мини|десно|250px|Stranica iz rukopisa Teološke sume Tome Akvinskog. Srednjovekovna latinska književnost naziv je za književna dela pisana latinskim jezikom od kraja antike na prelazu između 5. i 6 veka, kad se konačno raspada Zapadno rimsko carstvo, do polovine 14. veka, kad se u velikom delu Evrope razvilo bogato stvaralaštvo na narodnim jezicima. No, cvetanje književnosti na narodnim jezicima, koje je započelo već u 12. i 13. veku, ne znači i prestanak književnog stvaralaštva na latinskom jeziku; naprotiv, u ova dva veka latinsko pesništvo i naučna književnost dostižu svoj vrhunac, a cela latinska književnost tada se prostire na širokom prostoru od južne i srednje Evrope do Islanda i Skandinavije na severu i do Palestine na jugoistoku. Latinski je još vekovima ostao živ kao jezik škole, nauke, prava, uprave i diplomatije, a i dela izvorno pisana narodnim jezicima ponekad se prevode na latinski, no od polovine 14. veka, s jačanjem humanističkog zanimanja za antičku kulturu, s nastojanjem pisaca da što bliže oponašaju klasične uzore i, naposletku, s prerastanjem humanizma u renesansni pokret, govori se o novovekovnoj latinskoj književnosti.
Opšta obeležja мини|350px|Seobe naroda krajem starog i početkom srednjeg veka. Kad se teritorija nekadašnjeg Rimskog carstva raspala na niz država (pretežno germanskih), one se verski orijentišu prema Rimu i uz rimsko kulturno nasleđe prihvataju i latinski jezik, koji vekovima ostaje isključivi nosilac pismenosti. Pojam evropske književnosti sve do novog veka poklapa se najvećim delom s pojmom latinske književnosti; naime, književnost pisana latinskim jedina je evropska književnost od kraja rimske do pojave nacionalnih književnosti u Evropi. Srednjovekovna latinska književnost, stoga, traje skoro hiljadu godina i tokom celog tog razdoblja neguje većinu žanrova kao i antička rimska književnost, s izuzetkom drame, u okviru koje su se pisale tragedije i komedije namenjene čitanju, a ne scenskom prikazivanju, i u okviru koje se iz hrišćanskog bogoslužja u 10. veku razvija crkvena i svetovna drama, no ona je više dela proizvela u nacionalnim književnostima srednjeg veka nego u srednjovekovnoj latinskoj književnosti.
Ova je latinska književnost pisana srednjovekovnim latinskim jezikom, koji se razlikuje od klasičnog latiniteta, ali ipak u manjoj meri u odnosu na razlike koje su u drugim jezicima nastajale u periodu od hiljadu godina. Još u klasično doba razdelio se latinski na književni i narodni ili vulgarni latinitet; ovaj drugi proširio se po skoro svim oblastima koje je zahvatalo Rimsko carstvo (koje su činile tzv. "Romaniju"), i od njega će nastati različiti romanski jezici, ali književni latinitet ostao je, u određenom stepenu, isti tokom celog srednjeg veka. Tome je značajno doprinela činjenica da se on u istom obliku učio u svim školama i u Romaniji i van nje, dakle i u oblastima koje nikada nisu bile pod rimskom vlašću, uglavnom iz Male gramatike (Ars minor) Elija Donata (4. vek) na osnovnom stupnju i iz Gramatičkog udžbenika (Institutiones grammaticae) Priscijana iz Mauretanije (6. vek) na višoj razini.
Važna razlika između srednjovekovne i antičke književnosti na latinskom jeziku sastoji se u izrazito hrišćanskom karakteru srednjovekovne književnosti, pa veliki broj pisaca i pesnika pripadaju crkvenim ili manastirskim krugovima i književna im je delatnost u značajnoj meri povezana s religijom i crkvom, premda je, u celini, zapadni srednji vek i rimsku književnost, i pagansku i hrišćansku, smatrao svojom kao i srednjovekovnu.
Periodizacija U razvoju srednjovekovne latinske književnosti uočavaju se dve kulminacije. Prva je tzv. karolinška renesansa u 8. i 9. veku, koja se razvila na podsticaj franačkog cara Karla Velikog, koji je na svom dvoru okupio najveće književnike tog vremena; a druga pada u 12. i 13. vek, kad naročito cvetaju učena i prozna književnost te crkveno pesništvo. Do prekretnice, koja ne označava doduše prestanak književnosti na latinskom jeziku, ali se duboko useca u društvenu i kulturnu istoriju, dolazi u 14. veku, kad humanisti, oduševljavajući se antikom, sprovode obnovu latinskog jezika po uzoru na klasične obrasce i gotovo celu latinsku književnost srednjeg veka odbacuju kao manje vrednu; latinska književnost pretapa se u renesansu i od tada se govori o novovekovnoj latinskoj književnosti. Cela se srednjovekovna latinska književnost može podeliti na šest perioda: Poznoantička književnost (4. i 5. vek) Doba barbarskih država (6–8. vek) Karolinška renesansa (9. vek) Feudalna književnost (10. vek) Sholastička književnost (11. i 12. vek) Učena književnost (13. vek)
Pozna antika (4–5. vek) Paganska književnost десно|мини|Makrobije pruža svoje delo sinu, Eustahiju; ilustracija u rukopisu Makrobijevog komentara na Ciceronov Scipionov san (1100). Početak 4. veka obeležen je Dioklecijanovim i Konstantinovim reformama, Milanskim ediktom (313. g.) i prodorom hrišćanstva, čija se crkvena organizacija stapa s carskom vlašću. Širenje hrišćanstva i njegovo postepeno pretvaranje u državnu religiju živo se odrazilo na razvoj književnosti na latinskom jeziku. Ipak, paganska književnost u 4. veku ponovo daje čitav niz dela u stihu i prozi, nadahnutih klasičnim uzorima. Među najznamenitijim predstavnicima poslednjeg bljeska paganske književnosti nalaze se Kvint Aurelije Simah Euzebije (Quintus Aurelius Symmachus Eusebius, oko 345–402), od koga se sačuvalo nekoliko govora i izveštaja (relationes) koje je podneo caru dok je obavljao dužnost prefekta grada (383–384), Makrobije Teodozije (Macrobius Theodosius, oko 400), koji u delu Saturnalije (Saturnalia) u formi dijaloga izlaže rimske starine, Servije (Servius, rođen oko 370), čuveni komentator Vergilijevih dela, Klaudije Klaudijan (Claudius Claudianus, oko 375–nakon 404), koji je napisao brojne panegiričke epove i epilije u čast cara Honorija i njegovog znamenitog pomoćnika Stilihona te mitološke epove Borba Giganata (Gigantomachia) i Otmica Prozerpine (De raptu Proserpinae), Amijan Marcelin (Ammianus Marcellinus, oko 330–oko 395), koji je nastavio Tacitove Istorije i u svojim Značajnim delima (Res gestae) na objektivan i nepristrasan način obradio rimsku istoriju od cara Nerve do smrti Valensove (96–378) te, naposletku, Marcijan Kapela (Martianus Capella, oko 400), koji u Svadbi Merkurija i Filologije (De nuptiis Mercurii et Philologiae) mešavinom proze i stiha, u stilu menipskih satira i s puno alegoričnosti, govori o postanku sedam naučnih disciplina (septem artes liberales) ― gramatike, dijalektike, retorike (koje će u srednjovekovnoj školi čini tzv. trivium) te geometrije, aritmetike, astronomije i muzike (tzv. quadrivium). Na tragu oduševljenja starim vremenima i paganskom verom nalazi se i Rutilije Klaudije Namacijan (Rutilius Claudius Namatianus), koji je u elegijskim distisima napisao delo O povratku (De reditu, 2 knjige), u kome opisuje put iz Rima u Galiju 416. ili 417. godine.
Hrišćanska književnost Premda poslednji izdanci klasične paganske književnosti tako nastavljaju svoj život sve do početka 5. veka, u poslednjem razdoblju carstva latinskom su književnošću vremenom potpuno ovladali hrišćanski duh i sadržaj. Već oko polovine 2. veka pojavljuju se, uz grčke, i latinski tekstovi s hrišćanskom tematikom (prevod Biblije, tzv. Latina vetus; svetačke legende Acta martyrum Scillitanorum itd.), a od kraja 2. veka deluje na latinskom jezičkom području, naročito u Africi, značajan broj pisaca poznatih kao latinski crkveni oci (patres Latini). Njihovi se filozofsko-teološki radovi obračunavaju s predstavnicima liberalne paganske misli ili, pak, s pristalicama različitih otpadničkih sekti i jeresi unutar samoga hrišćanstva.
Najstarija su poznata takva dela Oktavije (Octavius) pokrštenog rimskog pravnika Minucija Feliksa (Minucius Felix, 3. vek) i Odbrana (Apologeticum) Kvinta Septimija Tertulijana (oko 155‒oko 230), oba nastala na afričkom tlu. Iz rimske Afrike potiču još: kartaginski biskup Cecilije Ciprijan (Caecilius Cyprianus, oko 200‒258), autor mnogih egzegetskih, didaktičkih i polemičkih rasprava i pisama, npr. O jedinstvu katoličke crkve (De catholicae ecclesiae unitate) i Kvirinu da idoli nisu bogovi (Ad Quirinum quod idola dei non sunt); Arnobije iz Numidije (Arnobius, oko 260‒327), pisac borbenog spisa Protiv pagana (Adversus nationes) u sedam knjiga; Lucije Cecilije Firmijan Laktancije (Lucius Caecilius Firmianus Lactantius, oko 260‒oko 340), čiji Uvod u božanski nauk (Institutiones divinae) na apologetski način daje enciklopedijski pregled antičke mitologije i filozofije; druga su mu važna dela O srdžbi Božjoj (De ira dei), gde nastoji opovrgnuti Epikurove teze o bogovima, te O smrti progoniteljâ (De mortibus persecutorum), gde opisuje kako su skončali carevi koji su progonili hrišćane. Afričkog je porekla i najistaknutiji latinski crkveni otac Aurelije Avgustin (Aurelius Augustinus, 354‒420), pisac autobiografskih Ispovesti (Confessiones, 13 knjiga) i istorijsko-filozofskog traktata O državi Božjoj (De civitate Dei, 22 knjige), delâ koja su, uz ostale njegove spise (više od stotinu), vekovima uticala na hrišćansku filozofsko-teološku misao. мини|200px|лево|Sveti Jeronim u radnoj sobi, slika Domenica Ghirlandaja (1489). U burno doba gotskih invazija i agonije kasnoantičkog Rima deluje milanski biskup Ambrozije (Ambrosius, oko 340‒397), pisac homilija, poslanica, crkvenih himni i etičkog traktata O dužnostima službenika oltara (De officiis ministrorum), značajan kao začetnik hrišćanskog besedništva i zapadne himnodije. Njegov je savremenik bio Sofronije Euzebije Jeronim (Sophronius Eusebius Hieronymus, oko 345–420), rođen na granici Dalmacije i Panonije, autor Vulgate, najuglednijeg latinskog prevoda Biblije, pisac temperamentnih poslanica te autor Hronike (Chronica), koja je u srednjem veku poslužila kao temelj celokupne hronologije. Sažeti istorijski pregled dao je i Sulpicije Sever (Sulpicius Severus, oko 365‒oko 425) u svojoj Hronici (Chronica), u koju je uključio i portrete i opise oblikovane po uzoru na Salustijeve.