miniatura|Grecia antica andoa a l'é nàita la filosofìa presocràtica
La filosofìa presocràtica a comprend ij prim filòsof grech ch'a son vivù prima ëd Sòcrate (469-399 a.C.). Costi pensator, ativ antra ij sécoj VII e V a.C., a l'han butà le base dla filosofìa ossidental an passand da le spiegassion mitològiche a cole rasonà. A son ëstàit ij prim a serché na spiegassion natural e unificà dla realtà.
Contest stòrich La filosofìa presocràtica a l'é nàita ant le colònie greche d'Asia Minor (Iònia) e dl'Italia meridional (Magna Grecia) ant ël sécol VII a.C. Le sità prinsipaj a j'ero: Milet (anté a l'é nàita la scòla milesia) Efeso (assossià a Eràclit) Elea (scòla elèatica) Agrigent (assossià a Empédocle)
Caraterìstiche generaj Ij presocràtich a son caraterisà da: Anteresse prinsipal për la cosmologìa e la metafìsica Serca d'un prinsipi unificador (arché) ch'a spiega la realtà Usagi dla rason (logos) an pì dla tradission mitològica Atension a la natura (physis) e ai sò process
Scòle prinsipaj
Scòla milesia Prima scòla filosòfica, fondà a Milet: Talete (ca. 624-546 a.C.): l'eva a l'é l'element primordial Anassimandr (ca. 610-546 a.C.): l'àpeiron (l'ilimità) a l'é l'orìgin ëd tut Anassìmene (ca. 585-528 a.C.): l'aria a l'é ël prinsipi ëd tut
Scòla eleàtica A fortiss l'unità e l'imutabilità dla realtà: Parménide (ca. 515-450 a.C.): "l'é" a l'é ùnich e imutàbil Zenon d'Elea (ca. 490-430 a.C.): paradòss për difende le tesi ëd Parménide
Filosofìa dël cambiament Eràclito (ca. 535-475 a.C.): "tut a cambia", ël feu a l'é ël prinsipi, amportansa dël logos
Teorìa dj'atòm Demòcrit (ca. 460-370 a.C.): la realtà a l'é fàita d'atòm e veuid
Ij pluralista Empédocle (ca. 495-435 a.C.): quatr element (tèra, eva, aria, feu) e doe fòrse (amor e òdi) Anassàgora (ca. 500-428 a.C.): la realtà a l'é fàita d'omomerìe e a l'é organisà dal nous (ment)
Tema prinsipaj
L'arché Ël prinsipi fondamental e unificador dla realtà. Minca filòsof a l'ha proponù sò arché: Talet: eva Anassimandr: àpeiron Anassìmene: aria Eràclito: feu Parménide: l'Esse
Ël problema dël cangiament Coma a peulo cangé le còse s'a-i é na realtà fondamental? J'eleàtich a nego ël cangiament, antant che Eràclit a lo aceta com essensial.
La natura dla conossensa Prima riflession an s'a l'é possìbil conòsse la realtà e con che mojen.
Eredità Ij presocràtich a l'han: Anventà ël pensé filosòfich ossidental Dàit n'apòrt decisiv a la nàssita dla siensa Anfluensà 'd fasson determinanta Sòcrate, Platon e Aristòtil Dësvlupà ij prim concet ëd lege natural e necessità
Lìmit Testimonianse framentarie (a resto mach ëd citassion an euvre pì tarde) Mistura 'd filosofìa e siensa ancreusa Lenga complicà e ambigua
Ij presocràtich pì amportant Talete ëd Milet Anassimandr ëd Milet Anassìmene ëd Milet Pitàgora ëd Samo Eràclito ëd Efeso Parménide d'Elea Zenon d'Elea Empédocle d'Agrigent Anassàgora ëd Clazomene Demòcrit d'Abdera
Vëdde ëdcò Filosofìa greca antica Sòcrate Cosmologìa Metafìsica Arché
Bibliografìa Kirk, G.S., Raven, J.E. & Schofield, M. I presocratici, 1993 Guthrie, W.K.C. A History of Greek Philosophy, 1962-1981 Barnes, J. The Presocratic Philosophers, 1982
Categorìa:Filosofìa Categorìa:Filosofìa greca Categorìa:Filòsof Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI