Intenzivna nega je skup medicinskih procedura ili treći, četvrti i peti stepen zdravstvene nege, koja se sprovodi nad bolesnikom posle završene reanimacije i ponovnog uspostavljanja cirkulacije nakon srčanog zastoja, teške traume, obimnijeg operativnog zahvata i besvesnog stanja bolesnika, na za to specijalno opremljenim odeljenjima - u okviru bolničkih odeljena i klinika za urgentnu medicinu. Cilj intenzivne nege je da se stalnom kontrolom, pažljivim monitoringom i daljim lečenjem, pre svega spreče oštećenja mozga i sekundarne ishemične lezije drugih organa, a zatim po stabilizovanju stanja, da se otkrije i eventualni, osnovni uzrok, koji je doveo do zastoja srca i drugih vitalnih funkcija.Pediatric Basic Life Support: . .
Savremena intenzivna medicina bavi se lečenjem najtežih bolesnika ili „kritično obolelih“ kojima je život ugrožen i onim koji su trenutno stabilizovanih vitalnih funkcija ali u svakom trenutku mogu doći u stanje fatalnog pogoršanja. Ovako teški bolesnici zahtevaju kontinuirani nadzor, negu i lečenje. Intenzivna medicina svoje metode lečenja sprovodi u jedinicama intenzivne nege u kojima rade posebno obučeni stručnjaci, koje u toku svog rada koriste specijalizovanu opremu za trajni nadzor brojnih fizičkih faktora kao što su cirkulacija krvi, disanje funkcija bubrega itd, i sprovođenje brojnih hitnih terapijskih intervencija. Jedinice intenzivne njege organizovane su prema profilu bolesnika (grani medicine) koji se u noj leče (npr. neurološka, internistička, ali i specifična koronarna jedinica i dr.)
Lice koje najviše vremena provodi uz kritično obolelog su medicinske sestre-tehničari iz čega proizilazi stav da je uloga ovih medicinskih radnika od ogromne važnosti. Međutim, za rad u odeljenju intenzivne nege od medicinskih tehničara, ne zahteva se samo njegova neprekidna prisutnost uz bolesnika već i posedovanje određenih znanja i veštine, posebno iz oblasti monitoringa vitalnih funkcija, mehaničke ventilacije, intravenske terapije i slično.Gulanick M, Myers J. L. Nursing Care Plans-Nursing Diagnoses and Intervention. 6th edition 2007, Elsevier, Mosby
Istorijat 200px|мини|Florens Najtingejl se smatra začetnicom savremene zdravstvene nege Nega bolesnih i nemoćnih ljudi sigurno počinje još na početku civilizacije. Međutim savremeniji način nege bolesnika počeo je tako što je Florens Najtingel, među prvima, počela da razvrstava bolesnike prema potrebi za negom, pa su tako najteži bolesnici imali krevete koji su najbliži sestrama, a lakši najdalje.
Za vreme Krimskog rata, sa 38 nudilja Florens je otišla na Krim, gde je organizovala bolnice i uvela značajne reforme u sanitetsku službu i negu ranjenika i bolesnika. Otvorila je prvu službu za medicinske sestre. Njene učenice su otvorile škole takvog tipa u mnogim zemljama sveta, pa i u Beogradu, kada je 1924. godine školovanje okončala prva generacija medicinskih sestara.
Pojam progresivna zdravstvena njega, prvi put je počeo primjenjivati 1956. godine u Sjedinjenim Američkim Državama. Ovaj novouvedeni sistem prilagođavanja zdravstvene njege, trebalo je da označi novi pristup nezi bolesnika, koja je prije svega trebala biti na najvišem nivou nege bolesnika-korisnika zdravstvenih usluga, koji se u datom trenutku razvoja medicine može postići savremenim metodama u zdravstvenoj njezi. Ovaj sistem je trebalo pre svega da se zasniva na pravilima da se; Bolesnici razvrstavaju u grupe prema nivou potrebne zdravstvene nege, Primeni odgovarajuće medicinske procedure i opreme Primeni rada stručnog osoblja prema školskoj spremi i radnom iskustvu. Na pojavu i razvoj progresivne zdravstvene njege kroz višedecenijski razvoj medicinske struke, uticao je pre svega, razvoj biomedicine kao nauke i sve veće sticanje novih saznanja u svim područjima nauke, pojava tehnoloških inovacija, prihvatanje stava o interdisciplinarnom načinu lečenja i multiprofesionalnom timskom pristupu nezi bolesnika, i na kraju, ne tako manje važnom činiocu, racionalnoj uporabi zdravstvenih i socijalnih novčanih davanja društva i pojedinaca iz svih izvora.
Na prostorima Srbije prvi pisani dokumenti o bolnicama, lečenju, bolesnicima, nezi i negovateljima je Hilandarski tipik Svetog Save. Prvu bolnicu u Srbiji, pri manastiru Studenica kod Raške, osnovao je Sava Nemanjić po ugledu na Hilandarsku, a Dečansku kao bolnicu pri manastiru Pantokrator u Carigradu koja je bila rasadnik medicinskih znanja i veština onog vremena na Balkanu. U srednjovekovnoj Srbiji osnovano je desetak bolnica pri manastirima u kojima su se negom bavili obučeni i priučeni monasi.
Osnivanjem građanskih bolnica u Srbiji skraja 19. veka poslove negovanja preuzele su žene koje su delovale i u porodicama. Primer humanosti, plemenitosti i požrtvovanja takvih lica bila je slikarka Nadežda Petrović koja je, negujući ranjene i bolesne, umrla od pegavog tifusa.
Rani razvoj sestrinstva u Srbiji započeo je 1921.godine kada je osnovana Škola za nudilje u Beogradu, koja je i označila početak profesionalnog sestrinstva. Prvi direktor škole bila je Mis Njutn, učenica Florens Najtingel. Školovanje, internatskog tipa, trajalo je četiri godine, a upisivali su je učenice sa l8 godina starosti i završenih osam razreda gimnazije. Učenice su nosile propisanu uniformu kao obeležje profesije, a svršenim učenicama je, uz diplomu, pripadao i broš izuzetne izrade sa likom Kosovke devojke kao znak pripadnosti profesiji.
Posle Drugog svetskog rata, u u većim gradovima SFR Jugoslaviji otvoren je veći broj medicinskih škola, pre svega kao potreba za podizanja nivoa obrazovanja medicinskih sestara. Godine 1952. godine otvorena je Viša škola za medicinske sestre Crvenog krsta Jugoslavije, a l958.godine Viša medicinska škola u Beogradu kao samostalna institucija kojoj je, l973. godine, pripojena Viša škola za medicinske sestre Crvenog krsta Jugoslavije. Potom je sledilo otvaranje novih škola, a u 21. veku i strukovnih fakulteta.
Načela intenzivne zdravstvene nege Intenzivna zdravstvena nega je važna oblast medicine jer u sebi objedinjuje brojne sadržaje nege sa svim drugim medicinskim oblastima. Deliti intenzivnu zdravstvenu negu bolesnika na opštu i specijalnu danas je praktično nemoguće, jer savremene metode dijagnostike i lečenja čine nerazdvojnu celinu u jedinstvenom procesu nege i lečenja.
U kliničko-bolničkim uslovima intenzivna nega se najčešće izvodi po sistemu progresivne nege.
Progresivna zdravstvena nega
Progresivna zdravstvena nega je sistem organizacije bolnica u kojem se struktura bolesničkih jedinica bazira na stepenu težine stanja i rizika po život bolesnika i na intenzitetu njegovih potreba za lečenjem i negom.
Progresivna zdravstvena nega predstavlja fleksibilni organizacioni sistem medicinskog zbrinjavanja i nege bolesnika, u kojem se arhitektonskim i tehnološkim rešenjima stvaraju mogućnosti za obezbeđenje osnovnih nivoa nege. Trijaža bolesnika za intenzivnu negu Polazna osnova za trijažu bolesnika za intenzivnu negu nije njegova dijagnoza bolesti, već, Stepen ugroženosti bolesnika i težina njegovog zdravstvenog stanja Broj i složenost intervencija i vreme potrebno za njihovu uspešnu primenu, u cilju ostvarenja vrhunskih rezultata u lečenju i nezi.
Nivoi intenzivne nege u okviru progresivne zdravstvene nege U svakodnevnoj kliničkoj praksi najčešće se koriste sledeća tri nivoa (II, III i IV stepen) zdravstvene nege: Poluintenzivna nega (drugi stepen progresivne nege) Poluintenzivna nega kao sastavni deo savremenog lečenja i kontinuiranog zbrinjavanja bolesnika obuhvata lica: Koja nemaju jasno očuvanu svest, koji ispoljavaju dezorijentisanost, agresivno ponašanje i halucinacije, Kod kojih se kontrolišu vitalni znaci na 3-6 časova, Kod kohjih je krvarenje pod kontrolom, ali je neophodan povećan nadzor, Koji je ograničeno pokretan, zahteva pomoć pri hranjenju, Kod kojeg postoji poremećaj funkcije disanja, Kome je potrebna pomoć drugih lica, tj zavisi od tuđe pomoći Kojem je određen odgovarajući medicinski tretman.
Intenzivna nega (treći stepen progresivne nege) Intenzivna nega sastavni je deo savremenog lečenja i kontinuiranog zbrinjavanja bolesnika: Sa kvantitativnim/kvalitativnim poremećajima svesti, Bez svesti (komatozna stanja), Kojima se kontrolišu vitalni znaci svaka dva časa, Kod kojih postoji akutno krvarenje ili znaci pretećeg krvarenja, Koji je nepokretan, i zahtevaju pomoć drugih lica, hranjenje prirodnim ili veštačkim putem (tj kod kojeg je uključena parenteralna Koji zahteva intenzivni medicinski tretman u bolesničkim jedinicama ili kome je određen odgovarajući medicinski tretman.
Specijalna intenzivna nega (četvrti stepen progresivne nege) Specijalna intenzivna nega je deo savremenog lečenja i kontinuiranog zbrinjavanja bolesnika: Koji je duže od 48 časova bez svesti, Kod kojeg postoji akutno krvarenje, Kod kojeg se kontrolišu vitalni znaci svakih sat vremena, Kod kojeg se kontinuirano daju: kiseonik, transfuzije krvi, infuzije kristaloida ili medikamentozna terapija, Kod kojeg je neophodan specijalni medicinski tretman u prostorijama sa posebnom namenom.
Osnovna načela intenzivne nege Ako se i pored svih preduzetih mera lečenja na odeljenjima bolnica rizik od smrti kod određenih bolesnika neprestano povećava, to je primarni razlog da se oni prime u OIN kako bi se takvo stanje bolesnika možda svladalo. U tu grupu bolesnika spadaju oni koji zahtevaju intenzivnu negu zbog: Hemodinamske nestabilnosti hipertenzija ili hipotenzija) Nesposobnosti održavanja funkcije disajnih puteva Insuficijentnog disanja (potreba za veštačkom ventilacijom) Akutnog bubrežnog zastoja Potencijalno ugrožavajućih aritmija srca Sveukupnog uticaja poremećaja funkcije više organa. Kod postoperativnih bolesnika zbog gore navedene podrške najčešće prvih sati nakon velikih operacija kada su bolesnici nestabilni za prijem u jedinice poluintenzivne njege.
Jedinica intenzivne nege bi u idealnim uslovima trebale biti mesto lečenja onih bolesnika čije je stanje potencijalno reverzibilno, koji imaju dobru šansu preživljavanja uz intenzivno lečenje. Naravno kritično oboljeli pacijenti su često na granici smrti, pa je ponekad vrlo teško predvidjeti uspeh lečenja.
Jedinica intenzivne nege su u načelu najskuplja i tehnološki je izuzetno razvijena odeljenja, pa spadaju u najskuplju granu medicine. Samo u SAD-u godišnje se potroši 0,5% bruto domaćeg proizvoda na intenzivno liječenje, a 13% sveukupnih troškova u zdravstvu odlazi na intenzivno liječenje.
Jedinica (odeljenja) za intenzivnu negu Intenzivno lečenje koje treba da se sprovodi, prema spomenutim načelima u jedinicama intenzivne nege, zahteva i određenu organizaciju rada i opremljenost pojedinih organizacionih celina za intenzivnu negu. Zato svuda u svetu postoje specijalizovane ili uže specijalizovane jedinice intenzivne nege u pojedinim klinikama ili na nivou bolnica, kao što su: koronarna intenzivna nega za kardiovaskularne bolesti, internističke jedinice intenzivne nege, hirurške jedinice intenzivne nege, kardiohirurška jedinice intenzivne nege, neurohirurške jedinice intenzivne nege, pedijatrijske i neonatološka jedinice intenzivne nege neurološka jedinice intenzivne nege jedinice intenzivne nege za opekotine, traumatološka jedinice intenzivne nege druge jedinice intenzivne nege prema potrebama i mogućnostima pojedinih bolnica.
Planiranje zdravstvene nege Planiranje zdravstvene nege obuhvata utvrđivanje prioriteta i realizaciju postavljenih ciljeva: Utvrđivanje prioriteta – na utvrđivanje prioriteta najčešće utiču mišljenje i opšte stanje bolesnika, ali i: kadrovski, vremenski, materijalni i drugi uslovi u kojima se sprovodi zdravstvena nega. Davanje prioriteta jednom problemu ne znači da on mora da bude potpuno rešen pre nego se drugi problemi uzmu u postupak.