thumb|Strat dël teren Ël terèn a l'é lë strat pì estern ëd la crosta terestra, formà da mineraj, matéria orgànica, eva, ària e organism vivent. A l'é la base për la coltivassion dle piante e për la vita an sla Tèra.
Composission Ël terèn a l'é fàit da: Part mineral: frament ëd rocia dësgregà (sabia, lim, argila). Matéria orgànica: rest ëd piante e animaj an decomposission (humus). Eva: ch'a ten ansema le partìcole e a përmëtt la nutrission dle piante. Ària: ant ij përtus dël teren, necessaria për la respirassion dle rèis e dij microorganism. Organism vivent: verm, inset, bater, fonz, ch'a giuto a dësgreghé la materia orgànica.
Formassion Ël terèn as forma grassie a 'd process fìsich, chìmich e biològich ch'a dësgrego le rocie (pedogénesi). Costa formassion a ciama 'd temp motobin longh: për fé 1 cm ëd teren a peul vorèj dì da 100 a 1.000 agn.
Ij fator ch'a influenso la formassion dël teren a son: La rocia mare. Ël clima. J'organism vivent. La topografìa (pendensa, esposission). Ël temp.
Sòrt ëd teren A-i son vàire sòrt ëd teren, classificà second la granulometrìa (grandëssa dle partìcole) e la composission:
Teren sabios: rich ëd sabia, a dren-a bin ma a ten pòch eva e nutrient. Teren argilos: rich d'argila, a ten bin l'eva ma a dren-a mal e a peul fé 'd cròste. Teren limos: rich ëd lim, a ten bin l'eva ma a l'é facil a l'erosion. Teren ùmich: rich d'humus, motobin fèrƫil. Teren calcaros: rich ëd càuss, a peul esse alcàlin.
La combinassion ëd coste component a crea 'd tessiture diferent (es. teren franch, sabios-argilos).
Amportansa Ël teren a l'ha n'amportansa ciav për: Agricoltura: a forniss ël sostegn e ij nutrient për le piante. Ambient: a filtra l'eva e a contròla soa qualità. Ecosistema: a l'é l'habitat ëd milen-e 'd specie. Cicl bio-geo-chìmich: a partécipa al cicl dël carbòni e d'àutri element.
Degradassion Ël teren a peul esse degradà da: Erosion: causà da eva e vent. Inquinament: da pesticida, fertilisant chìmich, metal pèis. Salinisassion: ant le zòne ùmide. Impermeabilisassion: për via dla urbanisassion.
Categorìa:Ambient Categorìa:Tecnologìa Categorìa:Siense agrìcole Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI