Anglo-zulski rat je vođen 1879. godine između Britanskog carstva i Kraljevstva Zulu. Nakon uspešnog uvođenja federacije u Kanadi lorda Karnarvona, mislilo se da bi slični politički napori, zajedno s vojnim kampanjama, mogli biti delotvorni i na afričkim kraljevstvima, plemenskim oblastima i Burskom republikom u Južnoj Africi. Godine 1874, ser Henri Bartl Frer je poslat u Južnu Afriku kao visoki komesar Britanskog carstva da ostvari takve planove. Među preprekama sa kojima se suočio je bilo i prisustvo nezavisnih država Južnoafričke Republike, i kraljevina Zululand i njegova vojska.Knight (1992, 2002), p. 8.
Frer je na svoju inicijativu, bez odobrenja Britanske vlade i sa namerom podsticanja rata sa Zulu narodom, dana 11. decembra 1878. godine, zulskom kralju Kečvaju postavio ultimatum koji on nije mogao da prihvati, uključujući raspuštanje njegove vojske i odustajanje od ključnih kulturnih tradicija. Bartl Frer je tada poslao lorda Čelmsforda da napadne Zululand nakon što taj ultimatum nije ispunjen. Rat je značajan po nekoliko posebno krvavih bitaka, uključujući uvodnu pobedu Zulua u Bici kod Isandluane, čemu je sledio poraz velike vojske Zulua u Rorkovom prolazu od strane male snage britanskih trupa. Rat je na kraju rezultirao britanskom pobedom i okončanjem dominacije Zulu naroda nad regionom.
Pozadina
Britansko carstvo
Do 1850-ih, Britansko carstvo je imalo kolonije u južnoj Africi koje su se graničile sa raznim burskim naseljima, autohtonim afričkim kraljevstvima, kao što su Zulu i Basuto, i brojnim autohtonim plemenskim oblastima i državama. Različite interakcije sa tim grupama pratile su ekspanzionističku politiku. Kejp kolonija je formirana nakon što je Anglo-holandskim ugovorom iz 1814. godine holandska kolonija Kejptaun trajno ustupljena Britaniji, a njena teritorija se značajno proširila u 19. veku. Natal u jugoistočnoj Africi je proglašen britanskom kolonijom 4. maja 1843, nakon što je Britanska vlada anektirala Bursku Republiku Nataliju. Događaji su dosegli svoj vrhunac kada su tri sina i brat zulskog poglavice Sirajoa organizovali upad u Natal, i odveli dve žene koje su bile pod britanskom zaštitom.
Otkriće dijamanata 1867. godine u blizini reke Val, oko severoistočno od Kejptauna, okončalo je izolaciju Bura u unutrašnjosti i imalo značajan uticaj na događaje. Otkriće je izazvalo trku sa dijamantima koja je privukla ljude iz celog sveta, što je Kimberli za pet godina pretvorilo u grad sa 50.000 stanovnika i privuklo pažnju britanskih imperijalnih interesa. Tokom 1870-ih, Britanci su aneksirali Zapadni Grikvalend, mesto otkrića kimberlijskih dijamanata.
Godine 1874, Lord Karnarvon, državni sekretar za kolonije, koji je ostvario federaciju u Kanadi 1867, smatrao je da bi slična šema mogla da funkcioniše u Južnoj Africi. Južnoafrički plan je bio postuliran na postojanju vladajuće belačke manjine u odnosu na crnačku većinu, što bi obezbedilo veliku količinu jeftine radne snage za britanske plantaže šećera i rudnike. Karnarvon je, u pokušaju da proširi britanski uticaj 1875. godine, pristupio je burskim državama: Slobodnoj Državi Oranje i Transvalskoj Republici i pokušao da organizuje federaciju britanskih i burskih teritorija, ali su ga burske vođe odbile.
Lord Karnarvon je 1877. godine postavio ser Bartla Frera za visokog komesara za južnu Afriku. Karnarvon je imenovao Frera na tu poziciju pod uslovom da će raditi na sprovođenju Karnarvonovog plana konfederacije. To je omogućilo Freru da postane prvi britanski guverner federalnog južnoafričkog dominiona. Frer je poslat u Južnu Afriku kao visoki komesar da sprovede ovaj plan. Jedna od prepreka takvoj šemi bilo je prisustvo nezavisnih burskih država Južnoafričke Republike, neformalno poznatih kao Republika Transval i Slobodna Država Oranje, i Kraljevine Zululand. Bartl Frer nije gubio vreme u izlaganju šeme i stvaranju casus belli protiv Zulua preuveličavajući značaj brojnih nedavnih incidenata.
upright|thumb|right|Bartl Frer Do 1877. godine, ser Teofil Šepston, britanski sekretar za urođeničke poslove u Natalu, anekтirao je Republiku Transval za Britaniju koristeći poseban nalog. Buri iz Transvala su se usprotivili, ali sve dok je Zulu pretnja postojala, našli su se između dve pretnje; bojali su se da će, ako uzmu oružje da se odupru britanskoj aneksiji, kralj Kečvajo i Zului iskoristiti priliku da napadnu. Uzastopne britanske aneksije, a posebno aneksija Zapadnog Grikvalenda, izazvale su klimu uzavrele nelagode u burskim republikama.
Šepston se bunio protiv remetilačkog efekta dozvoljavanja Kečvajovom režimu da opstane. „Moć Zulua“, on je izjavio, „koren je i stvarna snaga svih urođeničkih poteškoća u Južnoj Africi“. U decembru 1877. pisao je Karnarvonu: „Kečvajo je tajna nada svakog sitnog nezavisnog poglavice stotinama milja od njega koji oseća želju da njegova boja prevlada, i dok ta nada ne bude uništena, oni neće pristati da se podvrgnu vladavini civilizacije“. Ranije u oktobru 1877, Šepston je prisustvovao sastanku sa vođama Zulua u blizini Krvave reke da bi se rešio spor oko zemlje između Zulua i Bura. Predložio je kompromis sa Burima i sastanak je prekinut bez jasnih rezolucija. On se osvetnički okrenuo protiv Zulua, rekavši da je došao u posed „najneosporivijih, najjačih i najjasnijih dokaza“ koji nikada ranije nisu obelodanjeni, za podršku tvrdnjama Bura. On je odbacio Zulu tvrdnje kao „okarakterisane lažima i izdajom do mere za koju nisam mogao da verujem da su čak i divljaci sposobni“.
Šepston, u svojstvu britanskog guvernera Natala, izrazio je zabrinutost u vezi sa vojskom Zulua pod kraljem Kečvajom i potencijalnom pretnjom za Natal – posebno imajući u vidu da su neki Zului usvojili stare muskete i drugo zastarelo vatreno oružje. U svojoj novoj ulozi administratora Transvala, sada je bio odgovoran za zaštitu Transvala i direktno je učestvovao u graničnom sporu sa Zulu narodom. Uporne burske reprezentacije i diplomatski manevri Pola Krugera su dodatno pojačali pritisak. Bilo je incidenata koji su uključivali paravojne akcije Zulua sa obe strane granice Transval/Natal, a Šepston je sve više bivao ubeđen da je kralj Kečvajo dozvoljavao takve „neprilike“ i da ima „prkosnu predispoziciju“. Kralj Kečvajo ovog puta nije našao branioca u Natalu osim biskupa Natala, Džona Kolensa.
Kolenso se zalagao za autohtone Afrikance u Natalu i Zululandu prema kojima je kolonijalni režim u Natalu nepravedno postupao. Godine 1874. se bavio slučajem Langalibalela i plemena Hlubi i Ngve u predstavljanju kod sekretara za kolonije, lorda Karnarvona. Langalibalele je bio lažno optužen za pobunu 1873. godine, i nakon šarade od suđenja, proglašen je krivim i zatvoren na ostrvu Roben. Stajući na stranu Langalibalela protiv kolonijalnog režima u Natalu i Teofila Šepstona, sekretara za urođeničke poslove, Kolenso se još više udaljio od kolonijalnog društva u Natalu.
Zabrinutost biskupa Kolensa zbog obmanjujućih informacija koje su Šepstoun i guverner Natala davali sekretaru za kolonije u Londonu, navela ga je da se založi za borbu Zulua protiv burskog ugnjetavanja i zvaničnih napada. Bio je istaknuti kritičar Frerovih nastojanja da Zulu kraljevstvo prikaže kao pretnju za Natal. Kolensove kampanje su otkrile rasističku osnovu koja je podržavala kolonijalni režim u Natalu i zaradila mu neprijatelje među kolonistima.
Torijevska administracija britanskog premijera Bendžamina Dizraelija u Londonu nije želela rat sa Zulu narodom. „Činjenica je“, pisao je ser Majkl Hiks Bič, koji je trebalo da zameni Karnarvona na mestu državnog sekretara za kolonije, u novembru 1878. godine „da su stvari u istočnoj Evropi i Indiji... imale toliko ozbiljan aspekt da ne možemo imati Zulu rat pored drugih većih i previše mogućih nevolja“. Međutim, ser Bartl Frer je već bio u Kejp koloniji kao guverner i visoki komesar od 1877. sa nalogom o stvaranju Konfederacije Južne Afrike od raznih britanskih kolonija, burskih republika i domaćih država, i njegovi planovi su dobro napredovali. Zaključio je da moćno Zulu kraljevstvo stoji na putu tome, te je prihvatio Šepstonove argumente da kralj Kečvajo i njegova Zulu vojska predstavljaju prijetnju miru u regiji. Pripreme za britansku invaziju na Zulu kraljevstvo trajale su mesecima. U decembru 1878. godine, uprkos oklevanju britanske vlade da započne još jedan kolonijalni rat, Frer je Kečvaju postavio ultimatum da Zulu vojska bude raspuštena, a Zulu narod prihvati britansku upravu. Ovo je bilo neprihvatljivo za Zulue jer je praktično značilo da bi Kečvajo, da je pristao, izgubio svoj tron.
