Muhamed ibn Muaz Džajani Kurtubi (989–1079) poreklom je iz Andaluzije. Bio je poznati muslimanski matematičar i astronom, ali isto tako bavio se i industrijskom mehanikom.
Dela
Osim grandioznih dela iz oblasti matematike i astronomije, ovaj čuveni muslimanski matematičar i astronom ostavio je za sobom slavno delo o industrijskoj mehanici koje je stvorilo čitav novi naučni talas u islamskom društvu i znatno uticalo na buduće svetske mislioce. To delo sa nazivom al-Asrar fi nata’idž al-afkar [Tajne o rezultatima mišljenja], napisano 1246. godine, modernom svetu je prvi put predstavio čuveni engleski istraživač Donald Hil. Najstariji primerak izvornog rukopisa pomenutog dela danas se čuva u biblioteci u Firenci. U tom delu govori se o 31 modelu industrijskih uređaja. Prvih pet su satovi sa potpunim i urednim sistemom zupčanika. Modeli od 21. do 24. predstavljaju vojne mašine, dok se pod brojevima 25 i 26 govori o priborima za vađenje vode iz bunara i drugih mesta. Najzad, pod brojem 31 čitamo o načinu rada sunčanog časovnika. Ibn Muazova metoda u ovoj knjizi više je geometrijska nego inženjerska, što je možda posledica posebne tematike koju je on ovde obrazlagao. Upravo zato, dok objašnjava način rada zupčanika i osovina u pomenutim sistemima i mašinama, ovaj mislilac uglavnom koristi geometrijsku terminologiju.
U svojim inovativnim modelima vodenih časovnika, Ibn Muaz je koristio dolape i vodeničke točkove sa udubljenjem. Međutim, on je njihova udubljenja opisao poput uglova jednakostraničnog trougla. Glavni pokretač svih upotrebljenih elemenata u pomenutim časovnicima, kao što smo rekli, jeste voda. Ona se sa gornje strane uliva u mašinu i tako pokreće centralnu osovinu. Ukratko možemo reći da su modeli od broja 6 do 20 i od broja 27 do 30 uglavnom povezani sa pomenutim vodenim satovima. Na osnovu svega toga, tvrdimo da detaljnim razmatranjem ovog Ibn Muazovog slavnog dela i njegovog uticaja na kasniji naučni razvoj, jasno uočavamo dramatičnu razliku između srednjovekovne istočne i zapadne tradicije kada su u pitanju mehanika i ostale tehničke discipline. Budući da se ta razlika i kasnije pokazivala kroz istoriju, danas smo svedoci toga da su se, na tragu Ibn Muazovih istraživanja, glavni kreatorski preokreti na polju teške industrije dogodili upravo na Zapadu. U svemu tome, veoma je zanimljiva i činjenica da se nakon Ibn Muaza na Zapadu pojavljuje čitav spektar naučnih termina persijskog porekla, što svakako ukazuje na neku vrstu dvostrane naučne saradnje pomenute dve tradicije.Velajati, Ali Akbar (2016), Istorija kulture i civilizacije islama i Irana, preveo Muamer Halilović, Beograd, Centar za religijske nauke „Kom”.
Vidi još Islamska matematika
Reference
Категорија:Рођени 989. Категорија:Умрли 1079. Категорија:Физичари Категорија:Астрономи Категорија:Механика Категорија:Математичари