thumb|Unfrig modern Frigo (o frigorìfer) a l'é n'eletrodoméstich dovrà për conservé j'aliment a bassa temperadura, an manera da ritardé la chërsùa dij bater e 'l deteriorament dij prodot. A l'é present an squasi tute le ca dël mond modern.
Stòria Prima dl'invension dël frigo, la conservassion dj'aliment as fasìa con la sal, ël sùcher, l'essicassion o con le giassere naturaj (cave 'd giassa). Dël 1755, l'anglèis William Cullen a l'ha creà la prima màchina frigo sperimental, ma a l'avìa gnun usagi pràtich. Dël 1834, l'american Jacob Perkins a l'ha brevëttà la prima màchina a compression, ma a l'é stàit Carl von Linde ch'a l'ha dësvlupà, dël 1876, ël prim frigo a compression con amonìaca, dovrà ant l'industria.
Ël prim frigo doméstich a l'é stàit comercialisà dël 1913 an Chicago da la Domestic Refrigerator Company. Dël 1918, la Kelvinator a l'ha anventà ël prim frigo con control automàtich. Ant j'agn 1920 e 1930, a son ëspantiasse ij frigo con gas frigo (Freon), ch'a fasìo pa odor e a j'ero nen tòssich (peui as dëscovrirà ch'a danegio lë strat d'ozon). Dòp la Sconda guèra mondial, ël frigo a l'é dventà n'utiss comun ant le ca dël mond ossidental.
Prinsipi ëd fonsionament Ël frigo a travaja an base al sicl ëd refrigerassion, ch'a deuvra un fluid frigo (gas) për gavé ël calor da l'intern e mandelo fòra. Ël sicl a l'é formà da quatr fase: Compression: ël compressor a caria 'l gas, an aussand-ne la pression e la temperadura. Condensassion: ël gas càud a passa ant le serpentin-e daré dël frigo, as frèida e a dventa liquid. Espansion: ël lìquid a passa ant na vàlvola d'espansion, ch'a bassa la pression e la temperadura. Evaporassion: ël liquid frèid a passa ant le serpentin-e interne, as vaporisa e a gava calor da l'intern dël frigo.
Ël ciclo as ripet fin che la temperadura interna a riva al valor selessionà.
Part dël frigo Un frigo modern a l'é formà da: Compressor: motor ch'a fonsiona ël sicl. Condensator: serpentin-e daré (o sota) ch'a mando fòra ël calor. Evaporator: serpentin-a interna (soens ant ël congelator) ch'a gava calor. Termòstat: sensor ch'a controla la temperadura. Isolament tèrmich: scuma ëd poliuretan an tra le parete. Pòrta: con guarnission magnética për ten-e 'l frèid. Lus interna: as visca quand as duverta la pòrta.
Sòrt ëd frigo A-i son vàire sòrt ëd frigo, scond l'usage e la posission: Frigo a na pòrta: con compartiment frigo e un cit congelator intern. Frigo combinà: con compartiment frigo e congelator separà, mincadun con soa pòrta. Frigo american: gròss, con pòrte (soens con erogator d'eva e giassa). Frigo da incass: da buté ant ij mobij dla cusin-a. Frigo portàtil: për camper e viagi, a funsion-a con baterìa o gas. Frigo da cantin-a: për conservé vin a temperadura costanta. Frigo për medzin-e: për conservé medicament e vacin.
Temperadura ëd conservassion Për na conservassion coreta, la temperadura a deuv esse: Frigo: an tra 0°C e 4°C (an Italia, la lege a dis da 0°C a 8°C për la vèndita). Congelator: almanch -18°C (conservassion longa). Zòna frèida: an tra 0°C e 2°C (për carn e pess). Zòna fruta e vërdure: an tra 6°C e 8°C (për evité la brusadura da frèid).
Manutension Për manten-e ël frigo an bon-e condission a venta: Dësgelé (se a l'é nen No-Frost) quand la giassa a riva a 3-5 mm. Netié l'intern con eva e bicarbonà almanch na vira al mèis. Controlé le guarnission ëd la pòrta. Polidé le serpentin-e daré minca 6 mèis. Lassé spassi tra j'aliment për fé sircolé l'aria.
No-Frost Ij frigo No-Frost a l'han un sistema ch'a évita la formassion ëd giassa. A dòvro na ventola për fé sircolé l'aria frèida, e a dësgelo automaticament minca chèich ora. Sòn a manten l'umidità bassa, e për sòn j'aliment as dëssëcco pì fàcil (a venta coaté ij tòch).
Sicurëssa Për evité problema: Taché mai ël frigo a dle prèise nen adate. Lassé spassi për la ventilassion dle serpentin-e. Deurbe la pòrta për ël temp necessari. Controlé che la pòrta a sara bin. Ciamé un técnich s'a-i é perdite d'eva o rumor fòra dla norma.
Frigo e ambient Ij prim frigo a dovravo gas Freon (CFC), ch'a dësblavo lë strat d'ozon. Dal 1987 (Protocòl ëd Montreal), a son stàit bandì e sostituì con gas eco-compatìbij (HFC, HC). L'isolament tèrmich a deuvra scume a bass ampat ambiental.
Vardé 'dcò Congelator Eletrodoméstich Refrigerassion Conservassion dj'aliment
Arferiment Treccani - Frigorifero Energy.gov - Refrigerators
Categorìa:Tecnologìa Categorìa:Atrass Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI