Ґерманьскы языкы — конарь індоевропской родины. Общій предок вшыткых языкôв того конаря — праґерманьскый (общоґерманьскый) язык, котрым говорили приближно в серединї 1. тісячроча п.н.е. в Севернôй Европі. Праґерманьскый язык і ёго потомкы ся характерізують істыма унікатныма языковыма знаками, як то зміна согласных, знама як закон Ґрімма. Майпошырены ґерманьскы языкы суть анґліцькый і нїмецькый — материньскы языкы 300—400 і веце як 100 міліонôв людей в тôм порядку. Иншы росшырены языкы ґрупы суть голандчіна з 23 міліонами і афріканчіна з веце як 6 міліонами родженых говорцьôв; северогерманьскы языкы, враховано норчіны, данчіны, шведчіны, ісландчіны і фаєрчіны, котры вєдно мають приближно 20 міліонôв родженых говорцьôв.
Класіфікація ґерманьскых языкôв і діалектôв
Ґерманьскы языкы ся дїлять на три ґрупы: северну, западну і выходну. Западоґерманьскы языкы Анґло-фрізькы языкы: Анґліцька ґрупа: Давноанґліцькый язык Середнёанґліцькый язык Анґліцькый язык Шкотьскый язык Йола (язык) Фрізька ґрупа: Давнофрізькый язык Середнёфрізькый язык Фрізькы языкы Выходнофризькый язык Западнофризькый язык Нижнёфранконьскы языкы: Давнофраньскый язык Давноголандьскый язык Середнёголандьскый язык Голандьскый язык і ёго діалекты Афріканчіна Нижнёнїмецькы языкы: Давносаськый язык Середнёнижнёнїмецькый язык Нижнёнїмецькый язык Верхнёнїмецькы языкы: Давноверхнёнїмецькый язык Середнёверхнёнїмецькый язык Середнёнїмецькы діалекты: Нїмецькый язык Луксембурзькый язык Їдіш Віламовіцькый язык Южнонїмецькы діалекты: Алеманьскы діалекты (враховано швейцарьской нїмчіны) Ракуско-баварьскы діалекты Ломбардьскый язык* * діскутована класіфікація, поз. Ломбардьскый язык. Североґерманьскы языкы Давносеверный язык Западна ґрупа: Давноісландьскый язык Ісландськый язык Давнонорвезькый язык Норьскый язык Фаєрьскый язык Норньскый язык Ґроньскый северный язык Выходна ґрупа: Давноданьскый язык Даньскый язык Давношведьскый язык Шведскый язык Давноґотландьскый язык Ґотландьскый язык
Выходоґерманьскы языкы Ґотьскый язык Писмо Найстаршы свідчіня ґерманьскых языкôв — ґерманьскы імена, записаны в 1. сторочу Тацітом. Найстарша памнятка ґерманьского писма — напис на Неґовскôй гелмі (2. стороча пне.). Приближно в 2. сторочу ся обявив старшый футарк, рання форма рунічного алфавіту. Ґотьскый язык ся записовав ґотьскым алфавітом, створеным єпіскопом Вулфілов про переложіня Біблії в 4. сторочу. Пак, хрістіанскы священикы і монахы, котры окрем ґерманьскых языкôв говорили і писали латинчінов, зачали писати по ґерманьскы управеныма латиньскыма буквамы. Окрем штандартного латиньского алфавіту, много ґерманьскых языкôв хоснують буквы з діакрітіков (Å, Ä, Ö, Ü), модіфікованы буквы (ß, IJ, Ø, Æ, Ð), латинізованы руны (Þ). Історія
Вшыткы ґерманьскы языкы повстали з праґерманьского языка, обєдиненых звуковыма змінами як то закон Ґрімма ці закон Вернера. Законы зачали дїяти приближно в 500. роцї пне., окрем того екзістовали иншы общі іновації, подля котрых праґерманьска языкова сполочность іщі была єдинов у бронзову добу.
Іщі з першых свідчінь ся ґерманьскы языкы дїлять на три ґрупы: западну, выходну і северну. Їх одношіня тяжко ся дає зістити протоже рунічны памняткы суть малоінформатівны, а ґерманьскы языкы міґрачного періода суть дуже подобны. Наприклад, ломбардьскый язык 6. стороча годен быв быти поводом северо- ці выходоґерманьскым языком перед тим, як быв асімілованый западныма ґерманцями, кідь ся Ломбарды всїли на Лабе.
Найстаршый звязаный ґерманьскый текст є ґотьскоє переложіня Нового Завіту з 4. стороча. Екзістують ранны тексты по давнофраньскы (5. стороча), давноверхнёнїмецькы (слова і речіня з 6. стороча, звязаны тексты з 9. стороча і давноанґліцькы (звязаны тексты з 10. стороча).
Довшы рунічны написы суть захованы з 8. і 9. стороч, довшы тексты латиніков — з 12. стороча (напр. Книга о Ісландянах), а дакотра скалдічна поезія — аж з 9. стороча.
До конця міґрачного періоду (~7. стороча) выходоґерманьскы языкы выгынули. Бурґундцї, Ґоты і Вандалы ся асіміловали межи їх сусїдами. Приближно до 10. стороча ґерманьскы языкы вже были доста далекыма, жебы їх носителї ся тяжко межи собов розуміли.
В Середовіку западоґерманьскы языкы были силно роздїлены. Островный анґліцькый язык ся розвивав одокремлено. З другого боку, контіненталны ґерманьскы языкы были роздїлены верхнёнїмецькым пересуваням согласных. Доднесь роздїл став омного бівшым — од найвысшоалеманьского конаря на югу до северонижнёсаського діалекту на северї. Хоць обидва суть поважованы за варіанты нїмчіны, їх дуже тяжко назвати взаємнозрозумілыма. З другого боку, североґерманьскы языкы ся лишили май єдиныма — контіненталны североґерманьскы языкы суть взаємнозрозумілы і доднеська.
Знакы дінамічный притиск на першôм (корїнёвôм) складї; редукція безпритисковых складôв; асімілачноє варіованя гласных; общоґерманьскоє пересуваня согласных; шырокоє хоснованя аблаута; творїня слабого претеріта з помочов денталного суфікса; 2 тіпа склонёваня придавникôв: силный і слабый. Поровнованя словника Дакотры з слов в тôй таблічцї змїнили своє історічноє значіня. Наприклад, анґліцьке слово starve значіть «голодовати», а ёго вшыткы коґнаты (покровны слова), наприклад, нїм. sterben значать «мерти». Переложіня (Русинчіна)Анґлічтіна Шкотчіна Зап. фрізштіна Афріканчіна Голандчіна Голандчіна (Лімбурзька) Нижня нїмчіна Нижня нїмчіна (Гронінген) Середня нїмчіна (Луксембурчіна) Нїмчіна Ґотчіна Ісландчіна Фаєрчіна Шведчіна Данчіна Норчіна (Букмол) (Норчіна (Ніношк)ябко apple aiple apel appel appel appel Appel Abbel Apel Apfel aplus epli epliКоґнат значіть «крумпля». Ябко є súrepli. äpple æble eple epleдоска board buird board bord bord bórdj/telleur Boord Bred Briet BrettBrett ся хоснує на юзї, Bord — додаточно на северї baúrd borð borð bräde bord brett brettбук beech beech boeke beuk beuk beuk Boeoek / Böök Beukenboom Bich Buche bōka/-bagms beyki bók(artræ) bok bøg bok bok / bøkкнига book beuk boek boek boek book Book Bouk Buch Buch bōka bók bók bok bog bok bokгруди breast breest boarst bors borst boors Bost Bôrst Broscht Brust brusts brjóst bróst / bringa bröst bryst bryst brystбурый brown broun brún bruin bruin broen bruun broen brong braun bruns brúnn brúnur brun brun brun brunдень day day dei dag dag daag Dag Dag Do Tag dags dagur dagur dag dag dag dagмертвый dead deid dea dood dood doed doot dood dout tot dauþs dauður deyður död død død daudвмерти die (starve) dee stjerre sterf sterven stèrve starven / döen staarven stierwen sterben diwan deyja doyggja dö dø dø døy / starvaдоста enough eneuch genôch genoeg genoeg genóg noog genog genuch genug ganōhs nóg nóg/nógmikið nog nok nok nokперст finger finger finger vinger vinger veenger Finger Vinger Fanger Finger figgrs fingur fingur finger finger finger fingerдати give gie jaan gee geven geve geven geven ginn geben giban gefa geva ge / giva give gi gje(va)скло glass gless glês glas glas glaas Glas Glas Glas Glas – glas glas glas glas glass glasзолото gold gowd goud goud goud goud / góldj Gold Gold – Gold gulþ gull gull guld / gull guld gull gullдобрый good guid gód goed goed good goot goud gutt gut gōþ(is) góð(ur) / gott góð(ur) / gott god god god godрука hand haund hân hand hand hand Hand Haand Hand Hand handus hönd hond hand hånd hånd handголова head heid holle hoofТеперь ся хоснує лем у зложеных словах як hoofpyn (головна бôль) і метафорічно, як hoofstad (головне місто). / kopПожычка з латинчіны. hoofd / kop kop Kopp Heufd / Kop Kopp Haupt / Kopf háubiþ höfuð høvd / høvur huvud hoved hode hovudвысокый high heich heech hoog hoog hoeg hoog hoog / höch héich hoch háuh hár høg / ur hög høj høy / høg høgдомôв home hame hiem heim / tuisЗо зложеной фразы, котра приближно значіть «домови» heem, heim / thuis thoes Tohuus Thoes Heem Heim háimōþ heim heim hem hjem hjem / heim heimгак hook / crook heuk hoek haak haak haok Haak Hoak Krop / Kramp Haken kramppa haki / krókur krókur / ongul hake / krok hage / krog hake / krok hake / krokхыжа house hoose hûs huis huis hoes Huus Hoes Haus Haus hūs hús hús hus hus hus husмного many mony mannich / mennich baie / menige menig minnig Mennig Ìnde – manch manags margir mangir / nógvir många mange mange mangeмісяць moon muin moanne maan maan maon Maan Moan Mound Mond mēna máni / tungl máni måne måne måne måneнôч night nicht nacht nag nacht nach Nach / Nacht Nacht Nuecht Nacht nótt nótt nátt natt nat natt nattнїт no (nay) nae nee nee nee(n) nei nee nee / nai nee(n) nee / nein / nö nē nei nei nej / nä nej / næ nei neiстарый old (айбо: elder, eldest) auld âld oud oud aajt (старый) / gammel (гнилый) oolt / gammelig old / olleg aalt alt sineigs gamall (айбо: eldri, elstur) / aldinn gamal (айбо: eldri, elstur) gammal (айбо: äldre, äldst) gammel (айбо: ældre, ældst) gammel (айбо: eldre, eldst) gam(m)al (айбо: eldre, eldst)єден one ane ien een een ein een aine een eins áins einn ein en en en einунця ounce unce ûns ons ons óns Ons Onze – Unze unkja únsa únsa uns unse unse unse / unsaснїг snow snaw snie sneeu sneeuw sjnie Snee Snij / Snèj Schlue Schnee snáiws snjór kavi / snjógvur snö sne snø snøкамінь stone stane stien steen steen stein Steen Stain Steen Stein stáins steinn steinur sten sten stein steinтамто that that dat daardie / dit dat / die dat / tot dat / dit dat / dij dat das þata það tað det det det detдва two / twain twa twa twee twee twie twee twij / twèje zoo / zwou / zwéin zwei/zwo twái tveir / tvær / tvö tveir / tvey / tvær / tvá två to to toВ діалектах tvo / två / tvei (м) / tvæ (ж) / tvau (с).ко who wha wa wie wie wee wokeen wel wien wer Ƕas / hwas hver hvør vem hvem hvem kvenчервик worm wirm wjirm wurm worm weurm Worm Wörm Wuerm Wurm maþa maðkur / ormur maðkur / ormur mask / orm orm makk / mark / orm Коґнат orm обычайно значіть «гад». makk/mark/ormПереложіня (Русинчіна)Анґлічтіна Шкотчіна Зап. фрізштіна Афріканчіна Голандчіна Голандчіна (Лімбурзька) Нижня нїмчіна Нижня нїмчіна (Гронінген) Середня нїмчіна (Луксембурчіна) Нїмчіна Ґотчіна Ісландчіна Фаєрчіна Шведчіна Данчіна Норчіна (Букмол) Норчіна (Ніношк)
Катеґорія:Ґерманьскы языкы