Mirèlha (títol originau en grafia mistralenca: Mirèio) es un grand poèma Frederic Mistral, en occitan provençau, e es una deis òbras màgers de la literatura occitana modèrna. Escrich après una elaboracion que durèt uech ans, ten dotze cants. Cònta lo desespèr d'una joventa provençala que li dison Mirèlha. Lo libre foguèt publicat en febrier de 1859 a Avinhon per l'ostau d'edicion de Josèp Romanilha.
Lo succès dau libre foguèt rapid e aqueste coneguèt mai de difusion encara gràcias au laus que ne faguèt l'escrivan francés Alphonse de Lamartine dins son cors de literatura. Lamartine lo descriguèt coma «l'aparicion d'un poèma epic en Provença» e, amb estrambòrd, comparèt Mistral au grand autor grèc Omèr.
Ben tocat per lei paraulas dau grand poèta francés, Mistral vouguèt manifestar son admiracion e sa gratitud envèrs Lamartine, per tant, compausèt una òda a Lamartine, lo 8 de setembre dau meteis an, que deviá venir una dedicacion dins la segonda edicion de Mirèlha (en 1860); l'editor Charpentier, pasmens, refusèt lo poèma entier e n'imprimiguèt ren que la quatrena estròfa au començament dau libre, d'ara endavant dedicat a Lamartine. L'Òda a Lamartine foguèt inserida finalament dins Leis Isclas d'Aur en 1876.
Es gràcias a Mirèlha que Mistral venguèt celèbre dins l'ensems de l'estat francés e internacionalament. Es pr'amor de l'òbra que l'autor malhanenc obtenguèt puei lo Prèmi Nobel de literatura en 1904. Charles Gounod, pivelat per aquela òbra, se n'inspirèt per compausar l'opèra Mirèlha (Mireille) en 1863. Lo cap d'òbra coneguèt fòrça traduccions dins de lengas de granda difusion coma l'anglés, lo catalan, l'italian, l'espanhòu e lo francés.
Quauquei jutjaments en 1859 (Juli Canonge, L'Opinion du Midi)
(Joan Batista Gaut, Le Mémorial d'Aix)
(Paul d'Ivoi, Le Messager de Paris)
(Armand de Pontmartin, L'Union)
(Clément Caraguel, L'Opinion nationale)
(Saint-René Taillandier, Revue des Deux Mondes)
(J. M. Guardia, Revue de l'Instruction publique)
L'istòria thumb|230px|Inauguracion de l'estatua de Mirèlha ai Santas (1920) Lo subjècte de l'òbra es un maridatge refusat, e una mòrt per amor.
Dins lo país dei Bauç, en Provença, Mirèlha, filha dei païsans rics dau Mas dei Falabregas, e Vincenç, un paure jove panieraire, coma son paire Mèstre Ambròsi, s'enamoran un de l'autre. Lei dos panieraires van de mas en mas per adobar lei banas e s'arrèstan au Mas dei Falabregas ont son aculhits. A la demanda dei rafis dau mas e sustot de Mirèlha, Mèstre Ambròsi canta un cant sobre sa jovença e sei combats navaus sota leis òrdres dau Baile Sufren. Puei, Mirèlha demanda a Vincenç de contar lei causas que vei dins sei viatges. Entretant, lo panieraire cònta de miracles dei Santas e li explica que quand òm es dins un besonh, lei fau anar veire e tocar sei santei relíquias. Mirèlha es pivelada per Vincenç e ditz que poiriá demorar tota sa vida a l'escotar (cant I, Lo mas dei Falabregas).
Un autre jorn, Mirèlha cuelh de fuelha d'amorier per lei manhans dau mas quand Vincenç passa e l'ajuda. Li parla de sa sòrre Vinceneta que li dona d'èr mai lo panieraire ditz a Mirèlha qu'es fòrça mai polida. Lei dos joves tròban un nis de pimparrins, signe d'un maridatge dins l'an, puei se confèssan son amor. Mai sembla qu'òm leis aja vists (cant II, La culida).
A l'ocasion de la descoconada, la discussion entre chatas comença subre lei manhans, per passar a l'amor; las chatas galejan e se trufan de Mirèlha; una primiera allusion destrobanta la fan a Mirèlha que tròba lo pretèxt d'anar quèrre una fiòla per sortir. La discussion contunha en son abséncia e, quand torna, li demandan çò que pensa de l'amor; coma es evasiva, Norada ne profiecha per dire que l'a vista amb Vincenç. Leis autras se trufan d'ela pr'amor que Vincenç es paure, mai la Masca Taven lei repotega en li disent que sabon pas veire ont es la valor d'un òme e, alora, Taven cònta l'istòria d'un pastre que se venguèt confessar a un ermitan per aver accidentalament tuat un aucèu; lo cresent nèci, l'ermitan li demandèt d'anar pausar son mantèu subre una verga ont i aviá ren qu'un rai de soleu; o faguèt, mai, per miracle, lo mantèu demorèt platant subre lo rai en mostrant a l'ermitan son engana e la santetat dau pastre. E totei comprenon son error e se botan a cantar Magalí (Cant III, La descoconada). thumb|left|330px|Litografia de l'acte III de l'opèra de Gounod
Tres pretendents —Alari lo pastre, Orriàs lo tocador e Veran lo gardian— venon demandar Mirèlha a son paire mai ela s'es ja declarada a Vincenç (Cant IV, Lei demandaires). Orriàs rescòntra lo panieraire e lo provòca; lei dos se garrolhan. Vincenç, maugrat la fòrça de son adversari, es venceire e furiós, aqueu lo nafra amb son trident e l'abandona (Cant IV, La batèsta). Tres porquiers tròban Vincenç e lo pòrtan au mas dau paire de Mirèlha que lo pòrta dins la bauma de la Masca Taven per lo garir (Cant VI, La masca).
Vincenç parla de son amor recipròc amb Mèstre Ambròsi e amb lo sosten de Vinceneta, sa sòrre, e lo convençon de ne parlar a Mèstre Ramon; o fa sensa dire que l'amorosa es Mirèlha e Ramon li conselha de pas far cas d'aquelei sentiments de jove. Mirèlha, alora, confèssa son amor. Sa maire e Ramon, furiós — bòrd que Mirèlha a regetat tres bòns partits— insultan Ambròsi que respònd que, maugrat sa pauretat, es estat un brave marin qu'a luchat per França (Cant VII, Lei vielhs).
Mirèlha, desesperada, fugís son ostau, travèrsa Camarga per arribar ai Santei Marias de la Mar, aquí Mirèlha implora lei Santas que sei parents accèpten sa decision.
En camin, a causa de la calor, aganta una insolacion. Sei parents parton e la cèrcan vèrs lei Santei Marias de la Mar (Cant IX, L'assemblada).
A la fin dau camin, lei Santas apareisson a Mirèlha, li explican lor istòria (Cant XI, Lei Santas) e li fan veire la felicitat de l'autre mond. Au mitan dei sieus que la tròban, Mirèlha mòr, fisançosa e serena (Cant XII, La mòrt).
Lei personatges thumb|130px|Caroline Carvalho dins lo ròtle de Mirèlha (1864) I a doas sòrtas de personatges: lei vielhs e lei joves.analisi de Robèrt Lafont
Lei vielhs: Ramon (lo paire de Mirèlha), Ambròsi (lo paire de Vincenç), Joana Maria (la maire de Mirèlha) e la Masca Taven.
Lei joves: Mirèlha, Vincenç, Vinceneta (la sòrre de Vincenç), lo pastre Alari, lo gardian Veranet, Orriàs lo Valabregan e Andrelon.
Lei cants thumb|240px|L'ostau ont Mistral compausèt Mirèlha Lei dotze cants pòrtan lei títols seguents: Cant primier — Lo mas dei Falabregas, amba sa famosa dobertura: «Cante una chata de Provença Dins leis amors de sa jovença, A travèrs de la Crau, vèrs la mar, dins lei blats, Umble escolan dau grand Omèra, Ieu la vòle seguir. Coma èra Ren qu'una chata de la tèrra, En fòra de la Crau se n'es gaire parlat. Cant segond: La culida Cant tresen: La descoconada Cant quatren: Lei demandaires Cant cinquen: La batèsta Cant seisen: La masca Cant seten: Lei vielhs Cant ochen: La Crau Cant noven: L'assemblada Cant desen: La Camarga Cant onzen: Lei Santas Cant dotzen: La mòrt
A l'entorn de l'òbra Mistral e Mirèlha foguèron presentats au public parisenc e francés per Alphonse Lamartine, que qualifiquèt lo poèma de cap d'òbra. Lo libre se traduguèt lèu dins d'autrei lengas.
Lo compositor francés Charles Gounod, pivelat per l'òbra de Mistral, se n'inspirèt per compausar l'opèra Mirèlha (Mireille) en 1863.
Foguèt tanben l'inspiracion d'una revista de poètas marselhés (Mireille) qu'espeliguèt en 1884.
Traduccions miniatura|Traduccion catalana sota lo títol de Mireia, de Francesc Pelagi Briz, publicada en 1914 miniatura|Traduccion espanhòla sota lo títol de Mireya. L'òbra s'es traducha dins una granda quantitat de lengas. Lei catalans foguèron demest lei primiers e ansin la primiera adaptacion catalana, facha per Francesc Pelagi Briz, sortiguèt per fasciculs a La Corona (1861-62); e foguèt puei publicada en libre en 1864 e mai en 1914. Se ditz qu'existís tanben una traduccion de Francesc Bartrina, facha en 1861. Pasmens, la version mai notabla es la que realizèt l'escrivana malhorquina Maria Antònia Salvà, publicada en 1917 e reeditada mai d'un còp.
L'espanhòu seguiguèt lo catalan, que l'escrivan e traductor barcelonin Celestí Barallat ne faguèt una traduccion dins la lenga de Cervantes (Mireya), qu'apareguèt en 1882. D'edicions e traduccions posterioras se faguèron coma la de 1907 dau malhorquin Llorenç Riber i Campins en 1907, reeditada sovent, o la mai recenta de 1998 e encara en 2007 de Pilar Blanco García.
Mirèlha sortiguèt puei en polonés en 1897, traducha per Adam M’ski, puei en 1964 sota la pluma d'Stanislaw Gniadek.
Mirella, la traduccion italiana facha per lo poèta toscan Mario Chini, sortiguèt en 1903.
Quauque temps puei, en 1905, Gabor Andor ne faguèt la traduccion en ongrés.
Puei, l'an seguenta, Olga Simelius traduguèt Mirèlha en finlandés.
L'òbra pareguèt en esperanto gràcias a Eugène Noël e Paul Champion que la publiquèron a París en 1909.
E sèt ans puei, en 1916, espeliguèt la version chèca, elaborada per lo monge benedictin Sigismund Bouska.
Mai recentament, en 1971, l'òbra màger de Mistral se traduguèt en japonés dieumercé lo Professor Fujio Suguy.
Een 1977, Natàlia Konchalovskaia ne faguèt una version en rus.
Seguiguèt en 1980 una traduccion en ucraïnian.
E fin finala, en 2006, sortiguèt la traduccion chinesa de Mirèlha.
Bibliografia Mistral, Frederic. Mirèio. París: Fasquelle, 1968.
Liames extèrnes
Tèxt originau de Mirèlha en grafia mistralenca Tèxt en grafia classica Mireille (en francés)
Nòtas
Mirèlha Categoria:Òbra epica occitan Mirèlha