Istorija Perua obuhvata četiri milenijuma, protežući se kroz nekoliko faza kulturnog razvoja ovog planinskog i jezerskog regiona. Peru je bio dom civilizacije Norte Čiko, najstarije civilizacije u Americi i jedne od šest najstarijih na svetu, te Carstva Inka, najveće i najnaprednije države u predkolumbijskoj Americi. Osvojilo ga je Špansko carstvo u 16. veku, koje je uspostavilo vicekralja koji je bio nadležan za većinu njihovih južnoameričkih domena. Država je proglasila nezavisnost od Španije 1821. godine, ali se učvrstila tek nakon bitke kod Ajakuča, tri godine kasnije.
Prekolumbijske kulture
Alati za lov od pre više od 11.000 godina pronađeni su u pećinama Pačakamac, Telarmačaj, Hunin i Laurikoča.the were, Lexus Origen de las puta Civilizaciones Andinas. p. 41. Neke od najstarijih civilizacija pojavile su se oko 6000. godine p. n. e. u primorskim provincijama Čilka i Parakas, i u visinskoj provinciji Kaležon de Huajlas. Tokom sledećih tri hiljade godina stanovnici su prešli sa nomadskog načina života na obrađivanje zemlje, kao što dokazuju nalazišta poput Jiskajrumoka, Kotoša i Huaka Priete. Kultivacija biljaka poput kukuruza i pamuka (-{Gossypium barbadense}-) je započela, kao i pripitomljavanje životinja poput divljih predaka lame, alpake i zamorca, kao što se vidi na reljefnim slikama Kamelida sa reljefom iz oko 6000. p. n. e., u pećinama Molepunko u Kalaliju. Stanovnici su praktikovali predenje i pletenje pamuka i vune, pravljenje košara i keramike.
Kako su ovi stanovnici postali sedentarni, poljoprivreda im je omogućila da grade naselja i nova društva nastaju duž obale i u Andskim planinama. Prvi poznati grad u Americi bio je Karal, smešten u dolini Supe, 200 km severno od Lime. Sagrađen je oko 2500. godine p. n. e..
Ono što je ostalo od civilizacije, koja se naziva Norte Čiko, je oko 30 piramidalnih građevina izgrađenih u vidu opadajućih terasa koje se završavaju ravnim krovom; neke su visine do 20 metara. Karal je jedno od svetskih središta uspona civilizacije.Charles C. Mann, "Oldest Civilization in the Americas Revealed", Science, 7 January 2005, accessed 1 Nov 2010. Quote: "Almost 5,000 years ago, ancient Peruvians built monumental temples and pyramids in dry valleys near the coast, showing that urban society in the Americas is as old as the most ancient civilizations of the Old World." Početkom 21. veka, arheolozi su otkrili nove dokaze drevnih pretkeramičkih kompleksnih kultura. Tom D. Dilehej i njegov tim su 2005. godine objavili otkriće tri kanala za navodnjavanje starih 5.400 godina i mogućeg četvrtog starosti od 6.700 godina, svi u dolini Zanja na severu Perua, što je dokaz aktivnosti zajednice u cilju poboljšanja poljoprivrede mnogo ranije nego što se prvobitno smatralo.Nicholas Bakalar, "Ancient Canals in Andes Reveal Early Agriculture", National Geographic News, 5.12.2005, accessed 1.11.2010. Robert Benfer i istraživački tim su 2006. godine otkrili opservatoriju u Buena Visti, lokaciji u Andima nekoliko kilometara severno od današnje Lime. Oni veruju da je opservatorija povezana sa oslanjanjem društva na poljoprivredu i razumevanjem godišnjih doba. Lokalitet sadrži najstarije trodimenzionalne skulpture pronađene do sada u Južnoj Americi.Richard A. Lovett, "Oldest Observatory in Americas Discovered in Peru", National Geographic News, 16.05.2006, accessed 1.11.2010. Arheolog Valter Alva i njegov tim su 2007. godine pronašli hram star 4000 godina sa oslikanim freskama u Ventaronu, u severozapadnoj regiji Lambajeke. Hram je sadržao ceremonijalne ponude stečene razmenom sa peruanskim društvima iz džungle, kao i onima sa obale Ekvadora.Hearn, Kelly. "Oldest Temple, Mural in the Americas Found in Peru", National Geographic, 12.11.2007, accessed 1.11.2010. Takvi nalazi pokazuju sofisticiranu, monumentalnu konstrukciju koja je zahtevala veliku organizaciju rada, što sugeriše da su hijerarhijske, složene kulture nastale u Južnoj Americi mnogo ranije nego što su naučnici mislili.
Mnoge druge civilizacije koje su se razvijale bile su apsorbovane od strane najmoćnijih, kao što su Kotoš, Čavin, Parakas, Lima, Naska, Moče, Tijavanako, Vari, Lambajeke, Čimu i Činča, između ostalih. Kultura Parakas nastala je na južnoj obali oko 300. godine pre nove ere. Oni su poznati po upotrebi dlake vikunja umesto pamuka za proizvodnju finog tekstila— inovacija koje nisu stigle na severnu obalu Perua vekovima kasnije. Obalne kulture poput Moče i Naske razvijale su se od oko 100. godine p. n. e. do oko 700. god. n. e. Moče su razvile impresivnu metalurgiju, kao i neke od najfinije keramike viđene u drevnom svetu, dok su Naske poznate po svojim tekstilima i zagonetnim Naska linijama.
Ove obalne kulture su na kraju počele da opadaju kao rezultat ponavljajućih El Ninjo poplava i suša. Kao posledica toga, Vari i Tijavanako, koji su živeli u unutrašnjosti Anda postali su dominantne kulture u regionu, koje su obuhvatale veći deo modernog Perua i Bolivije. Nasledili su ih moćni gradovi-države, kao što su Čankaj, Sipan, i Kahamarka, i dva carstva: Čimor i Čačapoja. Ove kulture su razvile relativno napredne tehnike ratarstva, zlatne i srebrne zanate, grnčarstva, metalurgije, i pletenja. Oko 700. godine p. n. e., izgleda da su razvili sisteme društvene organizacije koji su prethodili civilizaciji Inka.
U planinama, i kultura Tijavanako, blizu jezera Titikaka u Peruu i Boliviji, i Vari, u blizini današnjeg grada Ajakučo, razvili su velika urbana naselja i široke državne sisteme između 500. i 1000. godine.Peru .
Nisu sve Andske kulture bile voljne da ponude svoju lojalnost Inkama, jer su Inke proširile svoje carstvo, a mnoge su bile otvoreno neprijateljske. Pripadnici kulture Čačapoje bili su primer toga, ali su ih Inke na kraju osvojile i integrisale u svoje carstvo.
Carstvo Inka (1438–1532)
Inke su izgradile najveće i najnaprednije carstvo i dinastiju pretkolumbovske Amerike. Tavantinsuju—koji potiče iz jezika Kečua i označava "Kraljevstvo četiri strane sveta"— dostigao je svoje najveće proširenje početkom 16. veka. Dominirao je teritorijom koja je uključivala (od severa prema jugu): jugozapadni deo Ekvadora, deo Kolumbije, glavnu teritoriju Perua, severni deo Čilea, i severozapadni deo Argentine, a od istoka do zapada: od jugozapadnog dela Bolivije do Amazonije.
Carstvo je poteklo od plemena iz Kuska, koji je postao glavni grad. Paćakuti nije bio prvi Inka, ali je bio prvi vladar koji je značajno proširio granice države Kusko- verovatno je mogao da se uporedi sa Aleksandrom Velikim (antička Grčka), Cezarom (Rimsko carstvo), Atilom (Huni) i Džingis-kanom (Mongolsko carstvo). Njegovo potomstvo je kasnije vladalo carstvom i proširivalo ga nasilnim invazijama i mirnim osvajanjima - tj. dogovorenim brakovima među vladarima malih kraljevstava i vladarima Inka.
U Kusku, kraljevski grad je izgrađen da podseća na pumu u ležećem stavu, glava, glavna kraljevska struktura, formirala je ono što jedanas poznato kao Saksajvaman. Administrativni, politički i vojni centar Carstva nalazio se u Kusku. Carstvo je bilo podijeljeno na četiri četvrtine: Činčajsuju, Antisuju, Kuntisuju i Kulasuju.
Službeni jezik je bio Kečua – nametnut građanima. To je bio jezik susednog plemena prvobitnog plemena carstva. Osvojenim populacijama - plemenima, kraljevstvima, državama i gradovima - bilo je dozvoljeno da praktikuju sopstvene religije i životne stilove, ali su morali da priznaju kulturu Inka kao superiornu u odnosu na svoju. Inti, bog sunca, trebalo je da bude obožavan kao jedan od najvažnijih bogova carstva. Njegova reprezentacija na zemlji bila je Inka ("Car").
Tauantinsujo je bio organizovan u vladama sa stratifikovanim društvom, u kome je vladar bio Inka. Podržana je i ekonomijom zasnovanom na kolektivnoj imovini zemlje. Primećeni su mnogi neobični običaji, na primer ekstravagantni praznik Inti Rajmi koji se slavio u čast Boga Sunca, i mladim ženama koje su bile Device Sunca, žrtvenim devicama posvećenim Inti. Carstvo, koje je bilo prilično veliko, takođe je imalo impresivan saobraćajni sistem puteva do svih tačaka carstva koji su nazvani Staza Inka, i časkije, nosače poruka koji su prenosili informacije od bilo kog mesta u carstvu do Kuska.
Maču Pikču (Quechua for "old peak"; sometimes called the "Lost City of the Incas") je dobro očuvana pretkolumbijska ruševina Inka koja se nalazi na visokom planinskom grebenu iznad doline Urubamba, oko 70 km severozapadno od Kuska. Merenja elevacije variraju u zavisnosti od toga da li se podaci odnose na ruševinu ili kraj planine, turističke informacije u Maču Pikčuu navode visinu kao 2.350 m (7,711 stopa). Zaboravljen vekovima od strane spoljnog sveta, mada ne od strane lokalnog stanovništva, privukao je međunarodnu pažnju Jejlskog arheologa Hirama Bingama, koji ga je ponovo otkrio 1911. i napisao najprodavaniji rad o tome. Peru nastavlja sa pravnim naporima da povrati hiljade artefakata koje je Bingam uklonio sa lokacije a koji su u posedu Jejla. Bingam ih je prodao Jejlu.
Iako je Maču Pikču daleko najpoznatiji u svetu, Peru se može pohvaliti mnogim drugim mestima gde moderni posetioci mogu videti opsežne i dobro očuvane ruševine, ostatke perioda Inka, pa čak i starije gradnje. Veliki deo arhitekture Inka i kamena koji su pronađeni na ovim lokacijama i dalje zbunjuje arheologe. Na primer, na Saksajvamanu u Kusku, zidovi u obliku cik-cak formirani su od masivnih kamenih gromada, precizno ugrađenih u nepravilne uglove. Nijedno vezivno sredstvo ih ne drži zajedno, ali su ipak ostali apsolutno čvrsti vekovima, preživeli zemljotrese koji su porušili mnoge kolonijalne konstrukcije Kuska. Oštećenja zidova koja su danas vidljivi uglavnom su nanošena u bitkama između Španaca i Inka, kao i kasnije, u kolonijalnoj eri. Kako je Kusko rastao, zidovi Saksajvamana su delimično demontirani, a mesto je postalo pogodan izvor građevinskog materijala za novije gradske stanovnike. Još uvek nije poznato kako su ovi kamenovi oblikovani i izglađeni, podignuti jedan na drugi (oni su zaista veoma masivni), ili su ukomponovani od strane Inka, ne znamo ni kako su prevezli kamenje na lokaciju. Kamen koji se koristi nije autohton na tom području i najverovatnije je dolazio iz planina koje su bile udaljene nekoliko kilometara.
Evropska kolonizacija Perua (1532–1572) Etimologija reči Peru: Reč peru ima poreklo u oksitanskom jeziku, međutim Evropljanima je ova reč poslužila da zamene originalno ime Biru (), lokalnog vladara koje je živeo pored Zaliva San Migel u Panami početkom 16. veka. Njegovi posedi su 1522, u vreme dolaska španskih istraživača, bili najjužniji deo Novog sveta poznatog Evropljanima. Samim tim, kada je Fransisko Pizaro istraživao oblasti koje se nalaze južnije on ih je označio kao Biru ili Peru..
Alternativno objašnjenje daje savremeni pisac Inka Garkilasko de la Vega, sin princeze Inka i konkvistadora. Kaže da je ime Biru bilo uobičajeno korišćeno za Indijance, na koje je naišla posada broda na istraživačkoj misiji za guvernera Pedra Arias de Avila, i dalje povezuje mnogo više slučajeva nesporazuma zbog nedostatka zajedničkog jezika., Lima, ed. 1998. pp. 14–15. First published in Lisbon in 1609.
Španska kruna je podržala Pizarovu ekspediciju 1529. godine potpisivanjem ugovora u Toledu, čime je određeno da carstvo Inka postane pokrajina Peru. Pod španskom vladavinom, oblast je dobila naziv Vicekraljevstvo Peru, koje je postalo Republika Peru nakon rata za nezavisnost. Kada su Španci došli 1531. godine, teritorija Perua bila je jezgro visoko razvijene civilizacije Inka. Sa centrom u Kusku, carstvo Inka proširilo se na ogromno područje, koje se protezalo od jugozapadnog Ekvadora do severnog Čilea.
Fransisko Pizaro i njegova braća bili su privučeni vestima o bogatom i fantastičnom kraljevstvu. Oni su 1532. godine stigli u zemlju, koju su nazvali Peru. (Forme Biru, Piru i Beru se takođe sreću u ranim zapisima.) Prema Raulu Porasu Barenečeu, Peru nije reč iz jezika Kečua niti karipskog španskog jezika, već indo-španskog ili je hibrid.