Fundus autofluorescencija (FAF) je neinvazivna metoda snimanja u ofralmologiji koja je postala sve popularnija i u istraživačkim i u kliničkim uslovima zbog svoje sposobnosti da mapira prirodno i patološki prisutne fluorofore u zadnjem polu očne jabučice. FAF je postao posebno korisna neinvazivna tehnika snimanja u dijagnozi i lečenju distrofija mrežnjače, (i isključuje potrebu za bilo kakvom bojom) jer se lipofuscin nalazi endogeno unutar ćelija mrežnjače. Koristeći samo FAF, u stanju smo da razlikujemo oči sa Stargardovom bolešću, Bestovom bolešću i pigmentoznim retinitisoma (nasledne, degenerativne bolest oka koja uzrokuje sporo propadanje mrežnjače i vodi ka gubitku vida) od zdravih očiju sa tačnošću od 95%. Kod pigmentoznog retinitisa, FAF ponekad može pokazati hiper-AF prsten koji se vremenom sužava, delujući kao marker progresije bolesti. Holz FG, Schmitz - Valckenberg S, Spaide RF, Bird AC: Atlas of Fundus Autofluorescence Imaging Springer Heidelberg, 2007.Guthoff RF, Baudouin C, Stave J: Atlas of Confocal Laser Scanning In-vivo Microscopy in Ophthalmology Springer Heidelberg, 2006. Zahvaljaujući ovim karakteristikama metodaje, u prvim decenijama 21. veka, stekla veliku popularnost u dijagnostici patologije retine.

Istorija Snimanje autofluorescencije očnog dna proizašlo je iz ranih zapažanja tokom fluoresceinske angiografije, kada je prvobitno uočena, ali često pogrešno tumačena kao pseudofluorescencija, svojstvena (intrinzična) fluorescencija očnog dna. Godine 1970. Mahemer (Machemer) i saradnici su pokazali da je pseudofluorescencija posledica reflektovane svetlosti koju emituje fluorescein unutar intraokularnih tečnosti, a ne prave fluorescencije tkiva, čime su postavljeni ključni principi za razlikovanje optičkih artefakata od signala koji potiču iz same mrežnjače. Kasnije histološke i biohemijske studije identifikovale su lipofuscin — fluorofor nastao metabolizmom spoljašnjih segmenata fotoreceptora — kao pigment čija se količina menja sa godinama, koji se akumulira u ćelijama pigmentnog epitela mrežnjače (retinal pigment epithelium RPE) i ima sposobnost emitovanja autofluorescencije. Ova saznanja dovela su do prvih kvantitativnih in vivo merenja koja su 1989. godine sproveli Kitagava i saradnici. Oni su pokazali značajan porast makularne autofluorescencije sa godinama starosti, pružajući tako direktan dokaz o progresivnom nakupljanju lipofuscina u živoj ljudskoj mrežnjači.

Dalji napredak ostvaren je 1995. godine kada su Delori i saradnici definisali spektre ekscitacije i emisije autofluorescencije očnog dna i potvrdili da je lipofuscin unutar RPE-a dominantan fluorofor odgovoran za taj signal. Uvođenje konfokalne laserske skenirajuće oftalmoskopije omogućilo je topografsko snimanje autofluorescencije visoke rezolucije, i dobijanje precizne vizuelizacije raspodele lipofuscinašto je i olakšalo kliničku primenu. Snimanje autofluorescencije očnog dna od tada je postalo nezaobilazno neinvazivno sredstvo za procenu starenja mrežnjače, dijagnostikovanje naslednih i degenerativnih bolesti mrežnjače, kao i za praćenje progresije bolesti, naročito kod stanja koja uključuju disfunkciju RPE-a, kao što su makularna degeneracija povezana sa starenjem i nasledne distrofije mrežnjače. Sveukupno, ova dostignuća su transformisala autofluorescenciju iz pukog optičkog zapažanja u fundamentalnu metodu za proučavanje fiziologije i patologije mrežnjače.

Značaj Zahvaljujući autofluorescenciji danas je moguće videti promene na nivou fotorecptor kompleksa (RPE), koji igra najbitniju ulogu, pre svega kod senilne degeneracije makule i većine makularnih distrofija.

Kod zdravih ćelija RPE nema signifikantne akumulacije autofluorescentnog materijala (lipofuscina) i još nekih manje značajnih produkata. U slučaju oštećenja RPE, ili njegove disfunkcije, ne vrši se adekvatna fagocitoza spoljašnjih segmenata fotoreceptora što dovodi do nagomilavanja lipofuscina. To se sreće kod distrofija i degeneracija očnog dna (makule).

Ovom metodom takođe se mogu steći i korisne informacije za dijabetički makularni edem i čitav spektar drugih oboljenja očnog dna.

Ipak najvažnije od svega, kod ove metode je što se ponavljanjem snimanja u određenim intervalima može pratiti tok bolesti, odnosno eventualni odgovor na primenjene terapijske postupke

Otkrivanje rane bolesti i fenotipa Fundus autofluorescencija (FAF snimanje) može omogućiti identifikaciju bolesti retine kada to nije drugačije vidljivo. Metaboličke promene na nivou kompleksa fotoreceptora . RPE-a ne mogu se vizuelizovati putem fundusakopija ili drugim rutinskim tehnikama snimanja kao što je fluoresceinska angiografija u ranim manifestacijama makularne i retinalne distrofije.

FAF je posebno korisno za istraživanje pacijenata sa nepoznatim gubitkom vida ili pozitivnom porodičnom anamnezom naslednih bolesti retine..U ranoj suvoj makularnoj degeneraciji, promene na nivou RPE mogu postati vidljive u područjima koja izgledaju normalno na funduskopiji, a retikularni pseudodrusen kao poseban fenotip je lako vidljiv na FAF slikama.

Štaviše, FAF može pomoći u dijagnostikovanju naslednih retinalnih poremećaja kao što je Stargardt-ova bolest, vitelliforma makularne i šablonske distrofije, a može se koristiti i za korelaciju sa specifičnim genetskim defektima.

Opšta razmatranja Kod ove metode kamera prima autofluorescenciju emitovanu od strane fluorofora retine, ekscitacija lipofuscina se vrši uz pomoć talasne dužine izmeću 470 i 550 nm. Unutar tamne zone FAZ-a usled nakupine pigmenta, cistoidni edem se vidi kao rasvetljenje zbog pomeranja pigmenta.

U praksi se intenzitet fundus autofluorscence opisuje kao oslabljen, normalan i pojačan.

Fundus autofluorescenca je od praktičnog interesa kod pacijenata sa centralnom seroznom horioretinopatijom, gde se često pitamo da li se radi o prvom ataku bolesti ili recidivu. Na snimku prikazana distribucija i stepen oštećenja RPEla, omogućuje predviđanje daljeg toka bolesti i prognozu vidne funkcije, uz dokumentovano praćenje (fundus autofluorescence služi kao dokument).

Samo snimanje je neinvazivno, vremenski kratko i pruža informacije koje nisu dostupne drugim konvencionalnim tehnikama kao što su: fundus fotografija, fluoresceinska angiografija ili OCT. Ona zapravo omogućava vizuelizaciju metaboličkih promena u nivou RPE-la i identifikaciju zona koje su pod rizikom od razvoja patoloških promena.

U oboljenjima retine koja su praćena bilo nagomilavanjem fluorofora, bilo njihovim odsustvom usled odumiranja ćelija RPE-la, fundus autofluorescenca svojom jedinstvenim svojstvom da vidi ono što se ne vidi, locira mesta rane aktivnosti patoloških procesa i zajedno sa drugim dijagnostičkim procedurama pomaže boljem razumevanju patofiziologije retine, olakšava postavljanje rane dijagnoze i procenu progresije retinalnih bolesti. Zato, u svim sličajevima kada postoji neobjašnjiv pad vida, uz regularan oftalmoskopski nalaz fundusa, pacijenta je nabolje uputiti na snimanje fundus autofluorescence, koja je lako izvodljiva, a po njega potpuno bezbedna..

Postupak 200px|мини|Fluorofor akumuliran u normalnoj ćeliji Izvori fluorescencije Dominantni izvori koji se koriste u FAF su fluorofori kao što je A2-E u granulama lipofuscina koji se akumuliraju u postmitotskom retinalnom pigmentnom epitelu kao nusprodukt nepotpune degradacije spoljn jih segmenata fotoreceptora. Holz FG, Schmitz-Valckenberg S, Spaide RF, Bird AC. Atlas of Fundus Autofluorescence Imaging. Berlin: Springer, 2007. Dodatni in-trinsic fluorofori mogu se pojaviti kod bolesti u različitim slojevima mrežnjače ili subneurosenzornom prostoru.

Manji fluorofori kao što su kolagen i elastin u zidovima horoidnih krvnih sudova mogu postati vidljive u odsustvu ili atrofiji RPE ćelija. Fenomen izbeljivanja i gubitak fotopigmenta mogu rezultovati povećanim FAF smanjenjem apsorpcije ekscitacijske svjetlosti.

Konačno, patološke promene u unutrašnjoj mrežnjače na centralnoj makuli, gde je signal FAF obično delimično maskiran lutealnim pigmentom (lutein i zeaksantin) mogu rezultiovati očiglednim varijacijama u intenzitetima FAF-a. Snimanje Snimanje FAF-a se relativno lako postiže, zahtijeva malo vremena i nije invazivno. FAF signali se emituju preko širokog spektra u rasponu od 500 do 800 nm. Sa konfokalnim optičkim laserskim oftalmoskopom, ekscitacija se obično indukuje u plavom rasponu (lambda = 488 nm), a za detekciju emisije autofluorescentnog signala koristi se emisioni filter između 500 i 700 nm. Pobuda (kada se koristi fundus kamera) obično se radi u zelenom spektru (535 do 580 nm), a emisija je registruje u žuto-narančastom spektru (615 do 715 nm — prema modifikacijama Ričarda Spajdera).Spaide, R F, Autofluorescence Imaging with the fundus camera. In: Holz FG, Schmitz-Valckenberg S, Spaide RF and Bird AC. Autofluorescence Imaging with the fundus camera. Springer: Berlin 2007:51. Zbog razlike u spektru pobude i emisije, pored tehničkih razlika između cSLO i fundus kamere, teoretska razmatranja bi značila da sastav detektovanog autofluorescentnog signala može varirati između pojedinih sistema.

Reference

Literatura

. . . . Epub 2008 May 29. Helb HM, Charbel Issa, P, Fleckenstein M, et al. (2008) Clinical evaluation of simultaneous confocal scanning laser ophthalmoscopy imaging combined with high-resolution, spectral-domain optical coherence tomography. Ophthalmologica [accepted for publication 2008].

. . . . Epub 2007 Nov 6. . Schmitz-Valckenberg S, Jorzik J, Unnebrink K, Holz FG. . . .

. . Epub 2007 Jun 28. . . . Jan-Feb. .

Spoljašnje veze

Категорија:Минимално инвазивне дијагностичке методе Категорија:Офталмологија