Lo sosdialècte velaiés es una varianta de l'auvernhat parlada en Velai.
Classificacion dels sosdialèctes en Velai
"Vivarovelaiés" e "parlars protestants de Velai" Lo nòrd-èst de Velai (a l' èst d'una linha Sinjau - Fai) es reputat èstre dialectalament vivaroaupenc, mès las formas de lenga permeton aisadament la compreneson amb l'auvernhat.
Pèire Nauton li dona lo nom d'Anfizòna e i vei un domeni de transicion de l’occitan vèrs l' arpitanD. Sumien - Classificacion dei dialèctes occitans (2009).
Los parlars protestants de Velai foguèron estudiats tardivament (annadas oitanta) e èran ignorats dels dialectològs istorics (Juli Ronjat, Pèire Bèc, Albèrt Dauzat...).. Aquela enclava (Maset de Sent Vòi, Lo Chambon ) practica un "conservatisme fonetic" (garda las consonantas finalas...).
Velaiés centrau La rèsta de Velai (amb l’excepcion de Crapòna que parla lo nord-auvernhat) es de "sud-auvernhat" e constituis lo "velaiés centrau".
Caracteristicas del "Velaiés centrau"
Molhura de la L : del -> delh; vedel ->vedelh amb ->emb(e) Article definit : lo/los/la/las Article indefinit : delh/delhs o dos o daus/alh/alhs (dau/daus/au/aus en auvernhat) Manten dels diftongs e triftongs (= lengadocian)
Transformacion de la -l- intervocalica en -v-. Ex: movin per molin
Vocalizacion de la -l finala provenent de -l- intervocalica latina simpla: l'ostau.
Manten dels grops SC, ST e SP
Pas gaire d'aferèsa e d'utilizacion de la Z eufonica davant vocala : ai e non Z-ai; es e non Z-es.
<tr>Un tèxt velaiés : trach de la scèna 1 de Monsieur Lambert (1757) A la fin sei content d’èstre còsse* delh Puèi Mos dos chins embé ieu velhèrem tota la nuèit Si poirem atrapar quauqu’un per las charrèiras Que faja carilhon o que geta de pèiras Ieu los arrestarai, mès que dise a mos chins: Pilhatz los, barbelhaus, aquò son de coquins! còsse = cònsol en lenga del Puèi <tr>
Autors
Pèire Cardenal, trobador medieval Natalís Cordat, s. XVI, autor de "Nadals Antòni Clet, s. XVIIII, autor de teatre Regis Masoier e Victorin Bonnefoi : escriguèron "Per rire badatz me" (1911) ° dins la lenga del barri popular del Potzaròt del Puèi Albèrt Bodon Lashermas : foguèt adobat coma poëta provençau per Frederic Mistralhttps://occitanica.eu/items/show/12433. Chausiguèt d'escriure en provençau. Enric Verdier : (1911-200?) teniá la "cronica patoesa" del jornal local quotidian del Puèi "L'éveil" dusca las annadas 2000 Mile Toenabrus (Emile Brun, 1905-2000) : lo president "dos amics delh patoès velaiés" escriguèt una òbra consequenta (tanben en qualitat literària) dins las annadas setanta e oitanta del sègle XX. Quauques dos Clapas e d'alentorn (1978) L'adiéusiatz (1980) Comedias velavas de passat temps (1983) Puta de Vida ! (1987)
Bibliografia
Gramaticas e diccionaris Jules de Vinols, Vocabulaires de Patois Vellavien (1891) : en linha (Google books)
Augustin Marie Girard, Grammaire vellave (1925, reed 2012)
Òbras tipicas : Antòni Clet; Monsieur Lambert (1757) , en linha (Google books)
Regis Masoiér e Victorin Bonnefoi : "Per rire badatz me" (1911), en linha (Occitanica)
Ligams extèrnes
Categoria:Auvernhat