Mopan (ou Mopan Maya) é uma língua pertencente ao ramo Iucateque das línguas maias. É falado pelo povo Mopan que vive no Departamento de Petén da Guatemala e na região dos Montes Maias de Belize. Existem entre três e quatro mil falantes de Mopan na Guatemala e de seis a oito mil em Belize.Hofling, Mopan Maya–Spanish–English Dictionary, 1.
As outras línguas Yucatecan são Iucateque, Lacandon, e Itzá. O mopan começou a divergir das outras línguas da Península de Iucatã há pelo menos mil anos. Geografia As cidades onde o mopan é falado com destaque incluem San Luis, Poptún, Melchor de Mencos e Dolores na Guatemala,Kaufman, Proyecto de Alfabetos y Ortografías, 65. bem como San Antonio no distrito de Toledo (Belize).Mwakikagile, Belize and Its People, 114. Ordem das palavras A ordem das palavras em Mopan é Verbo-Objeto-Sujeito (VOS),Mopan Maya at Ethnologue (17th ed., 2013). embora Sujeito-Verbo-Objeto (SVO) seja também comum.Hofling, Mopan Maya-Spanish-English Dictionary, 20. Classificadores Mopan tem dois classificadores de substantivos que são usados para indicar gênero. No entanto, o uso desses classificadores não é típico de gênero gramatical. Os dois classificadores são ix (feminino) e aj (masculino), por exemplo, aj much , que significa "sapo (masculino)". O uso desses marcadores de gênero é atípico em vários aspectos: Não são usados para a maioria dos substantivos. O gênero é marcado apenas no substantivo e não requer concordância em nenhuma outra parte da frase. A marcação de gênero às vezes pode ser omitida. Embora os marcadores de gênero normalmente correspondam ao gênero natural do referente ao denotar pessoas, esse nem sempre é o caso para referentes não humanos. Por exemplo, "papagaio" ( ix tʼutʼ ) é tipicamente feminino, independentemente do sexo do animal.
Os numerais Mopan sempre incluem um numeral classificador do numeral que é adicionado como um sufixo. Esses classificadores indicam qualidades sobre o referente. Por exemplo, objetos redondos são indicados pelo sufixo -kuul , enquanto objetos longos e finos são indicados pelo sufixo -tzʼiit . Os classificadores numéricos mais comumente usados são -p, para objetos inanimados, e -tuul , para pessoas e animais. Ao todo, existem mais de 70 classificadores numéricos usados em Mopan Maya.Hofling, Mopan Maya-Spanish-English Dictionary, 25. Fonologia Consoantes A seguir estão os sons consonantais usados pela língua Mopan Maya (aqui expressos em IPA):Hofling, Mopan Maya-Spanish-English Dictionary, 3–5. Labial Coronal Palatal Velar Glotal Nasal Oclusiva surda/sonora g* Ejetiva Africada plana/ejetiva Fricativa * Aproximante Vibrante Além disso, algumas fontes listam [ŋ] ([velar nasal] como um som consonantal em Mopan Maya.Dienhart, The Mayan Languages, 171.
Os sons [g] e [f] são usados para palavras emprestadas do espanhol e não correspondem a sons nativos de Mopan Maya. Vogais A seguir estão os sons de vogais da língua Mopan Maya: Anterior Central Posterior Fechada i~ɪ iː~ɪː u uː Medial ɛ~e ɛ~eːɘ ɘːo oː Aberta a ~ ɑ; a ~ ɑ Ortografia Desde o período colonial, Mopan Maya foi escrito com o alfabeto latino.Historicamente, uma ampla variedade de ortografias tem sido usada para representar o idioma, embora recentemente, a ortografia foi padronizada pela Academia guatemalteca de línguas maias (ALMG). A tabela a seguir mostra algumas das ortografias que foram usadas para representar Mopan Maya: IPA Colonial Kaufman Dienhart ALMG a~ɑ a a a a ɘ a ä ʌ ä aː~ɑː a, aa aa aa aa ɘː ää ɓ b bʼ b bʼ t͡ʃ ch ch č ch t͡ʃʼ cħ chʼ čʼ chʼ ɗ dʼ d dʼ ɛ~e e e e e ɛː~eː e, ee ee ee ee f f g g i~ɪ i i i i iː~ɪː i, ii ii ii ii h h, j j j j k c k c k kʼ k kʼ cʼ kʼ l l l l l m m m m m n n n n n o o o o o oː o, oo oo oo oo p p p p p pʼ pp, ꝑ pʼ pʼ pʼ ɾ r r r r s z, ç, s s s s t t t t t tʼ th, tħ tʼ tʼ tʼ t͡s tz tz ¢ tz t͡sʼ ɔ, dz tzʼ ¢ʼ tzʼ u u, v u u u uː u, uu uu uu uu w u, v w w w ʃ x x š x j y y y y ʔ 7 ʼ ʼ Amostra de texto 1. Le'ec ti ma'ax to betabüc a yoc'olcaba, yan jun tuul. T'an u c'aba'. Le'ec a T'an abe'e, te'i que'en etel a Dioso. Le'ec a T'an abe'e, le'ec a Dioso. 2. Le'ec ilic abe'e, te'i que'en etel Dios le'ec ti ma'ax to betabüc a yoc'olcaba. 3. Le'ec a Dioso, u tz'aj ti'i ala'i ca' u bete' tulacal a c'u' a yana. Ma' yan c'u' ulaac' a wa ma' u betaja. U laj betaj. 4. Etel ala'i yan a cuxtala. Le'ec a cuxtal abe'e, walac u ye'ic a jaj ti'ijoo' a cristianojo. Tan u sasilcuntic u tucul a maca. 5. Le'ec a sasil abe'e, tan u ye'ic a jaj ti'ijoo' a cristianojo. Tan u sasilcuntic u wich a ac'ü'ü. Le'ec a ac'ü' abe'e, ma' tu paatal u tupic u wich a sasili, le'ec a jaj a chiclaji ti'i a maca.
Português
1. 1. No princípio era o Verbo, e o Verbo estava com Deus, e o Verbo era Deus. 2. 2. O mesmo foi no princípio com Deus. 3. 3. Todas as coisas foram feitas por ele; e sem ele nada do que foi feito se fez. 4. 4. Nele estava a vida; e a vida era a luz dos homens. 5. 5. E a luz resplandece nas trevas; e as trevas não a compreendia. [ https://www.kingjamesbibleonline.org/John-Chapter-1/#10 Bíblia ReiJames]
Bibliografia
Ligações externas Mopán Maya New Testament 2004 Edition (archived) Mopan em Ethnologue Mopan em Native Languages Mopan em Omnglot.com
Mopan Mopans Mopan |Mopan Mopan