Alexandre III lo Grand (Μέγας Αλέξανδρος ή Αλέξανδρος Γ' ο Μακεδών, en grèc modèrne), nascut a la fin de julhet de -356 e mòrt lo 10 de junh de -323, foguèt rei de Macedònia (-336/-323), conquistador de l'Empèri Pèrsa e un dels caps militars mai importants del mond antic. Es benlèu una de las figuras pus atractivas de l'Istòria.
Biografia
Jovença e formacion
Filh del rei Felip II de Macedònia (359-336 avC) e de sa quatrena esposa, Olímpia d'Epir(fr) Olivier Battistini, Alexandre le Grand : un philosophe en armes, Ellipses, coll. « Biographies et mythes historiques », 2018, p. 90., Alexandre nasquèt lo 20 o lo 21 de julhet de 356 avC a Pella, la capitala del Reialme de Macedònia. Èra lo segond filh de son paire car, segon la costuma, Felip èra poligam. Pasmens, coma son autre filh, lo futur Felip III, èra andicapat, Alexandre venguèt rapidament un candidat seriós a la succession. Recebèt donc una solida formacion intellectuala, atletica e militara(fr) Olivier Battistini, Alexandre le Grand : un philosophe en armes, Ellipses, coll. « Biographies et mythes historiques », 2018, p. 27.. L'exemple generalament citat es l'ensenhament recebut d'Aristòtel entre 342 e 340 avC(fr) Paul Faure, Alexandre, Fayard, 1985, pp. 34-35.S'Aristòtel es conegut per son òbra filosofica, èra convencut de la necessitat d'unificar l'Occident e l'Orient e aviá tanben de sentiments antipèrsas violents.. Totun, cal mai que mai nòtar la qualitat generala de tots los professors d'Alexandre. De mai, lo prince foguèt educat amb los filhs de la noblesa(fr) Olivier Battistini, Alexandre le Grand : un philosophe en armes, Ellipses, coll. « Biographies et mythes historiques », 2018, p. 33.. Aquela tradicion permetiá de renfortir los ligams al sen de l'elèit del reialme.
En 340 avC, Alexandre foguèt associat al poder per son paire per aprene lo foncionament dels afars de l'Estat(fr) Paul Faure, Alexandre, Fayard, 1985, p. 35.. Foguèt tanben nomenat regent del reialme pendent los periòdes d'abséncia de Felip II e recebèt son primièr comandament militar en 339 avC a l'ocasion d'una incursion menada contra de tribús de Tràcia(fr) Paul Faure, Alexandre, Fayard, 1985, p. 37.. Puèi, en 338 avC, comandèt la cavalariá (o una partida de l'infantariá) a la batalha de Queronèa, victòria majora de son paire contra una coalicion gropant Atenas e Tèbas. Aquò permetèt a Macedònia de plaçar gaireben la totalitat de Grècia sota son influéncia. Après aquel succès, Felip creèt la Liga de Corint per donar un quadre legal a son egemonia e per començar de preparar una expedicion grecomacedoniana contra Pèrsia(fr) Alexandre Casanova, « Philippe II », dins Olivier Battistini e Pascal Charvet (dir.), Alexandre le Grand, histoire et dictionnaire, Robert Laffont, coll. « Bouquins », 2004, p. 885.. En despièch de la desproporcion teorica de las fòrças, lo contèxt èra favorable car l'Empèri èra afeblit per los trebolitges intèrns consecutius a l'assassinat de l'emperaire Artaxerxès IV (338-336 avC).
L'assassinat de Felip II e la consolidacion del poder d'Alexandre
En 336 avC, Felip II foguèt assassinat per un de sos gardacòrs. D'autors antics atribuïguèron la responsabilitat d'aquel murtre a Olímpia, mas un rancòr après un viòl es generalament considerat coma la causa vertadièra de l'assassinat pels istorians modèrnes(en) Paul Doherty, Alexander the Great : The Death of a God, Hachette UK, 2013.. Una assemblada dels Macedonians designèt rapidament Alexandre coma rei e de purgas permetèron d'eliminar los rivals potencials coma Amintas IV(fr) Paul Goukowsky, Le monde grec et l'Orient : Alexandre et la conquête de l'Orient, t. 2, PUF, coll. « Peuples et Civilisations », 1993, pp. 252-253.. Puèi, Alexandre organizèt de campanhas militaras contra los pòbles tributaris que volián tornar venir independents. Ganhèt una importanta batalha prèp de las bocas de Danubi que li permetèt de sometre los insurgents e d'espandir lo territòri macedonian fins al fluvi(fr) Paul Goukowsky, Le monde grec et l'Orient : Alexandre et la conquête de l'Orient, t. 2, PUF, coll. « Peuples et Civilisations », 1993, p. 253..
Aquelas revòltas entraïnèron una revòlta de Tèbas qu'èra ocupada per una garnison macedoniana dempuèi la batalha de Queronèa. Los Tebans assetjèron los Macedonians fortificats dins l'acropòli de la vila, mas las autras ciutats-Estats importantas (Atenas, Esparta...) mandèron pas d'ajuda e se contentèron d'observar la situacion. Alexandre capitèt de desplaçar rapidament son armada a l'entorn de Tèbas. Prepausèt a la ciutat de se sometre liurament, mas après lo refús dels abitants, ordonèt un assaut. Fòrça violents, los combats s'acabèron per la destruccion de la vila e los subrevivents foguèron reduits en esclavatge(fr) Johann Gustav Droysen, Alexandre le Grand, Éditions Complexe, 1991, p. 99.. Lo territòri teban foguèt partejat entre de vilas grègas, comprés Atenas que foguèt estalviada per Alexandre. Aquò calmèt tots los projèctes de revòlta fins a sa mòrt, mas la destruccion d'una ciutat tant importanta suscitèt de criticas acèrbas(fr) Paul Goukowsky, Le monde grec et l'Orient : Alexandre et la conquête de l'Orient, t. 2, PUF, coll. « Peuples et Civilisations », 1993, p. 256..
La conquista de Pèrsia
La conquista de l'Asia Menora
Alexandre reprenguèt lo projècte d'invasion de Pèrsia imaginat per son paire(fr) Paul Goukowsky, Le monde grec et l'Orient : Alexandre et la conquête de l'Orient, t. 2, PUF, coll. « Peuples et Civilisations », 1993, p. 254.. La natura precisa del projècte inicial es desconeguda. En 340 avC, los Pèrsas avián sostengut Bizanci per s'opausar a l'expansion de Macedònia vèrs l'èst e un conflicte èra pauc a pauc vengut inevitable(fr) Paul Goukowsky, Le monde grec et l'Orient : Alexandre et la conquête de l'Orient, t. 2, PUF, coll. « Peuples et Civilisations », 1993, p. 255.. Pasmens, la conquista sistematica de l'Empèri Aquemenida èra probablament pas l'objectiu inicial de la guèrra. Tre 336 avC, un còrs expedicionari macedonian desbarquèt en Troada per i preparar l'arribada de la rèsta de las fòrças d'Alexandre, mas las modalitats de l'expedicion foguèron fixadas per un congrès de la Liga de Corint organizat en 335 avC(fr) Paul Goukowsky, Le monde grec et l'Orient : Alexandre et la conquête de l'Orient, t. 2, PUF, coll. « Peuples et Civilisations », 1993, pp. 254-255.. Los efectius totals de sas tropas son estimadas a fantassins e cavalièrs. Foguèron renforçats per las tropas mandadas dins la region per Felip II ( òmes a l'origina).
La traversada d'Ellespont se debanèt en 334 avC e, durant quauques setmanas, Alexandre organizèt un ensems de ceremonias per onorar los dieus e eròis grècs importants de la region (Protesilas, Aquilles...). Puèi, los Macedonians ensajèron de conquistar las ciutats grègas del litoral. Pasmens, recebèron pas un acuèlh favorable en causa de la propaganda mesa en plaça per Memmon de Ròdes, lo cap dels mercenaris grècs al servici de l'armada pèrsa. Memmon conselhèt tanben als satrapas locals de destruire las ressorsas utilizablas pels envasidors. Aquela estrategia foguèt refusada per Arsitès, un dels satrapas principals de la region que voliá pas devastar son territòri, e l'armada pèrsa se fortifiquèt darrièr lo fluvi dau Granic.
Alexandre se dirigiguèt contra las fòrças pèrsas. Sa cavalariá capitèt de passar lo riu, çò que permetèt a sa falanja de passar lo riu a son torn sens trobar de resisténcia significativa. Puèi, los Grecomacedonians ataquèron las còlas fortificadas. Los mercenaris grècs de l'armada pèrsa foguèron chaplats e mai d'un cap pèrsa foguèt tuat (comprés Arsitès). Los subrevivents, menats per Memmon, se retirèron dins las vilas costièras per beneficiar de l'ajuda de la flòta. Alexandre foguèt alara obligat d'organizar dos sètges dificils per prene Milet e Alicarnas(fr) Édouard Will, Le monde grec et l'Orient : Le monde hellénistique, t. 2, PUF, coll. « Peuples et Civilisations », 1993, p. 290..
La conquista de Fenicia e d'Egipte
Après la presa de Milet, Alexandre licencièt sa flòta a causa de problèmas financièrs. Dins lo camp pèrsa, Darius III decidèt de s'ocupar personalament de la menaça e avancèt vèrs Anatolia amb una armada. Son plan èra simple. La flòta pèrsa, totjorn comandada per Memmon de Ròdes, deviá atacar en Grècia ont lo sentiment antimacedonian èra encara vivaç dins mai d'una ciutat(fr) Paul Goukowsky, Le monde grec et l'Orient : Alexandre et la conquête de l'Orient, t. 2, PUF, coll. « Peuples et Civilisations », 1993, p. 261.. A l'encòp, Darius deviá menar una ataca terrèstra contra los Macedonians.
La premiera partida del plan se debanèt ben e la flòta pèrsa reconquistèt Milet e mantuna ciutat importanta en Asia Menora. Pasmens, Alexandre mobilizèt una flòta novèla que capitèt de tornar prene las vilas perdudas. De mai, contunhèt d'avançar vèrs l'èst per se mesurar a l'armada pèrsa(fr) Paul Goukowsky, Le monde grec et l'Orient : Alexandre et la conquête de l'Orient, t. 2, PUF, coll. « Peuples et Civilisations », 1993, p. 262.. Lo combat decisiu aguèt luòc a Issos lo 1 de novembre de 333 avC. L'armada de Darius III foguèt batuda e lo rei pèrsa obligat de s'enfugir. Sa familha foguèt capturada vèrs Eufrates. Totun, aquela victòria reglèt pas tots los problèmas d'Alexandre : Darius aviá encara los mejans per mobilizar una armada, la flòta pèrsa èra totjorn activa en mar Egèa e de tropas pèrsas atacavan las linhas d'avitalhament en Anatolia.
Abandonat la perseguida de Darius, Alexandre decidèt d'intrar en Fenicia per prene lo contraròtle dei pòrts de la flòta pèrsa. La majoritat de las ciutats capitulèron rapidament, mas Tir causiguèt de resistir. Situada sus una illa, la vila ocupava una bòna posicion defensiva e sas fòrças menèron d'atacas murtrieras contra las tropas cargadas de construire una levada per l'aténher. Lo sètge durèt donc de genièr a agost de 332 avC e Alexandre deguèt mobilizar una flòta de 200 naviris (en partida fornits per las autras ciutats fenicianas). Los abitants foguèron reduchs en esclavatge o chaplats segon las diferentas versions dels cronicaires anticsPasmens, abans la casuda de la vila, d'abitants capitèron de s'enfugir a Cartage.. Puèi, Alexandre contunhèt sa rota fins a Egipte ont foguèt proclamat faraon en 331 avC. Aquò li permetèt de prene lo contraròtle d'un important centre economic e de la darriera region maritima pèrsa. En genièr, i comencèt la construccion d'Alexàndria.
La desfacha e l'assassinat de Dàrius III
En 331 abC, l'armada pèrsa mandada en mar Egèa foguèt batuda per la flòta grèga e una invasion espartenca del sud de Grècia foguèt vencuda pel general macedonian Antipater. Aquelas victòrias permetèron a Alexandre de dirigir sas fòrças en direccion d'Eufrates. Acceptèt de donar batalha sus un terren causit e preparat per Dàrius III. I ganhèt un combat decisiu contra una armada mai nombrosa, mas paralizada per de tacticas ineficaç. Se las pèrdas foguèron importantas al sen de l'infantariá macedoniana, Darius III deguèt s'enfugir un còp de mai un an mai tard per un de sos generals(fr) Paul Goukowsky, Le monde grec et l'Orient : Alexandre et la conquête de l'Orient, t. 2, PUF, coll. « Peuples et Civilisations », 1993, p. 273.. Durant aquela perseguida, Alexandre intrèt dins las regions centralas de l'Empèri Aquemenida malgrat la resisténcia de l'armada del satrapa Ariobarzanes a las Pòrtas Persicas(fr) Paul Goukowsky, Le monde grec et l'Orient : Alexandre et la conquête de l'Orient, t. 2, PUF, coll. « Peuples et Civilisations », 1993, p. 274.. Pilhèt e cremèt Persèpolis, la capitala mai importanta dels Aquemenidas.