La creacion monetària es lo procediment per que la massa monetària d’una zona economica (coma la zona èuro) es aumentada.
Dins lo passat, los govèrns e las bancas centralas tenián de facto lo monopòli de creacion monetària, via l'emission de pèças (monedas metallicas). Aqueste sistèma permetava dins una cèrta mesura als Estats de se financiar, mercé als revenguts de senhoratge.
Amb l'aparicion de las bancas centralas e lo desvelopament dels bilhets e dels bons del tresaur, la creacion monetària es venguda fiduciària, es a dire descorrelada d'una garantida ligada als metals precioses (per exemple l'escandalh aur). Pendent un temps, la creacion monetària de las bancas centralas podava de biais corrent financiar los govèrns, via la recompra de lors bons del tresaur o la creation de linhas de credits. Aqueste procediment se nomena lo financiament monetari, o mai pejorativament « aviar lo pòst de bilhets ». Mas, aquesta practica es ara plan limitada, e quitament estrictament interdita dins unas zonas monetàrias coma dins la zona èuro (Article 123 del Tractat de Lisbona). Aquò per estalivar las tensions inflacionistas: las despensas publicas son mai sovent tornadas dins l'economia non financiària, se lo montant injectat es tròp nauta, de tensions inflacionistas pòdon aparéisser veire d'iperinflacion.
Dins l'economia modèrna ont la moneda es subretot escripturala (electronica e dematerializada, çò que representa 95 % de las formas de la moneda uèi) la creacion monetària es ara largament menada per las bancas privadas, per l'emission de credits,. En efièch, quand un credit es accordat, la banca crea la moneda que cal per aqueste credit per un simple jòc d'escritura dins un libre comptable,. Aqueste sistèma es a vegada nomenat lo sistèma de servas fraccionàrias.
Aquesta creacion monetària es tanben contraròtlada e limitada per la politica monetària de las bancas centralas, via la fixacion dels tauses directors, los tauses de servas obligatòria o encora los coeficients fixats pel comitat de Basilèa. Las bancas centralas pòdon tanben crear de moneda dins l’encastre de las operacions dichas d'open market. Se dich alara "moneda centrala" o de resèrvas. Pasmens, sempre mai, se considèra que sola la fixacion dels tauses directors es eficaç per contraròtlar la massa monetària.
Se la creacion monetària per las bancas comercialas es preponderanta, existís d'autres tipes de creacion monetàrias de mendre importança. Per exemple, quand una entrepresa recep un virament de l'estrangièr en devisa estrangièra, la banca que ten son compte va creditar aqueste compte en èuro per creacion monetària, e va prene una creança sul quite país estrangièr. Las bancas centralas crean de moneda centrala qu’es utilizada pas que dins lors operacions amb las bancas e pòdon crear de moneda per quantitative easing (lo fan per recomprar de títols) o quand fan aviar « lo pòst de bilhets » (financian lo deficit public).
Creacion monetària per la banca centrala Las bancas centralas an lo poder de crear doas menas de monedas: la moneda fiduciària (pèças e bilhets) e tanben las resèrvas (tanben nomenada moneda centrala o moneda de basa).
Peças e bilhets Las monedas amb lor quita valor egala a lor valor nominala (coma las peças de metal preciós) avent gairement desaparegudas, demora uèi pas que de monedas fiduciàrias, coma las peças e los bilhets.
Del vejaire comptable, los bilhets realizats per la banca centrala son pas mai qu'una reconeissença de deute al portaire, inscrits a son passiu quand son plaçadas en circulacion. Cada bilhet valent per definicion son montant nominal, la banca centrala pòt emettre tant de bilhets que vol sens desequilibrar son bilanç.
Cada pèça o bilhet materializa atal una promesa de poder dispausar del ben que la moneda represente. L'emission es pas pus constrencha per un element fisic (çò qu’es lo cas per las devisas modernas dempuèi l'abandon de l'escandalh de cambi aur).
Uèi, la creacion de peças e de bilhets per la banca centrala es subretot realizada segon la demanda pel sector bancari, e en cambi de moneda centrala. L'efièch de la creacion de peças e de bilhets sus la massa monetària globala es donc relativament limitat, veire nul.
Financiament monetari public Lo financiament monetari (o monetizacion de deute) consistís per una banca centrala a financiar directament lo budget del govèrn central. Aqueste procediment es a nomenat pejorativament lo « Pòst de bilhets ». Fa referéncia als procediments de produccion de moneda fisica, mas en practica s'agís uèi mai d'escritura comptabla. vinheta|Lo pòst de biljets : caricatura sus la politca inflacionista de l'administracion Lincoln per sosténer las despensas de guèrra après la desfachas dels Nordistas a Bull Run. La capacitat dels Estats e de las bancas centralas de crear massissament de la moneda ex nihilo es un esplech economic poderós, que pòt contribuir a estimular l'economia, mas pòt tanben la destabilizar de biais durable.
Los Estats sovent abuzèron de la creacion monetària, per exemple per financiar de guèrras carestiosas, amb sovent de consequéncias gravas sus l'economia subretot de crisis iperinflationistas.
La paur d’aquestes abuses menet fòrça Estats a interdire lo financiament monetari public: aquesta disposicion es per exemple inscricha dins la Constitucion alemanda o los tractas de l'Union europèa (article 101 del tractat CE, utilizat per l'article 123 del tractat sul foncionament de l'Union Europèa (TFUE) eissit de la signatura del tractat de Lisbona en 2007). Los deficits publics devon donc èsser financiats per emprunts – fòrça majoritàriament obligatàrias – près d'organismes privats, als tauses d'interes prepausats pel mercat.
Lo « pòst de bilhets » tanpauc desapareguèt. Se de corrents radicals (libertarianisme, partisans de l'escandalh aur…) volguèron interdire o drasticament limitar la creacion de moneda, o la confiar a d’actors non politics, gaireben totes los economistas s'acòrdan a considerar qu'una creacion de moneda contrarotlada, acompanhada d'una inflacion rasonabla, fan partit del foncionament normal d'una economia.
Unes economistas coma los keynesianisme consideran que la relança monetària (creacion massissa de moneda per relanciar l'economia) pòt èsser un mejan de respondre a las depressions economicas gravas e que lo risc d'inflacion es o subrevaluat, o un mendre mal,Paul Krugman, , , 2012..
Operacions d'open market En practica, las politicas de relança monetària de las bancas centralas uèi se realiza de biais indirècte. Las bancas centralas utilizan las operacions d'open market amb que crean de sèrvas (moneda centrala) non pas per financiar los govèrns, mas per se substituir al refinanciament de las bancas privadas sul mercat interbancari, per la recompra massissa d'actius financièrs (<i>quantitative easing</i>). Aquestas practicas constituisson pas un financiament monetari public qu’an per objectiu de relançar la creacion monetària pel credit bancari, e non pas l'aument del deficit de l'Estat.
Dins l’objectiu d'estalivar una agreujament de la crisi de las subprimes de 2007-2008, las bancas centralas utilizèron massissament aquestas practicas, coma als Estats Units.. En Euròpa, per afrontar la crisi de l'endeutament d’unes païses de l'Union monetària europèa, la quita Banca centrala europèa (BCE) deroguèt a aquesta interdiccion per decision del 10 de mai de 2010. Per l’escasença, e per justificar aquestas derogacions, lo tèrme « metòde non convencional » foguèt utilizat.
Creacion monetària per las bancas privadas Dins lo sistèma monetari actual, la moneda es esubretot escripturala (gaireben 90 %): es creada per las bancas per un jòc d'escrituras, sus simple demanda, e dins unas limitas, en cambi d'una promesa de remborsament (emission d'un credit bancari). I a tanben creacion monetària a l'autrejar un credit, e destruccion monetària al remborsar lo quita credit. En zona èuro per exemple, 93 % de la massa monetària es creada per l'emission de credits dobèrts per las bancas comercialas.
La Banca d'Angletèrra descriu atal lo fenomèn:
« Cada còp qu'una banca fa un prèst, crea simultaneament un depaus sul compte en banca de l'empruntaire, creant atal novèla moneda »Lo president de la BCE Mario Draghi explica tanben :
« La vasta majoritat de la moneda es emisa per las bancas privadas - los depauses bancaris »
Mecanisme Quand una banca autreg un credit a un particular o una entrepresa, o utiliza los depauses existissents, o passa per un procediment de creacion monetària. Utiliza alara un simple jòc comptable: inscriu dins son bilanç une creança, avent per montant la soma que va a prestar a son client, e aumenta lo compte de depaus de son client del tant. Lo credit venent alimentar lo compte de depaus del client, es l'expression « los credits fan los depauses » qu’es veraia e non pas lo contrari. Se dich tanbe a vegada que la banca crea d'argent « ex nihilo ». L'expression « los depauses fan los credits » es, ela, aplicada quand la banca utiliza los depauses existissents e passa pas per un procediment de creacion monetària.
Lo jòc d'escritura comptable es atal:
inscripcion de l'aument del depaus del client (qu’es, aquí, lo prèst de la banca a son client) al passiu del bilanç de la banca, la moneda sul compte del client essent deguda per la banca a son client. inscripcion de la creança a l'actiu del bilanç de la banca, la moneda deguda pel client essent considerada coma un actiu de la banca.
Lo remborsament d'un credit a la banca correspond a une demonetizacion: la partida de moneda correspondent al prèst inicial es destrucha, avent per efièch de diminuir la massa monetària. La partida de moneda correspondent als interesses torna a la banca.
Teoria de las sèrvas fraccionàrias Aqueste mecanisme foguèt pendent un temps descrich amb los tèrme de « sistèma de sèrva fraccionàrias » o « multiplicator monetari ». Aquesta vision a per caracteristica de pensar la creacion de credit coma constrencha per la quantitat de sèrva (moneda de basa) disponibla dins lo mercat interbancari, e lo nivèl de Sèrvas obligatòrias. Segon aqueste vejaire, las bancas « multiplican » la partida de basa monetària que dispausan quand realizan de credits, aquò dins la limita de capacitat d'efièch de palfèr maxim.
Mas un nombre creissent (ben qu'encara marginal) de publicacions academicas,, nuancian veire rebutan uèi la validitat d’aquesta teoria, e avançan que las bancas privadas an pas besonh de mobilizar de sèrvas en amont de l'emission d'un credit. Autrament dich, las bancas plan crean de moneda en emetent de credits, mas aquesta creacion monetària es pas constrencha per l'existéncia d'un taus de sèrvas obligatòrias. Tanpauc i a d'« efièch multiplicator de credit ». En efièch, lo FMI explica: « Las bancas centralas modèrnas perseguisson d’objectius de taus d'interés e devon balhar tant de sèrvas que lo sistèma bancari en demanda per aquestes objectius. Aqueste fach va contra la fòrça populara teoria bancària del multiplicator de depaus, qu’explica que las bancas fan de prèsts multiplicant el repetir un montant inicial de sèrvas de monedas (moneda centrala). » La Banca d'Angletèrra explica tanben: « La demanda de moneda de basa es mai segur una consequéncia qu'una causa de la creacion de credit bancari. » En concluson, la Banca d'Angletèrra afirma: « Segur, la teoria del multiplicator de moneda pòt èssser un biais util d'introduire la moneda e lo foncionament de las bancas dins los manuals d'economia, mas constituís pas un biais corrècte de descriure cossí la moneda es creada en realitat. Puslèu que de contrarotlar la quantitat de sèrvas, las bancas centralas realizan lor politica monetària en fixant lo prètz de las sèrvas, es a dire pels tauses d'interés. »
Contraròtle e limias de la creacion monetària pel credit
Factors de l'evolucion de la creacion monetària pel credit