miniatura|"L'Antich dij di" ëd William Blake, rapresentassion d'un esse dzornatural
Lë dzornatural a l'é un concet filosòfich e religios ch'a arferiss a l'ambient ch'a va oltre la natura e soe lege. A comprend tut lòn ch'a peul nen esse spiegà da le lege fìsiche e sientìfiche conossùe, comprèis ij miràcoj, j'esse divin e j'event misterios.
Definission Lë dzornatural a peul esse definì com: L'ambient ch'a trassend la realtà natural L'ansem dij fenòmen ch'a sfido le lege dla natura La realtà ch'a va oltre l'esperiensa sensorial e la conossensa sientìfica
Caraterìstiche
Element distintiv Trassendensa dle lege naturaj Misteriosità e incomprensibilità Manca d'evidense empiriche direte Fondament religios o spiritual
Dimension prinsipaj Dzornatural ontològich: esse ch'a esisto fòra dla natura Dzornatural causaj: event ch'a vìolo le lege 'd càusa e efet Dzornatural epistemològich: conossensa ch'a ven pa da l'esperiensa sensorial
Stòria dël concet
Antichità Aristòtil: distinsion antra natura e lòn ch'a l'é 'd fòra dla natura Platon: realtà trassendent dle Ideje Tomism: distinsion antra natura e sovranatural
Età medieval Tomà d'Aquin: teorìa dij miràcoj com violassion dla natura Scotism: vision pì flessìbil dël sovranatural
Età moderna David Hume: crìtica dij miràcoj com violassion dle lege dla natura Immanuel Kant: lìmit dla rason an facia al trassendent
Età contemporania Rudolf Otto: ël sacrà com "ël tut àutr" Mircea Eliade: distinsion antra sacrà e profan
Dimension dlë dzornatural
Religiosa Esse divin e divinità Miràcoj e antervent divin Anime e spirit
Mìstica Experiense ëd union con l'Assolù Stat ëd cossiensa alterà Rivelassion direte
Paranormaj Fenòmen psìchich Aparission e spetr Event inspiegàbij
Débat filosòfich
Esistensa dlë dzornatural Teism: acetassion dlë dzornatural Naturalism: arfud dlë dzornatural Agnosticism: sospension dël giudissi
Compatibilità con la siensa La siensa a peul studié lë dzornatural? Conflit o compatibilità? Lìmit dël métod sientìfich
Epistemologìa dlë dzornatural Coma a peulo esse conossù ij fenòmen dzornaturaj? Ròl dl'esperiensa përsonal Problema dla verificabilità
Argoment prinsipaj
A favor dlë dzornatural Argoment cosmològich: necessità d'una càusa prima Argoment teleològich: ordin e proget ant l'univers Argoment moral: esistensa d'una fondassion assolùa për la moral
Contra lë dzornatural Argoment empirista: mancansa d'evidense sensoriaj Argoment dël cas: spiegassion naturaj për ij fenòmen misterios Argoment dla semplificassion: le spiegassion naturaj a son pì sempie
Implicassion
Religiose Giustificassion dle credense religiose Fondament për ij rituaj e le sirimonie Base për la teologìa
Moraj Fondassion trassendent dij valor Responsabilità anvers a esse superior Significà dla vita e dla mòrt
Sientìfiche Lìmit dla conossensa uman-a Possibilità 'd neuve forme 'd conossensa Sfida a j'ipòtesi sientìfiche
Posission filosòfiche
Realism dzornatural Lë dzornatural a esist realment A peul esse conossù për esperiensa o rivelassion Esempi: teism, panteism
Antirealism dzornatural Lë dzornatural a esist pa A l'é na projession uman-a Esempi: naturalism, materialism
Costrutivism Lë dzornatural a l'é na costrussion social e cultural A l'ha na realtà psicològica ma nen ontològica Esempi: antropologìa dla religion
Sfide contemporanie
Ant na società secular Persistensa dle credense dzornaturaj Nàssita 'd neuve forme dë spiritualità Tension antra siensa e religion
Tecnologìa e dzornatural Realtà virtual e soe implicassion Inteligensa artifissial e la question dl'ànima Neuve forme 'd comunicassion dle credense
Ecologìa e dzornatural Spiritualità dla natura Sacralità dl'ambient Responsabilità anvers al pianeta
Autor amportant Tomà d'Aquin (1225-1274) David Hume (1711-1776) Immanuel Kant (1724-1804) William James (1842-1910) Rudolf Otto (1869-1937) Mircea Eliade (1907-1986) John Hick (1922-2012)
Euvre fondamentaj Summa Theologica ëd Tomà d'Aquin An sij miràcoj ëd David Hume L'idèja dël sacrà ëd Rudolf Otto Ël mit ëd l'etern ritorn ëd Mircea Eliade
Vëdde ëdcò Metafìsica Religion Naturalism Teism Miràcol Sacrà
Bibliografìa Hume, D., An sij miràcoj, 1748 Otto, R., L'idèja dël sacrà, 1917 Eliade, M., Ël sacrà e ël profan, 1957
Categorìa:Filosofìa Categorìa:Religion Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI