miniatura|Swami Vivekananda al Parlament dle Religion dël 1893, ch'a l'ha presentà la filosofìa indian-a a l'Ossident
La filosofìa indian-a a comprend le tradission filosòfiche ch'a son dësvlupasse ant ël sub-continent indian, da j'orìgin antiche fin-a al di d'ancheuj. A l'é un-a dle pì veje tradission filosòfiche dël mond, con na stòria ëd pì che 3.000 agn.
Stòria e evolussion La filosofìa indian-a a peul esse dividùa an quatr perìod prinsipaj: Perìod vedich (1500-600 a.C.): ij Veda e j'Upanishad Perìod epich (600 a.C.-200 d.C.): formassion dle scòle filosòfiche Perìod dle scòle clàssiche (200-1200 d.C.): dësvlup sistemàtich Perìod modern (1200 d.C.-adess): ancontr con l'Ossident e arnassita
Caraterìstiche generaj La filosofìa indian-a a presenta vàire element distintiv: Enfasi an sla liberassion (moksha) com but final Acetassion dël karma e dël samsara Ròl sentral ëd la meditassion e dle pràtiche spirituaj Arferiment a j'autorità (Veda) ma ëdcò a la rason Anteresse për la psicologìa e jë stat ëd cossiensa
Scòle filosòfiche
Scòle ortodosse (Åstika) A aceto l'autorità dij Veda: Nyaya: lògica e epistemologìa Vaisheshika: metafìsica e categorìe dla realtà Samkhya: dualism antra materia e spìrit Yoga: tècnica për la liberassion Mimamsa: anterpretassion dij Veda Vedanta: conclusion dij Veda
Scòle eterodosse (Nastika) A arfudo l'autorità dij Veda: Budism: ansegnament ëd Siddhartha Gautama Jainism: ansegnament ëd Mahavira Carvaka: materialism e empirism radical
Scòle prinsipaj an detaj
Vedanta La scòla pì anfluenta dla filosofìa indian-a: Advaita Vedanta (Shankara): non-dualism, Brahman a l'é l'ùnica realtà Vishishtadvaita (Ramanuja): non-dualism qualificà Dvaita (Madhva): dualism, Dé e le ànime a son separà
Budismo A presenta vàire scòle filosòfiche: Theravada: la veja scòla Mahayana: ël grand veìcol Vajrayana: ël veìcol ëd manta Madhyamaka (Nagarjuna): la via ëd mes Yogacara: mach cossiensa
Yoga Sistema pràtich për la realisassion spiritual: Patanjali: Yoga Sutra Raja Yoga: yoga real Hatha Yoga: yoga dël còrp
Tema filosòfich sentraj
Epistemologìa (Pramana) Le sorgiss ëd conossensa vàlide: Pratyaksha: percession direta Anumana: anferensa Shabda: testimoniansa verbal Upamana: comparassion Arthapatti: presupòst Anupalabdhi: non-percepiment
Metafìsica Brahman: la realtà assolùa Atman: l'ànima individual Prakriti: la materia primordial Purusha: lë spìrit primordial Karma: la lej ëd càusa e efet
Ética Dharma: dover moral Ahimsa: non-violensa Purushartha: j'òbligh ëd la vita Ashrama: jë stadi dla vita
Autor e pensator amportant Yajnavalkya (antich): grand savi védich Buddha (563-483 a.C.): fondator dël Budismo Mahavira (599-527 a.C.): fondator dël Jainism Patanjali (sécol II a.C.): fondator dël Yoga Shankara (788-820): Advaita Vedanta Ramanuja (1017-1137): Vishishtadvaita Madhva (1238-1317): Dvaita Vedanta Swami Vivekananda (1863-1902): portà la filosofìa indian-a an Ossident
Euvre fondamentaj Ij Veda: test sacrà pì antich J'Upanishad: speculassion filosòfiche Bhagavad Gita: poema filosòfich Yoga Sutra ëd Patanjali Brahmasutra: fondament dël Vedanta Prasthanatrayi: e tre sorgiss dël Vedanta
Anfluensa e contribù La filosofìa indian-a a l'ha: Anfluensà tuta la cultura asiàtica Dàit nassita a sistema religios mondiaj Anspirà la psicologìa moderna Anrichì la filosofìa ossidental contemporania Contribuì a jë studi ëd lògica e epistemologìa
Filosofìa indian-a moderna Ij dësvlup recent: Neovedanta: reinterpretassion moderna Filosofìa ëd Aurobindo: integral yoga Mahatma Gandhi: non-violensa e vrità Sarvepalli Radhakrishnan: sìntesi est-òvest J. Krishnamurti: libertà da la conossensa
Vëdde ëdcò Filosofìa oriental Religion indian-e Sanserit Misticism indian Yoga Meditassion
Bibliografìa Radhakrishnan, S. Indian Philosophy, 1923-1927 Hiriyanna, M. Outlines of Indian Philosophy, 1932 Dasgupta, S. A History of Indian Philosophy, 1922-1955
Categorìa:Filosofìa Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI