Salvator Mundi ("Spasitelj sveta" u prevodu sa latinskog) je slika italijanskog renesansnog umetnika Leonarda da Vinčija datirana oko 1500. godine. Ova slika, za koju se dugo mislilo da je kopija izgubljenog originala prekrivena naknadnim slojevima boje, otkrivena je, restaurirana i izložena na velikoj Leonardovoj izložbi u Nacionalnoj galeriji u Londonu 2011-12. Iako nekoliko vodećih naučnika smatra da je ovo zaista Leonardovo delo, drugi stručnjaci to osporavaju, a neki od njih smatraju da su njegovi samo određeni elementi.
Na slici je prikazan Isus u renesansnoj odeći, kako desnom rukom blagosilja, dok u levoj drži providnu kristalnu kuglu koja ne prelama svetlost, a koja predstavlja 'nebesku sferu' i nagoveštava njegovu ulogu Spasitelja sveta (Salvator mundi na latinskom). Poznato je oko 20 drugih verzija ovog dela, koje su naslikali Leonardovi učenici i sledbenici. Pripremni Leonardovi crteži draperije kredom i mastilom čuvaju se u britanskoj Kraljevskoj kolekciji.
Ovo je jedno od dvadesetak poznatih Leonardovih dela i jedino koje se nalazi u privatnom vlasništvu. Prodata je 15. novembra 2017. na aukciji kuće Kristi u Nujorku za 450,3 miliona dolara Badr ibn Abdulahu, postavljajući novi rekord kao najskuplja slika ikad prodata na javnoj aukciji. Princ Badr ju je, prema navodima, kupio u ime Odeljenja za kulturu i turizam Abu Dabija, ali se danas smatra da ju je kupio za svog bliskog saveznika i prestolonaslednika krune Saudijske Arabije, princa Muhameda ibn Salmana. Ovo je usledilo krajem 2017, nakon izveštaja da će slika biti izložena u Luvru u Abu Dabiju i neobjašnjivog otkazivanja predstavljanja planiranog za septembar 2018. Trenutna lokacija slike je nepoznata, ali u izveštaju iz juna 2019. se navodi da se čuva na ibn Salmanovoj luksuznoj jahti do završetka kulturnog centra u Al-Uli.
Istorijat мини|Fotografija (oko 1908–1910) na kojoj se vidi doslikavanje Salvator Mundi Leonarda da Vinčija je verovatno naslikan za Luja XII od Francuske i njegovu suprugu Anu od Bretanje. Slika je naručena oko 1500. godine, ubrzo nakon što je Luj XII osvojio Milansko vojvodstvo i preuzeo kontrolu nad Đenovom u Drugom italijanskom ratu. Leonardo se preselio iz Milana u Firencu 1500. godine. Više kopija slike napravili su Leonardovi sledbenici, uključujući i njegovog učenika Salaija (1511). Neke se verzije značajno razlikuju od originala, pri čemu je na nekoliko njih, među kojima su i verzije njegovih učenika Marka d'Ođona (oko 1500) i Salaija, Isus predstavljen kao mlađi.
Od 1638. do 1641. godine, Leonardova slika se po svemu sudeći nalazila u londonskom plemićkom dvorcu Čelzi , koji je pripadao Džejmsu Hamiltonu, prvom vojvodi od Hamiltona. Hamilton je nakon učešća u Engleskom građanskom ratu pogubljen, 9. marta 1649. godine, a neke od njegovih stvari odnete su u Holandiju da se prodaju. Češki umetnik Vaclav Holar je negde u to vreme napravio svoju gravuru - kopiju, datiranu 1650, u Antverpenu. Slika je takođe zabeležena u vlasništvu Henrijete Marije, 1649. godine, iste godine kada je pogubljen njen suprug Čarls I . Slika je uvrštena u inventar Kraljevske kolekcije, procenjena je na 30 funti, a Čarlsova imovina stavljena na prodaju pod Komonveltom Engleske. Slika je prodata jednom poveriocu 1651, vraćena Čarlsu II nakon engleske Restauracije 1660. i uvrštena u popis Čarlsove imovine u palati Vajthol 1666. godine. Nasledio ju je Džejms II, i verovatno se nalazila kod njega do trenutka dok nije prešla u ruke njegove ljubavnice Ketrin Sedli, sa kojom je imao nezakonitu ćerku koja je postala treća supruga Džona Šefilda, vojvode od Bakingema. Vojvodin nezakoniti sin, ser Čarls Herbert Šefild, stavio je sliku na aukciju 1763. godine zajedno sa drugim umetničkim delima iz Bakingemske palate kada je ova zgrada prodata Džordžu III.
Slika je u XIX veku stavljena u pozlaćeni okvir, i takva je ostala do 2005. godine. Godine 1900, kupio ju je britanski kolekcionar Frensis Kuk za svoju kolekciju u Dauti hausu u Ričmondu. Slika je bila oštećena prilikom prethodnih pokušaja restauracije, a autorstvo je pripisano Leonardovom sledbeniku Bernardinu Luiniju. Kukov praunuk ju je 1958. prodao na aukciji za 45 funti kao delo Leonardovog učenika Đovanija Antonija Boltrafija, kome je ostalo pripisano autorstvo sve do 2011.H. Niyazi, "Platonic receptacles, Leonardo and the Salvator Mundi", iconographic and provenance details of the painting, 18 July 2011
Ponovno otkrivanje i restauracija мини| Slika u katalogu aukcijske kuće iz 2005. godine, gde je navedena kao „Posle Leonarda da Vinčija“ i procenjena na 1.200–1.800 dolaraSt. Charles Gallery, 9–10 April 2005 auction catalog, New Orleans Salvator Mundi je jedna od Leonardovih najkopiranjiih slika, sa oko 12 poznatih verzija koje su naslikali njegovi učenici i drugi. Smatralo se da je Leonardova verzija izgubljena posle sredine XVII veka. Godine 1978, Džoan Snou-Smit iznela je uverljive argumente da je navodna kopija koja se nalazila u kolekciji markiza Žan-Luja de Ganaja u Parizu izgubljeni original, na osnovu njene sličnosti sa Svetim Jovanom Krstiteljem. Mnoge istoričare umetnosti je uverila, s obzirom da je uspela da uspostavi direktnu istorijsku vezu između Leonarda da Vinčija, gravure Vaclava Holara i slike iz Ganajeve kolekcije., Arte Lombarda, no. 50, 1978, pp. 69–81. JSTOR
Godine 2005, Salvator Mundi se našao na aukciji i prodat je za manje od 10.000 dolara konzorcijumu trgovaca umetninama koji su činili Aleksander Periš i Robert Sajmon, specijalista za Stare majstore. Prodata je sa imanja Bazila Klovisa Hendrija, biznismena iz Baton Ruža,Michael Daley, Two developments in the no-show Louvre Abu Dhabi Leonardo Salvator Mundi saga, Artwatch UK, 11 October 2018 preko aukcijske kuće galerije Sent Čarls u Nju Orleansu. Slika je imala debele slojeve naknadnog doslikavanja, tako da je izgledala kao kopija i opisana je, pre restauracije, kao "ruinirana, mračna i sumorna".
Konzorcijum je smatrao da postoji mogućnost da je ta ruinirana slika niskog kvaliteta (preko koje se prekomerno doslikavalo) u stvari davno nestali da Vinčijev original. Angažovana je Dajen Dvajer Modestini sa Njujorškog univerziteta da nadgleda restauraciju. Ona je započela uklanjanjem naknadnih slojeva acetonom, što je vodilo otkriću da je u nekom trenutku stepenasto neravna površina u blizini Hristovog lica skidana oštrim predmetom i poravnavana mešavinom gessa, boje i lepka. Pomoću infracrvenih fotografija slike koje je napravio Sajmon, Modestini je otkrila pentimento (raniju verziju) na kojem je palac ruke koja blagosilja ispravljen, a ne savijen. Ovo otkriće da je Hrist imao dva palca na desnoj ruci bilo je presudno. Ovaj pentimento (bukvalno: „kajanje“) pokazuje da se umetnik premišljao u vezi sa položajem palca. To premišljanje se smatra dokazom da nije u pitanju kopija, već upravo original, jer neko ko slika kopiju ne bi imao nikakvo dvoumljenje u vezi sa kompozicijom.
Modestini je potom angažovala stručnjaka za ploče Moniku Grizbah da ostruže drvenu ploču na kojoj je bila slika, a koju su progrizli crvi, zbog čega se raspala na sedam delova. Grizbah ju je ponovo sastavila pomoću lepka i drvenih letvica. Krajem 2006. godine, Modestini je započela restauraciju. Istoričar umetnosti Martin Kemp bio je kritičan u vezi rezultata: "Oba palca" slike u sirovom stanju "znatno su bolja od jednog koji je naslikala Dajen." Delo je potom potvrđeno kao Leonardova slika. Od novembra 2011. do februara 2012, slika je bila izložena u Nacionalnoj galeriji kao rad Leonarda da Vinčija, nakon potvrde autentičnosti od strane te institucije. Godine 2012, autentičnost je potvrdio i Muzej umetnosti u Dalasu.
U maju 2013. godine, švajcarski trgovac umetninama Iv Buvije kupio je sliku za nešto više od 75 miliona dolara (putem privatne prodaje posredstvom aukcijske kuće Sotbi iz Njujorka). Slika je zatim prodata ruskom kolekcionaru Dmitriju Ribolovljevu za 127,5 miliona dolara.Clémençon, Gilles. Accusé d'escroquerie, le "roi des ports francs" Yves Bouvier riposte. RTS Info. 22 March 2015 (French) Ova prodaja – zajedno sa sa nekoliko drugih Buvijeovih prodaja Ribolovljevu – dovela je do pravnog spora između Ribolovljeva i Buvijea,Sam Knight, "The Bouvier Affair, How an art-world insider made a fortune by being discreet" The New Yorker, 8 & 15 February 2016 kao i između izvornih distributera slike i Sotbija. Godine 2016, distributeri su tužili Sotbi zbog razlike u ceni, tvrdeći da su zakinuti. Ova aukcijska kuća je izjavila da nije znala da je Ribolovljev predviđeni kupac, i tražila je odbacivanje tužbe. Godine 2018, Ribolovljev je takođe tužio Sotbi za 380 miliona dolara, tvrdeći da je ta aukcijska kuća svesno učestvovala u Buvijeovoj prevari u kojoj je i slika igrala ulogu.
Slika je izlagana u Hong Kongu, Londonu, San Francisku i Njujorku 2017. godine, a zatim je prodata na aukciji u Kristiju u Njujorku 15. novembra 2017. za 450.312.500 dolara, što je novi rekord za jedno umetničko delo (licitiranih 400 miliona dolara plus 50,3 miliona u taksama).Angel Au-Yeung, At Auction, Billionaire Sells Da Vinci Painting For A New World Record Price, Forbes.com, 15 November 2017 Kupac je bio princ Saudijske Arabije Badr ibn Abdulah. U decembru 2017. godine, časopis The Wall Street Journal objavio je da je princ Badr bio posrednik u ime prestolonaslednika Muhameda ibn Salmana. Međutim, Kristi je potvrdio da princ Badr posredovao u ime Odeljenja za kulturu i turizam Abu Dabija, s namerom da se slika izloži u Luvru u Abu Dabiju. U septembru 2018. godine, izložba je odložena na neodređeno vreme, a u novinarskom izveštaju od januara 2019. kaže se da "niko ne zna gde se slika nalazi i postoji ozbiljna zabrinutost za njenu fizičku bezbednost." Džordžina Adam, urednik-konsultant časopisa The Art Newspaper, odbacila je ove izveštaje rečima "Verujemo da se nalazi u skladištu u Ženevi." Kasnije je objavljeno da se nalazi na ibn Salmanovoj luksuznoj jahti koja se nalazi na Crvenom moru od juna 2019.
Pripisivanje Otprilike godinu dana po započetom restauratorskom radu, Dajen Dvajer Modestini je primetila da su prelazi boje na usnama subjekta "savršeni" i da "nijedan drugi umetnik nije mogao to da naslika". Proučavajući Mona Lizu radi poređenja, zaključila je da je "umetnik koji ju je naslikao ista ona ruka koja je naslikala i Spasitelja sveta."
Direktor Nacionalne galerije Nikolas Peni napisao je 2006. godine da on i neki od njegovih kolega smatraju ovo delo Leonardovim originalom, ali da "neki od nas smatraju da možda postoje delovi koji potiču iz radionice". Peni je 2008. godine sproveo uporednu studiju Spasitelja sveta i Bogorodice među stenama. Martin Kemp je kasnije o tom sastanku rekao: "Napustio sam atelje razmišljajući da je Leonardo sigurno imao velikog udela", kao i da "niko od okupljenih nije otvoreno izrazio sumnju u to da je Leonardo odgovoran za sliku". Konsenzusom iz 2011, na skupu koji je sazvao Peni, nedvosmisleno je ocenjeno da je Leonardo da Vinči autor slike. U julu 2011. izdata su posebna saopštenja za javnost predstavnika za oglašavanje vlasnika i Nacionalne galerije u kojima je zvanično objavljeno "novo otkriće". мини|Hristove šake, kovrdže na kosi i draperija dobro su očuvani, približno njihovom prvobitnom stanju.