Un calendari a l'é un sistema për organisé ij di, le sman-e, ij mèis e j'agn an basandse an sël moviment dij còrp celest, com ël sol e la lun-a. A l'é dovrà për stabilì d'event stòrich, festività, e pianificassion d'atività sossiaj, religiose e econòmiche.
Stòria Ij prim calendari a son ëstàit creà da d'antiche sivilisassion për marcé le stagion e organisé l'agricoltura. J'egissian a l'han dovrà un calendari solar ëd 365 di, antramentre che ij Babilonèis a l'han dësvlupà un calendari lunar.
Ant l'antica Roma, ël calendari roman a l'era basà an sl'ann lunar, ma a l'é stàit modifià da Giulio César dël 46 a.C. për creé ël calendari giulian, un sistema solar con n'ann ëd 365 di e n'ann bisest minca 4 agn. Dël 1582, ël Papa Gregòri XIII a l'ha riformà ël calendari giulian për corege l'aretrà ëd 10 di, dand vita al calendari gregorian, col dovrà al di d'ancheuj an vàire pais, comprèis ël Piemont.
Sòrt ëd calendari Calendari solar: Basà an sl'ann solar (365 di). Esempi: Gregorian, Julian. Calendari lunar: Basà an sl'ann lunar (355 di). Esempi: Calendari islàmich. Calendari lunisolar: Combinassion ëd sol e lun-a. Esempi: Ebràich, Cinèis.
Calendari gregorian Adotà dël 1582 an Italia, a l'ha 12 mèis: Gené Fërvé Mars Avril Magg Giugn Luj Ost Stèmber Otóber Novèmber Dzèmber
Minca mèis a l'ha 30 o 31 di, gavà Fërvé (28 o 29 di). J'agn bisest (con Fërvé ëd 29 di) a son coj divisìbij për 4, ma nen për 100, gavà s'a son divisìbij për 400.
Àutri calendari Islamich: Basà sla lun-a, con 12 mèis ëd 29 o 30 di. Ebràich: Lunisolar, con agn bisest për mantnì l'aliniament con le stagion. Cinèis: Combin-a element solar e lunar, con agn identificà da n'animal (Zodìach cinèis).
Usagi ant la società Ël calendari gregorian a l'é dovrà an manera ufissial an vàire pais, ma d'àutri sistema a vivo ancora për festività religiose o tradission locaj. An Piemont, për esempi, a l'é comun ancrosié ël calendari gregorian con feste locaj com ël Carlevé ëd Ivrea o la Fèra ëd San Giòrs an Val d'Osta.
Festività piemontèise Epifanìa (6 ëd Gené): La Befana a porta regaj ai cit. Festa dij Travajador (1 ëd Magg): Festa nassional. Sant'Ëstasi (15 d'Ost): Festa patronal an vàire comun. Nadal (25 ëd Dzèmber): Selebrà con tradission famijar e religiose.
Ij calendari a resto në strument essensial për l'organisassion dla vita quotidian-a e cultural, arfletend l'armonìa antra natura e sivilisassion.
Categorìa:Sistema d'amzura dël temp Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI