La fruta a l'é ël frut comestìbil ëd le piante ch'a fiorisso, caraterisà da savor doss o àcid e dovrà ant l'alimentassion uman-a për soe proprietà nutritive. An Piemont, la fruta a l'ha un ròl sentral ant la cusin-a tradissional e ant l'economìa rural, grassie a na gran varietà ëd produssion locaj com persi, pom, pruss, uva, e ninsòle.
Botànica Da na mira sientìfica, la fruta a l'é ël risultà dlë svilup ëd l'ovari d'un fior, ch'a conten jë smens për la riprodussion ëd la pianta. As peul dividse an: Fruta vera: Svilupà da l'ovari (es. pom, pruss). Fruta fàussa: Svilupà da d'àutre part dla fior (es. fròla, anté che la part carnosa a ven dal ricetacol).
Ij frut as classìfico ëdcò an: Fruta carnosa: uva, pesi, anguria. Fruta sëcca: Nos (ninsòla), leguminose (favëtta).
Varietà piemontèise Ël Piemont a l'é famos për vàire frute tradissionaj: Pom: Varietà come la Ruinèt o la Garda. Persi: Nòvole ëd Cocconato, tìpich dël Astesan. Pruss: Madernassa (për la cugnà) e Martin Sech. Uva: Bareul, Barbera o për mangesse (uva dij pais). Ninsòla: Tonda Gentile dël Cunèis (IGP), dovrà ant ël giandujòt. Castagna: Fruta stòrica dle valade alpine. More, rìbes, e frut ëd bòsch coltivà ant le colin-e.
Usagi ant la cusin-a La fruta piemontèisa a l'é dovrà ant: Consum crù: Com merenda o ant le macedònie. Conserve: Marmelada (es. cugnà ëd pruss), fruta siropà, o sucherà. Dessert: Torte (es. torta ëd pom), bonet, o gelà. Beivande: Such, branda aromatisà (es. branda ëd fruta), e vin. Piat salà: Pom ant j'insalade, pruss con ël formagg.
Salute La fruta a l'é na sorgiss amportanta ëd vitamin-e (A, C), fibra, e antiossidant. Consumé fruta minca di a giuta a preven-e maladìe cardiovascolar e diabet. La fruta sëcca (nos, màndole) a l'é rica ëd grass san, ma calòrica. La fruta candìa o sucherà a dev esse limità.
Stòria La coltivassion ëd la fruta an Piemont a armonta a j'époche roman-e e medieval, con j'ort dij monio. Ant ël sécol ch'a fa XVIII, le riforme agrìcole a l'han anrichì la varietà ëd frute, antramentre che ël sécol ch'a fa XX a l'ha vëddù la nàssita ëd marca IGP e DOP për protege le produssion locaj.
Cultura La fruta a l'é un sìmbol ëd prosperità e stagion. A compariss ant ij proverbi piemontèis: "A bon fruta, bon vin". Le feste tradissionaj a la celebro, coma la Fera dij Pom ant Ël Canavèis o la Sagra dël Persi a Coconà. La fruta a l'é ëdcò present ant l'art regional, com ant le nature mòrte dël sécol ch'a fa XIX.
Categorìa:Mangé e bèive Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI