N'italianism a l'é na paròla 'd na lenga ch'a deriva diretament da la lenga italian-a, e che soens a pija 'l pòst ëd na paròla dl'istess sust an cola lenga.

An piemontèis a-i é vàire e vàire d'italianism, an càusa a l'influss sossial e polìtich che la lenga italian-a a l'ha avù an Piemont, da l'Edit ëd Rìole dël 1561, ma tanta 'd pi da j'agn 1950 an sà, quand che la television e la fòrta imigrassion d'an Italia a l'han spantià l'italian an Piemont 'd na manera vajanta e motobin lesta.

Ij purista a consijo d'evité j'italianism an piemontèis, da già ch'a-i é 'd paròle pì genite da dovré a sò post: sòn për guerné pì ch'as peul la diferensa antra ël piemontèis e l'italian, bele për deje nen l'andi a coj ch'a diso che ël piemontèis a l'é mach un dialèt ëd l'italian.

Esempi

Vardé sì dontré esempi d'italianism ant la lenga piemontèisa, an tnisend da ment che vàire 'd costi-sì a son giumaj intrà ant l'usage comun e la paròla genita, belavans, as deuvra squasi pi nen.

Paròla genita Italianism ItalianNompà Anvece InveceBadiné Schersé ScherzareAdoss Orìgin OrigineAmusesse Divertisse DivertirsiMostré Ansegné InsegnareLenga Lingua LinguaSquase, squasi Quasi QuasiBelavans Purtròp PurtroppoMarié Sposé SposareVnì Dventé DiventareFé andé Scomëtte ScommettereSoagné Curé CurareCaté, crompé Compré ComprareAvosà Famos FamosoFiamengh Stupend StupendoËd vòte (mai) Për cas Per casoËdcò, dëlcò, dër̂cò Anche AnchePro, assé Bastansa AbbastanzaChe mi i fasa Che mi i fassa Che io facciaMi i vagh, mi i von Mi i vado Io vadoMi i stagh, mi i ston Mi i stago Io stoMi i dagh, mi i don Mi i dago Io dòTui, tucc Tuti TuttiAncora pro, për boneur Për fortun-a Per fortunaAncreus Profond ProfondoDël 2007 Ant ël 2007 Nel 2007An càusa a A càusa 'd A causa diParlé su Parlé ëd Parlare diLa Comun-a Ël Comun Il ComuneEva Aqua AcquaProvinsa Provincia ProvinciaCavlimor Cavalermagior Cavallermaggiore Barba Zìo ZioMagna, Amia Zìa ZiaAncaminé Comincé CominciareI son an camin Stago andanda Sto andandoI son an camin ëd fé Stago fasenda Sto facendoMi i j'era Mi i j'ero Io eroVagné Vince VincereDërota Sconfita SconfittaDësblé Sconfige SconfiggerePërsuade Convinse ConvincereAndé fòrt, seguité Continué ContinuareNa vira, na vòta, un bòt Na vòlta Una voltaPronté Preparé PreparareTimbro Tìmpan TimpanoComsissìa, comsìa, macassìa, an tùit ij cas Comonque ComunqueTavòta Sèmper SempreDoncre, Donca, Donch Donque DunqueSusté Desideré DesiderareTurin a l'é bel Turin a l'é bela Torino è bellaConi Cuni CuneoA l'é campàsse an Pò A l'é campàsse ant ël Pò Si è buttato nel PoAntré/antregh Anter InteroLest Velòce VeloceBon, adret Capace CapaceFròla, fraja, morel Fràgola FragolaMach, Nomach, Ma che Soltant, Solament Soltanto, SolamenteBrichèt Fiamìfer FiammiferoDëscheurve, dëscoaté Scoprì ScoprirePrìvol Perìcol PericoloVardé Guardé GuardareBërgé Pastor PastoreBaròt, Paisan Contadin ContadinoFnestra Finestra FinestraAnans Avanti AvantiDënans Prima PrimaCheujta, archeujta Racòlta RaccoltaBarbiss Baf BaffiDaspërtut Dapërtut DappertuttoLèj Lege LeggeCrinada, Salopada Porcada PorcataCrin, Ghen Majal MaialeMità Metà MetàBijëtta Bolëtta BollettaLus, ciàir Luce, loce LuceGram Cativ CattivoAnflura Sporcissia SporciziaBocla Fibia FibbiaTamprura Temperadura TemperaturaRèis Radis Radice Armarche "tùi" a l'é franch la përnonsia dla forma "tùit", che as dis con ël T ciàir almeno an Canavèis. Ëdcò la litra R ant la paròla "àutr" as dis pa vàire ant ël parlé, ma as costuma scrivla për etimologìa. Peui a peul sauté fòra 'l T an dij contest ëd liaison.

Për frel/fradel, l'italianada a l'é pi che d'àutr fraTel, con T.

"fas(s)o, stago, dago, vado" a son dle forme bastansa recente, e mach turinèise. La -o final an realtà a l'era nen n'italianada an prinsipi, ma 'n trat ossidental gropà con l'ocitan. Ma as dovrava nen con ij verb iregolar.

Lòn ch'a l'ha rendùlo spantià parèj an turinèis, tutun, a l'é l'anfluss italian, përchè fòra 'd Turin a-i é ancora le forme veje "ston, fon, von, don" o "stagh, fas, dagh, vagh".

La forma "le mie piante" a l'é fosonanta. Generalment o ch'as disìa "ël mè piante" (donca 'l géner e 'l nùmer a son ant l'artìcol) o ch'as disìa "mie piante" (donca 'l géner e 'l nùmer a son ant l'agetiv). Butoma che la forma "le mie piante" a sia sempe staie për "colision" dj'àutre doe, sò largh usage d'ancheuj a l'é possà dal fàit che an italian as dis parèj.

"Quant" a l'é n'italianism an koiné, përchè a-i era nen. An koiné a-i é stàit un moment ch'a son sparìie tre përnòm antërogativ: "quanto cosa e quale", ch'a son stàit rampiassà daj corëspondent afermativ "vàire, lòn e col", che a veulo dì an realtà "tanto, ciò e quello".

Ancheuj se 'n turinèis a deuvra quant, còsa (da nen sconfonde con "cò"!!) e qual, a l'é 'n pò n'italianada.

An certi dialèt piemontèis peui esse ch'a sia guernasse queidun dij tre përnòm antërogativ perdù, e an d'àutri dialèt piemontèis a son andàit persù fin-a "quando" (ant la zòna antra 'd Droné e Coni as dis mach "ch'ora") e "përchè" (ant la zòna antra 'd Biela e Cògiola a diso "codì che").

Comsissìa certidun a son nen d'italianism, ma 'd lombardism (pr'esempi pròpe "quant"), ma s'a lo dis un ch'a parla turinèis a lo fà pa përchè ch'a l'ha sentù 'l lombard, a lo fà përchè ch'a l'ha pijalo da l'italian.

Mecànica sossial dlë spantiament dj'italianism Notaman anteressant a l'é che j'italianism a sio stàit considerà an prinsipi 'mé na forma nòbil dël parlé, quand la class media as ancalava nen a parlé italian com jë sgnor e parej a n'anfilava chèich paròla ant ël discors për desse un ton. Sòn a l'ha smonùje a ste forme un pèis sossial ch'as ës-ciàira motobin da 'nt sò spantiesse ant la literatura piemontèisa fin dal prinsipi dël sécol ch'a fa XX, pen-a dapress a l'unità d'Italia. Passa-ie la bura nassionalista, la tendensa corenta a l'é pitòst cola dë nen ancrosié le doe lenghe, ma dë vardé dë parleje e scriv-je giuste tute le doe, e con lòn j'italianism a son an camin ëd passé viaman a esse considërà com un dësdeuit antra la gent ch'a l'é bon-a 'd lese e dë scrive. Comsëssìa, as trata ëd posission motobin variegà, con vàire anteletuaj ch'a sosten-o ch'a-i sia l'arzigh dë butesse a parlé ant na lenga tròp diferenta da cola dla gent normal da pì nen podej esse capìa.

Categorìa:Filologìa