Rak pluća je bolest za koju je karakterističan nekontrolisan ćelijski rast u tkivima pluća. Ako se ne leči, može doći do proširenja tog izraštaja van pluća putem procesa metastaze u okolna tkiva i druge delove tela. Većina kancera koji se začnu u plućima, tzv. primarni plućni kanceri, su karcinomi koji su izvedeni iz epitelnih ćelija. Većina tipova plućnih kancera su plućni karcinomi malih-ćelija (, SCLC). Najčešći simptomi su kašljanje (uključujući iskašljavanje krvi), gubitak telesne težine i kratkoća daha.
Najčešći uzrok raka pluća je dugotrajno izlaganje duvanskom dimu, koji uzrokuje 80-90% slučajeva raka pluća. Nepušači sačinjavaju 10-15% slučajeva raka pluća, koji se kod njih uglavnom javlja kao posledica kombinacije genetičkih faktora, gasa radona, azbesta, i zagađenog vazduha uključujući sekundarni unos duvanskog dima. Rak pluća se može videti na rendgenskom snimku pluća i putem kompjuteriziranе tomografijе (CT snimka). Dijagnoza se potvrđuje biopsijom, koja se obično izvodi putem bronhoskopije ili CT-navođenja. Tretmani i dugoročni ishodi zavise od tipa kancera, stupnja (stepena raširenosti), i sveukupnog zdravstvenog stanja osobe.
Često primenjivani tretmani su operacioni zahvat, hemoterapija, i radioterapija. NSCLC se u nekim slučajevima operativno tretira, dok SCLC bolje odgovara na hemoterapiju i radioterapiju. U proseku, 15% onih koji su (u SAD) dijagnozirani sa rakom pluća prežive pet godina nakon dijagnoze. Širom sveta, rak pluća je najčešći uzrok smrti usled kancera kod ljudi i žena, i odgovoran je za 1,38 miliona smrtnih slučajeva godišnje, po podacima iz 2008.
Znaci i simptomi Znaci i simptomi koji mogu nagovestiti rak pluća uključuju: respiratorne simptome: kašalj, iskašljavanje krvi, šištanje ili zadihanost sistemski simptomi: gubitak težine, groznica, krivljenje noktiju, ili umor simptom prouzrokovan lokalnom kompresijom: bol u grudima, kostobolja, opstrukcija gornje šuplje vene, otežano gutanje
Ako rak raste u disajnom putu, može ometati protok vazduha, uzrokujući otežano disanje. Opstrukcija može dovesti do akumulacije sekreta iza blokade i predisponirati upalu pluća.
U zavisnosti od vrste tumora, takozvani paraneoplastični fenomen može od samog početka privući pažnju na bolest. Kod raka pluća, ovaj fenomen može uključivati Lambert–Itonov miastenični sindrom (mišićnu slabost prouzrokovanu autoantitelima), hiperkalcemiju, ili sindrom neadekvatne sekrecije antidiuretičkog hormona (SNSAH). Tumori u vrhu pluća, poznati kao Pankoastovi tumori, mogu prodreti u lokalni deo simpatičkog nervnog sistema, što dovodi do Hornerovog sindroma (spuštenog kapka i sužene zenice na toj strani), kao i do oštećenja brahijalnog pleksusa.
Mnogi simptomi raka pluća (loš apetit, gubitak težine, groznica, umor) nisu specifični. Kod mnogih ljudi, rak se već proširio izvan izvornog mesta do vremena kada počnu da imaju simptome i zatraže medicinsku pomoć. Česta mesta širenja uključuju mozak, kost, nadbubrežne žlezde, suprotno plućno krilo, jetru, perikard, i bubrege. Oko 10% ljudi sa rakom pluća nemaju simptome prilikom dijagnostikovanja; takav rak se slučajno otkriva prilikom rutinske radiografije grudnog koša.
Uzroci Rak se razvija putem genetskog oštećenja DNK. Ovo genetsko oštećenje utiče na normalno funkcionisanje ćelije, uključujući ćelijsku proliferaciju, programiranu ćelijsku smrt (apoptozu) i popravku DNK. Što se više oštećenja akumuliraju, rizik od raka se uvećava.
Pušenje thumb|Grafikon pokazuje kako je opšte povećanje prodaje duvanskih proizvoda u SAD u prve četiri decenije 20. veka (godišnji broj cigareta po osobi) dovelo do odgovarajućeg naglog uvećanja stope raka pluća tokom 1930-ih, 40-ih i 50-ih (smrtnost od raka pluća na 100.000 muških stanovnika godišnje) thumb|Poprečni presek ljudskih pluća: Bela oblast u gornjem režnju je rak; crne oblasti su diskoloracija zbog pušenja. Pušenje, naročito cigareta, je najvažniji faktor koji doprinosi raku pluća. Dim cigareta sadrži preko 60 poznatih karcinogena, uključujući radioizotope iz sekvence raspada radona, nitrozamina, i benzopirena. Pored toga, izgleda da nikotin smanjuje imunološki odgovor na rast raka u izloženom tkivu. Širom razvijenog sveta, 90% smrti od raka pluća kod muškaraca u toku 2000. godine su pripisane pušenju (70% za žene). Pušenje je odgovorno za 80–90% slučajeva raka pluća.
Pasivno pušenje—udisanje dima pušenja druge osobe—je uzrok raka pluća kod nepušača. Pasivni pušač se može klasifikovati kao neko ko živi ili radi sa pušačem. Istraživanja iz SAD-a,* Evrope, Ujedinjenog Kraljevstva, i Australije su dosledno pokazala značajno povećani rizik među onima koji su izloženi pasivnom pušenju. Oni koji žive sa pušačem imaju 20–30% veći rizik dok oni koji rade u okruženju sa dimom „iz druge ruke“ imaju 16–19% povećani rizik. Istraživanja bočnog dima nagoveštavaju da je opasniji od direktnog dima. Pasivno pušenje prouzrokuje oko 3.400 smrti od raka pluća svake godine u SAD-u.
Gas radon Radon je gas bez boje i bez mirisa koji nastaje raspadom radioaktivnog radijuma, što je nadalje proizvod raspada uranijuma, koji se nalazi u Zemljinoj kori. Radijacijski proizvodi raspada joniziraju genetski materijal, uzrokujući mutacije koje nekada postaju kancerogene. Radon je drugi najčešći uzročnik raka pluća u SAD, posle pušenja. Rizik se povećava 8–16% na svakih 100 -{Bq}-/-{m}-³ povećanja u koncentraciji radona. Nivo gasa radona varira u zavisnosti od lokaliteta i sastava osnove zemljišta i stena. Na primer, u oblastima kao što je Kornval u Ujedinjenom Kraljevstvu (koji ima granit kao supstrat), gas radon je najveći problem, i zgrade se moraju nasilno ventilirati ventilatorima da bi se smanjile koncentracije gasa radona. Agencija za zaštitu životne sredine Sjedinjenih Država (EPA) procenjuje da jedan u 15 domova u SAD ima nivo radona iznad preporučene smernice od 4 pikokirija po litru (-{pCi/l}-) (148 -{Bq/m³}-).
Azbest Azbest može prouzrokovati različita oboljenja pluća, uključujući rak pluća. Pušenje duvana i azbest imaju sinergističko dejstvo na formiranje raka pluća. Azbest može da prouzrokuje rak plućne maramice, koji se zove mezotelioma (koji se razlikuje od raka pluća).
Zagađenje vazduha Spoljašnje zagađenje vazduha ima slabo dejstvo na povećavanje rizika od raka pluća. Fine čestice (PM2.5) i sulfatni aerosoli, koji se mogu oslobađati saobraćajnim izduvnim gasovima, povezani su sa blago povećanim rizikom. Za azot dioksid, postepeno povećanje od 10 delova na milijardu povećava rizik od raka pluća za 14%. Procenjuje se da je spoljašnje zagađenje vazduha odgovorno za 1–2% raka pluća.
Okvirni dokazi podržavaju uvećani rizik od raka pluća od unutrašnjeg zagađenja vazduha koje je povezano sa sagorevanjem drva, uglja, izmeta ili ostataka useva prilikom kuvanja ili grejanja. Žene koje su izložene unutrašnjem dimu od uglja imaju dva puta veći rizik, a brojni sporedni proizvodi sagorevanja biomase su poznati kao mogući kancerogeni. Ovaj rizik pogađa oko 2,4 milijarde ljudi širom sveta, i veruje se da je odgovorno za 1,5% smrti od raka pluća.
Genetika Procenjuje se da su za 8 do 14% raka pluća zaslužni nasledni faktori. Kod srodnika obolelih od raka pluća, rizik se povećava 2,4 puta. Za ovo je verovatno zaslužan kombinacija gena.
Drugi uzroci Brojne druge supstance, zanimanja i izloženost životnoj sredini povezani su sa rakom pluća.Međunarodna agencija za istraživanje raka (IARC) tvrdi da postoji ”dovoljno dokaza” koji bi potkrepili da je sledeće kancerogeno za pluća: Neki metali (proizvodi aluminijuma, kadmijum i jedinjenja kadmijuma, jedinjenja hroma(VI), berilijum i jedinjenja berilijuma, gvožđe i legure čelika, jedinjenja nikla, arsen i neorganska jedinjenja arsena, podzemno kopanje rude hematita) Neki proizvodi sagorevanja (nepotpuno sagorevanje, ugalj (emisija gasova u domaćinstvu pri sagorevanju uglja), gasifikacija uglja, katran kamenog uglja, proizvodnja koksa, čađ, izduvni gasovi dizel motora) Jonizujuće zračenje (rendgensko zračenje, radon-222 i njegovi produkti raspadanja, gama zračenje, plutonijum) Neki toksični gasovi (metil etar (tehnički stepen), bis-(hlorometil) etar, sumpurni iperit, MOPP (mešavina vinkristin-prednison - azotni iperit - prokarbazin), gasovi koji nastaju prilikom farbanja) Proizvodnja gume i kristalina prašina peska
Patogeneza
Kao i druge vrste raka, rak pluća počinje aktiviranjem onkogena ili deaktiviranjem gena supresora tumora. Veruje se da onkogeni čine ljude podložnijim obolevanju od raka. Za proto-onkogene se veruje da se pretvaraju u onkogene prilikom izloženosti određenim kancerogenima. Mutacije K-ras proto-onkogena su odgovorne za 10–30% adenokarcinoma pluća. Receptor epidermalnog faktora rasta (EGFR) reguliše proliferaciju ćelija, apoptozu, angiogenezu i invaziju tumora. Mutacije i amplifikacija EGFR-a su uobičajene kod nemikrocelularnog karcinoma pluća i pružaju osnovu za tretman pomoću EGFR-inhibitora. Her2/neu je pogođen manje učestalo. Oštećenje hromozoma može dovesti do gubitka heterozigotnosti. Ovo može prouzrokovati inaktivaciju gena supresora tumora. Oštećenja hromozoma 3p, 5q, 13q i17p su posebno česta kod mikrocelularnog karcinoma pluća. Gen supresor tumora p53 koji se nalazi na hromozomu 17p, je pogođen u 60-75% slučajeva. Drugi geni koji su često mutirani ili amplificirani su c-MET, NKX2-1,LKB1, PIK3CA, i BRAF.
Dijagnoza thumb|Tomografski snimak prikazuje maligni tumor na levom plućnom krilu
Radiografija grudnog koša je jedan od prvih koraka ispitivanja ako osoba prijavi simptome koji sugerišu karcinom pluća. Ovim se može otkriti postojanje mase, širenje medijastinuma (nagoveštaj širenja na limfne čvorove u tom predelu), atelektaza (kolaps), konsolidacija (pneumonija) ili pleurali izliv. CT snimanje se obično koristi za dobijanje više informacija o tipu i obimu bolesti. Bronhoskopija ili biopsija pomoću CT-a se često koristi za uzimanje uzorka tumora za histopatologiju.
Karcinom pluća se često javlja kao pojedinačna plućna kvržica na radiogramu grudnog koša. Međutim, diferencijalna dijagnoza je širokog opsega. Mnoge druge bolesti pokazuju ove simptome, uključujući tuberkulozu, gljivične infekcije, metastatički tumor ili organizovanje pneumonije. Manje učestali uzroci pojedinačne plućne kvržice uključuju hamartome, bronhogene ciste, adenome, arteriovenske malformacije, pulmonarnu sekvestraciju, reumatoidne kvržice, Vegenerovu granulomatozu ili limfom. Karcinom pluća može biti i slučajni nalaz, kao pojedinačna plućna kvržica na radiogramu grudnog koša ili CT-u načinjenom iz nepovezanih razloga. Konačna dijagnoza karcinoma pluća zasniva se na histološkom ispitivanju sumnjivog tkiva u kontekstu kliničkih i radioloških nalaza.
Klasifikacija Incidenca karcinoma pluća prema histološkom tipu prilagođeno starosti |- style="background: #E5AFAA;text-align:center;font-size:90%;" ! abbr="Type" | Histološki tip ! abbr="Frequency" | Učestalost na 100.000 po godini |- | Svi tipovi | 66.9 |- | Adenokarcinom | 22.1 |- | Karcinom skvamoznih ćelija | 14.4 |- | Mikrocelularni karcinomi | 9.8
Karcinomi pluća se klasifikuju u skladu sa histološkim tipom. Ova klasifikacija je važna za utvrđivanje lečenja i predviđanje ishoda bolesti. Najveći broj slučajeva raka pluća su karcinomi — maligniteti koji nastaju iz epitelnih ćelija. Karcinomi pluća se kategorišu prema veličini i obliku malignih ćelija koje histopatolog vidi pod mikroskopom. Dve široke klase su nemikrocelularni i mikrocelularni karcinom pluća.
Nemikrocelularni karcinom pluća thumb|left|Mikrografija skvamoznog karcinoma, tipa nemikrocelularnog karcinoma, FNA uzorak, bojenje po Pap-u
Tri glavna podtipa nemikrocelularnog karcinoma pluća su adenokarcinom, karcinom pluća skvamoznih ćelija i makrocelularni karcinom pluća.