N'ensiclopedìa a l'é na racòlta organisà ëd conossense generaj o specialisà, presentà an forma ëd vos ordinà për argoment o paròla-ciav. Soa funsion prinsipal a l'é cola ëd fornì anformassion ciàira, verificàbil, e acessìbil a un pùblich vast, servend coma strument d'educassion e consultassion.
Stòria dl'ensiclopedìa L'idea d'organisé ël savèj uman ant na strutura unificà a l'ha ‘d reis antiche:
Antichità Naturalis Historia ëd Plinio ël Vej (sècol I d.C.): Considerà un dij prim tentativ ensiclopédich, a comprendìa 37 lìber an sla natura, l'art, e la stòria.
Euvre ëd Confuci (Cin-a antica): Racòlte ëd savèj filosòfich e polìtich.
Medi Ev Euvre dij monio: Manuscrit com ël Speculum Maius (Vincent ëd Beauvais, sécol XIII) a organisavo ël savèj teològich e sientìfich.
Enciclopedìe àrabe: 'l Kitab al-'Ibar d'Ibn Khaldun (sécol XIV) a tratava ëd stòria e sociologìa.
Età Moderna Enciclopédie ëd Diderot e d'Alembert (1751-1772): Rivolussionaria për soa impostassion crìtica a la religion e al podèj, a l'ha anspirà l'Iluminism.
Encyclopædia Britannica (1768-): Publicà an Anghiltèra, a l'é vnù un model ëd precision e autorità.
Sécoj XIX-XX Espansion dle enciclopedìe për famija (es. Enciclopedia Treccani an Italia, 1929).
Aparission d'enciclopedìe temàtiche (sientìfiche, stòriche).
Età Digital Wikipedia (2001): La pì granda enciclopedìa colaborativa an linia, gratuìa e multilenga.
Enciclopedìe specialisà an linia: Stanford Encyclopedia of Philosophy, Britannica Online.
Sòrt d'ensiclopedìe A peulo classifichesse ant:
Generaj A coato tuti j'argoment (es. Enciclopedia Bompiani, Wikipedia).
Specialisà A concentro su un camp specìfich (es. Enciclopedia dël Drit, Enciclopedia dla Mùsica).
Regionaj Dedicà a la stòria e cultura local (es. Enciclopedia ëd Turin).
Formà Stampà: Lìber tradissionaj, soens an vàire volum.
Digital: CD-ROM, sit internet, aplicassion.
Amportansa sociocultural Democratisassion dël savèj: A rendo l'anformassion acessìbil a tuti, sensa limit ëd classe o educassion.
Preservassion dla memòria: Registro ëd tradission, event, e conquiste sientìfiche.
Strument educativ: Base për jë studi scolàstich e professionaj.
Produssion e strutura Le fasi prinsipaj a comprendo: Racòlta dle anformassion: Arserche su font primarie e secondarie. Organisassion: Creassion ëd vos e ìndes. Verìfica: Control ëd l'acuratëssa dij contnù. Publicassion: Stampa o publicassion an linia.
Sfide moderne Afidabilità: Ancoragié le contribussion competente e contrasté le fàusse neuve.
Sostenibilità econòmica: Manten-e proget gratuit com Wikipedia con donassion.
Agiornament: Ten-e cont ëd le neuve dëscoatà e dij cambiament sociaj.
Esempi stòrich amportant Yongle Dadian (Cina, 1403-1408): La pì granda enciclopedìa manuscrita dla stòria (11.000 volum).
Encyclopédie méthodique (Fransa, 1782-1832): Oltre 200 volum organisà për dissiplin-e.
World Book Encyclopedia (Stat Unì, 1917): Popolar an scòle për soa semplificassion.
Curiosità La paròla “ensiclopedìa” a ven dal grech enkyklios paideia (“educassion an sirconferensa”).
Wikipedia a l'ha pì ëd 60 milion ëd vos an 300 lenghe (2023), tuti scrivù da volontari.
L'Enciclopedia Britannica a l'ha chità soa version stampà dël 2012 për deje pì spassi al digital.
Conclusion Le ensiclopedìe, dai papir a Wikipedia, a son ël rifless ëd la volontà uman-a ëd organisé e condivide ël savèj. Ant l'età dla digitalisassion, a continuo a evolve, ma a manten-o sò ròl ëd pont fra le generassion e le culture.
Categorìa:Educassion Categorìa:Literatura Categorìa:Cultura Categorìa:Sociologìa Categorìa:Comunicassion Categorìa:Tecnologìa Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI