miniatura|Thomas Kuhn, ch'a l'ha popolarisà ël concet ëd paradigma an filosofìa dla siensa
Un paradigma (dal grech παράδειγμα, paradeigma, "esempi", "model") an filosofìa dla siensa a l'é un model o në schema ëd riferiment ch'a definiss ij problema, ij métod e jë standard d'acetassion për na comunità sientìfica an un perìod dat.
Definission Ël paradigma a peul esse definì 'me: Un model ëd pensé ch'a guerna l'arserca sientìfica N'ansem ëd suposission teòrich e metodològich condivis Un quàder concetual ch'a definiss lòn ch'a l'é "normal" an siensa Na vision dël mond ch'a orienta j'anvestigassion sientìfiche
Stòria dël concet
Orìgin antica Aristòtil: paradigma com esempi lògich Retòrica greca: paradigma com esempi persuasiv Usagi limità fin al sécol XX
Thomas Kuhn Thomas Kuhn (1922-1996): "La Strutura dle Arvolussion Sientìfiche" (1962) Rivolussion dël concet an filosofìa dla siensa Aplicassion a la stòria dla siensa
Svilup dòp Kuhn Debat an filosofìa dla siensa Aplicassion an d'àutri camp Revision e precisassion dël concet
Caraterìstiche dij paradigma
Quàder concetual Definiss ij problema "legìtim" Stabiliss ij métod d'anvestigassion Determina jë standard ëd solussion
Comunità sientìfica Acetà da na comunità dë specialist Ansegnà ant le scòle e j'università Trasmetù për tradission
Normalità A definiss la "siensa normal" A stabiliss lòn ch'a l'é "acetàbil" A crea un consens an sla realtà
Sìcl ëd Kuhn
Siensa normal Arserche sota 'l paradigma dominant Solussion ëd "ancreus" Aplicassion dël paradigma Acumulassion dël savèj
Anomalìe Problem che ël paradigma a peul nen arzòlve Osservassion anspiegàbij Falìa dle predission
Crisi Acumulassion d'anomalìe Pèrdita ëd fiusa ant ël paradigma Nàssita 'd teorìe alternative
Arvolussion sientìfica Sostitussion dël paradigma vej Adesion al paradigma neuv Cambiament ëd vision dël mond
Esempi stòrich
Da l'astronomìa ptolomàica a cola copernican-a Paradigma geocèntrich → eliocèntrich Cambiament ëd vision dël mond Arvolussion completa
Da la fìsica newtonian-a a cola einsteinian-a Spassi e temp assolù → relativ Neuve comprension dla gravità Cambiament dij concet fondamentaj
Da la chìmica dël flogisto a cola moderna Teorìa dël flogisto → ossidassion Rivolussion ant la spiegassion dij fenòmen
Tipologìa 'd paradigma
Paradigma dominant Acetà da la magioransa dij siensià Guerna la siensa normal A definiss l'ortodossìa
Paradigma emergent Nàssita 'd neuve vision Concorensa al paradigma stabilì Possibilità 'd rivolussion
Paradigma alternativ Coesistensa 'd pì paradigma Competission antra scòle 'd pensé Pluralism epistemològich
Implicassion epistemològiche
Incomensurabilità Impossibilità 'd comparé diretament ij paradigma Diferenze dij lengagi e dij concet Problema dla comunicassion antra paradigma
Relativism Gnun paradigma a peul esse provà assolù Dipendensa dal contest stòrich Posission an discussion dl'ogetività sientìfica
Progress nen linear La siensa a progrediss për saut Arvolussion pitòst che evolussion Discontinuità ant la stòria dla siensa
Crìtiche
Vaghëzza dël concet Kuhn a l'ha dovrà ël termo an vàire manere Mancansa 'd precision Difìcila operativisassion
Ecess ëd relativism Negassion dël progress sientìfich Posission an discussion dl'ogetività Arzigh d'arbitrarietà
Sot-valutassion dla continuità Ignoransa dij progress continuà Ecess ëd discontinuità Mancansa d'atension a l'acumulassion
Aplicassion fòra dla siensa
An filosofìa Paradigma com schema mental Vision dël mond filosòfiche Cambiament ëd paradigma ant la stòria dla filosofìa
An sj'art Stij artìstich com paradigma Rivolussion ant le corente artìstiche Cambiament dij gust e djë stàndard
An società Paradigma sossiaj e culturaj Cambiament dij valor Rivolussion cultural
Paradigma contemporani
An siensa Paradigma dij model standard an fìsica Paradigma evolutiv an biologìa Paradigma cognitiv an psicològìa
An tecnologìa Paradigma dij personal computer Paradigma djë smartphone Paradigma dl'inteligensa artifissial
Eredità e amportansa
An filosofìa dla siensa Rivolussion ant lë studi dla siensa Atension a la stòria dla siensa Valorissassion dël contest sossial
An metodologìa sientìfica Comprension dij process d'arserca Atension ai cambiament concetuaj Valorissassion dël pluralism
Vëdde 'dcò Thomas Kuhn Filosofìa dla siensa Arvolussion sientìfica Siensa normal Incomensurabilità
Arferiment
Bibliografìa Kuhn, T.S., La Strutura dle Arvolussion Sientìfiche, 1962 Kuhn, T.S., La Tension Essensial, 1977 Lakatos, I., La Metodologìa dij Program d'Anvestigassion Sientìfica, 1978
Categorìa:Filosofìa Categorìa:Stòria dla filosofìa Categorìa:Epistemologìa Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI