Shanghai (an cinèis: 上海, Shànghǎi) a l'é na sità e 'n munissipi sota l'amministrassion direta dël goern sentral ëd la Cin-a, con na popolassion urban-a 'd 19 milion d'abitant (2023) e na popolassion metropolitan-a ch'a riva a 28 milion. A l'é la pì granda sità dla Cin-a e un dij sènter finansiari, comersiaj, andustriaj e colturaj pì amportant dël mond.

Geografìa e clima Shanghai as treuva an sla costa sentral dla Cin-a, ant la part inferior dël delta dël fium Yangtze (Chang Jiang). A l'é traversà dal fium Huangpu, ch'a seurt ant lë Yangtze pòch prima che cost as sboca ant ël Mar Cinèis Oriental. Ël munissipi a comprend 'dcò vàire ìsole, coma Chongming (l'ìsola fluvial pì granda dla Cin-a).

Ël clima a l'é subtropical ùmid (Cfa sota la classificassion Köppen), con d'istà caude e ùmide e d'invern frèid e ùmid. La prima a l'é piovosa e l'otonn a l'é la stagion pì agreàbil.

Stòria Orìgin Shanghai a l'ha soe orìgin ant na sità 'd pëscador fondà dël 746 d.C.. Dël sécol ch'a fa XI, dël temp dla dinastìa Song, a l'ha ancaminà a dventé un pòrt amportant. Sota la dinastìa Ming (1368–1644) a l'é dventà na sità murada e 'n sènter për la produssion dël coton e 'd tessù.

Le concession strangere Apress la Prima Guèra dl'Opio (1839–1842), Shanghai a l'é dventà un pòrt duvert ai foresté conforma al Tratà ëd Nankin. Diferente potense (Regn Unì, Fransa, Stat Unì, Giapon) a l'han stabilì 'd concession extrateritoriaj andoa a aplicavo soe lege. Costa presensa a l'ha trasformà Shanghai ant un crosiera ëd comersi, coltura e decadensa, ciamà "la Paris dël Levant" o "la Puta dël Levant".

Guèra e rivolussion Durant la Sconda guèra cinèis-giaponèisa, Shanghai a l'é stàita ocupà dai giaponèis dël 1937. A la fin dla guèra, le concession a son ëstàite abolìe. Dël 1949, l'esèrcit comùnista a l'ha pijà 'l contròl dla sità, ch'a l'ha patì na repression polìtica e un declin econòmich durant ij prim agn dla Repùblica Popolar.

La rinassita moderna Dòp le riforme econòmiche dël 1978, Shanghai a l'é torna dventà 'l motor ëd la chërsita cinèisa. Ant j'agn '90, ël goern a l'ha ancaminà lë svilup ëd Pudong, na zòna rural ch'a l'é dventà 'l neuv sènter finansiari con soe tor. Al di d'ancheuj, Shanghai a l'é na vedrin-a dla potensa econòmica cinèisa.

Economìa Shanghai a l'é 'l pì amportant sènter econòmich, finansiari e comersial dla Cin-a: Rèdit medi për përson-a: ël pì àut dël pais (apopré 25.000 USD nominal dël 2023). Pòrt ëd Shanghai: ël pòrt pì grand dël mond për tonelagi dëspiassà dal 2010. Borsa ëd Shanghai: un-a dle pì gròsse borse asiàtiche. Sede 'd vàire multinassionaj e dle compagnìe cinèise d'àuta tecnologìa. Produssion andustrial: dzortut ant l'automòbil (Volkswagen, General Motors), siderurgìa, eletrònica, e biotecnologìa.

A l'é 'l pòrt pì afolà dël mond e a l'ha 'l pì longh sistema 'd metro al mond (apopré 830 km).

Architetura e paisagi urban Shanghai a l'é conossùa për sò skyline futurìstich ëd Pudong, ch'a comprend: Shanghai Tower (632 m) – l'edifissi pì àut dla Cin-a. Shanghai World Financial Center (492 m). Jin Mao Tower (421 m). Tor oriental ëd la Përzon (Oriental Pearl Tower, 468 m).

Ël Bund (Waitan) an sla riva dël Huangpu a l'é la fassada stòrica dla sità, con dj'edifissi dë stil euròpeo (neoclàssich, art déco) dël sécol ch'a fa XIX e XX.

Le Shikumen (ca tradissionaj con cort interior) e ij lòngtáng a formo 'l tessù stòrich dla sità, an perìcol për lë sfriament.

Coltura Shanghai a l'ha na cultura ùnica, na mës-cia 'd tradission cinèisa e anfluense ossidentaj: Lenga: la pì part a parla 'l dialet Shanghainèis, na varietà dël Wu cinèis. L'mandarin a l'é dovrà ufissialment. Cusin-a: la cusin-a Shanghainèisa (Benbang) a l'é arnomà për sò gust doss e grass (për es. xiaolongbao, hongshao rou). Art e teatro: l'Opera Shanghainèisa (Huju) e 'l teatro dialetal. Festival: la Fera 'd j'Esposission Internassionaj 2010 a l'ha marcà la sità. Museo: ël Museo 'd Shanghai, ël Museo d'Art Moderna, e ël Power Station of Art.

Educassion Shanghai a l'é un sènter educativ d'eccelensa: Università ëd Fudan Università ëd Jiao Tong ëd Shanghai Università ëd Tongji Università Normaj dl'Est A l'é arnomà për j'arzultà ecelent djë student a le preuve internassionaj PISA.

Traspòrt Metropolitana 'd Shanghai: 20 linie, 831 km (2023), ël sistema pì longh dël mond. Aeropòrt: Shanghai Pudong International Airport (PVG, internassional) e Shanghai Hongqiao International Airport (SHA, domèstich). Tren a àuta velocità: Stassion ëd Shanghai Hongqiao, un dij pì gròss crosiament feroviari dl'Asia. Autostrade e pont: ël Pònt Lupu e 'l Pònt ëd Yangpu a son ëd ciadeuvre 'd inzegnerìa.

Sfide Shanghai a fa front a vàire problema: Inquinament dl'aria e dl'eva. Presson demogràfica e cost àut ëd la vita. Chërsùa djë sbilansi sossiaj. Coesion ëd le isole 'd calor urban-e. Sfondament dël teren për l'arseurze d'eva sota-teren.

Vëdde 'dcò Cin-a Yangtze Pudong Borsa ëd Shanghai

Arferiment bibliogràfich

Ligam estern Sit ofissial dël Govèrn ëd Shanghai Shanghai Tourism Ofissial

Categorìa:Sità cinèise