la quimia organica de sintèsi e de la recerca sus las armas quimicas pendent la Primièra Guèrra mondiala.
En 1874, Zeidler sintetiza lo DDT (diclorodifeniltricloroetan), que Muller en 1939 establís las proprietats insecticidas. Lo DDT es comercializat a partir de 1943 e fa la dralha a la familha dels organoclorats. Lo DDT dominèt lo mercat dels insecticidas fins al començament da las annadas 1970 ont foguèt interdit en UE, per exemple.
En 1944, l'erbicida Acid 2,4-D, copiat sus una ormona de creissença de las plantas e encara fòrça utilizat fins ara, es sintetizat. esquèrra|vinheta|Aficha publicitària americana difusada pendent la Segonda Guèrra mondiala per l' Office for Emergency Management intitulée « Tiratz per tuar; Aparatz vòstre jardin de la victòria ». (), utilizada del 03 de setembre de 1943 al 15 setembre de 1945. La Segonda Guèrra mondiala provoquèt, per de recercas engatjadas per la realizacion de gas de combat, la familha dels organofosforats que, dempuèi 1945, se desvolopèt fòrça e encara utilizat dins unes produchs.
En 1950-1955 se developa als EUA los erbicidas de la familha de las urèas substituidas (linuron, diuron), seguit pauc après pels eerbicidas del grop ammoni quaternari e triazinas.
Los fongicids du tipe benzimidazòl e pirimidas daan de 1966, seguit pels fongicidas imidazolics e triazolics dichs fongicidas IBS (enebitors de la sintèsi dels esteròls) que representan ara lo mai grand mercat dels fongicidas.
Dins las annadas 1970-80 apareis una novèla classa d'insecticidas, los piretrinoids que dominan lo mercat dels insecticidas.
Abans, la recerca de matèrias activas se fasiá a l'azard fasent passar a fòrça produchs de tèsts biologics. Quand un produch èra marcat per sas qualitats biocidas, se cercava a lo melhorar amb la sintèsi d'analògs. Aqueste procediment permetèt de desvolopar las tecnicas de sintèsi relizadas fins ara.
Ara, s'insistís sus la compreneson dels mòdes d'accion e la recerca de ciblas novèlas. Coneissent las ciblas, se pòt alara establir de relacions estructura activitat per acabar amb l'obtencion de matèrias activas.
Ara, se vei una consolidacion del mercat al nivèl de las familhas mai recetament descobèrtas amb la recerca de novèlas proprietats. Al mèsme temps, de novèlas ciblas fisiologicas de l'animal o del vegetal son exploradas per objectiu de desvelopar de produchs amb biais d'accion originals, de produchs eissits de la biotecnologia o dels mediators quimics.
Categorias de pesticidas Los pesticidas inclusisson:
los produchs dichs fitosanitaris o fitofarmaceutics (que etimologicament « curan » las plantas: son coma de medicaments per las plantas en cultura). los biocidas, es a dire los pesticidas utilizats dins d'autras aplicacions. Inclusisson de produchs que curan los animals o l'òme (antiparasitaris extèrnes o intèrnes per exemple). Pòdon designar de moleculas activas solas, o de formulacions associant diferentas moleculas o de moleculas activas e aditius (subrefactants par exemple).
Cada grop quimic produch de metabolitas dins los organismes vivents o de rèstes se degradant espontanèament. Aqueste rèstes o metabolitas son mai o mens degradables e susceptibles de venir polluents deel mitan o de contaminants de noiritura o bevenda.
Los pesticidas pòdon èsser regopats segon diferents axes: per tipe d'usatge, per origina, per tipe d'activitat, per grop quimic, per mòde d'accion, etc...
Categoria per origina Se destria los pesticidas organics (contenent de carbòni) e inorganics (sens carbòni al mens que siá carbonat o cianur). D'entre los pesticidas organics, i a los pesticidas de sintèsi (desvelopats en laboratòri e produchs en usina), pesticidas naturals (d'origina animala, vegetala o microbiana) e microorganismes. Los pesticids inorganics son de derivats d'elements minerals (exemple: sulfat de coire).
Categoria per nivèl de risc Dempuèi 1975, l'Organizacion mondiala de la santat prepausa una classificacion dels pesticidas per nivèls de riscs..
Categoria per usatge Aqueste regropament s'interessa a la cibla que lo pesticida es destinat a combatre. I a alara:
los algicidas, utilizats contra las algas dins los lacs, canals, piscinas, restancas, etc; los acaricidas, utilizats contra los acarians; los antimicrobians e lo bactericidas, utilizats contra los bactèris; los corvicids o corvifugs, utilizats contra los còrbs; los fongicidas per tuar los fungis o enebir lor creissença; los erbicidas, deserbants, fitocidas o desbrossants utilzats per destruire las adventícias (« malas èrbas ») ; los insecticidas, utilizats contra los insèctes e autres artropòds ; los molluscicidas, que tuan los limaces e cagaraula (o los alunha se son de repulsius); los elicidas son especifics las cagaraulas; los nematicidas, utilizats contra las nematodas; los ovicidas, que tuan los uòus d'insèctes e acarians; los parasiticidas, utilizats contra los parasits; los piscicidas, utilizats contra los peissons; los rodenticidas, utilizats contra los rosegaires; los talpicidas, utilizats contra s talpas ; los virucidas, tèrme comercial designant ds produchs, censat « tuar » los virus; aqueste tèrme es incorrècte, qu'un virus, avent pas de metabolisme intèrne, es pas considerat coma vivent al sens estricte. Pòt pasmens èsser destruch o neutralizar; los biopesticidas, diferents tipes de pesticidas derivats de produchs naturals.
Las categorias de produchs seguent son mai especificament e comercialament designats coma « produchs fitosanitaris », son utilizadas per sonhar o prevenir las malautiás dels vegetals. Son donc pas totes de pesticidas al sens estricte (regulators ormonals de creissença per exemple):
los anti-russetings lutan contra la rugosité de las pomas; los dessicants e los defoliants que destuson los fulhams de las plantas; los repulsius lutan contra los insèctes (moissals), la salvatgina; los regulators de creissença son utilizats per la prevencion de la creissença excessiva d'una planta (luta contra l'ajaçada del blat), los antigrelhs, los produchs favorizant la resisténcia de las plantas, le brocatge, l'espelida dels fruch; las feromònas, substéncias bioquimicas qu'atiran los insèctes e perturban lor comportament.
Autres produchs:
los fumigants, produsent de gases o vapors per tractar bestits e sòls contra diferents bioagressors; los desinfectants, per tractar objèctes e material contra los microorganismes patogèns; los agents antifouling, utilizats contra los organismes que s'agafan a las superfícias immergidas, coma la còca de las naus.
vinheta|300x300px|Grafic representant (per sièis païses européens en 2009) les valeurs monétaires des marchés des produits phytosanitaires (en millions d'euros de 2009), selon l'UIPP (Union des industries de la protection des plantes), citant l'ECPA (« European Crop Protection Association », association d'industriels producteurs de phytosanitaires).