Kraljevstvo Zulu Kraljevstvo Zulu formirano je u drugoj deceniji 19. veka, kada je lokalni poglavica Šaka (vladao 1812-1828) ujedinio srodna afrička plemena iz grupe Bantu koja su naseljavala severoistočni deo današnje južnoafričke provincije Natal. Država Zulu pod upravom Šakinih naslednika pružila je snažan otpor evropskim kolonizatorima, Burima, koji su 1835-1838. formirali kolonije Natal i Transval na njihovim južnim i zapadnim granicama. Kada je velika Britanija 1843. anektirala veći deo Natala, država Zulu je sačuvala svoju nezavisnost, ali je postala pogranična oblast Britanske imperije. Iako je 1872. britanska vlada priznala Zulu kralja Kečvaja, Britanska imperija je posle aneksije Transvala (1877) okružla kraljevinu Zulu sa dve strane, i lokalne britanske vlasti počele su pripreme za njeno osvajanje. Suprotstavljene snage
Britanci Kolonijalna uprava u Natalu i Transvalu, koja je po svaku cenu htela rat sa Zuluima, nije imala podršku britanske vlade, koja se zalagala za mirno rešenje sukoba, već opterećena ratom u Avganistanu (1878−1880). U takvoj situaciji, kolonijalna vlada morala je da se osloni na vlastite raspoložive snage, pošto se nisu mogla očekivati pojačanja iz metropole. Britanski garnizon u Natalu i Transvalu sastojao se od svega 7 pešadijskih bataljona stajaće vojske (svaki po 700-800 ljudi naoružanih puškama Martini-Henri i bajonetima) i dve artiljerijske baterije (po 6 topova i 280 ljudi, uz nekoliko Kongrivovih raketa). Pešadijske jedinice ojačane su mornarima i marincima sa dva ratna broda koja su se zatekla u luci Durban, ukupno oko 220 ljudi sa 2 topa i jednim Getlingovim mitraljezom. Konjičkih jedinica u južnoj Africi nije bilo, pa su vojne vlasti formirale 2 eskadrona (po 110 ljudi) pešadije na konjima, sastavljene od dobrovoljaca iz svih bataljona koji su umeli da jašu, posađene na lokalno nabavljene konje. Ove malobrojne konjičke jedinice ojačane su lokalnim kolonijalnim dobrovoljcima na konjima (10 četa po 20-60 ljudi) i Natalskom konjičkom policijom (oko 150 ljudi), iako ni ove jedinice nisu bile prava konjica, već samo pešadija na konjima, naoružana karabinima raznih vrsta (Snajder, Vestli-Ričards), revolverima (Vebli RIC) i lovačkim noževima, koji su se mogli postaviti na karabine kao bajoneti. Malobrojne britanske i kolonijalne snage ojačane su mobilizacijom lokalnog domorodačkog stanovništva i formiranjem Natalskog domorodačkog kontingenta, koji je januara 1879. imao 7 bataljona pešadinaca (po 1.000 Afrikanaca i oko 100 evropskih oficira, samo 1/10 Afrikanaca naoružana starim kapislarama Enfild sa po 5 metaka, a ostatak kopljima i štitovima) i 6 četa konjanika po 50 ljudi (svi naoružani karabinima Snajder i Vestli Ričards sa po 50 metaka). +Regularne pešadijske jedinice (januar 1879)JedinicaOrganizacijaZapovednikJačinaRatni raspored24. puk/1. bataljon8 četapukovnik Ričard Glinoko 700 ljudiKolona br. 324. puk/2. bataljon8 četapotpukovnik Henri Degašeroko 700 ljudiKolona br. 399. puk1 bataljonpotpukovnik V. Velmanoko 700 ljudiKolona br. 13. puk/2. bataljon8 četapotpukovnik H. Parnel749 ljudiKolona br. 113. puk/1. bataljon8 četapotpukovnik P. Gilbertoko 700 ljudiKolona br. 490. puk1 bataljonpukovnik R. Rodžersoko 700 ljudiKolona br. 480. puk1 bataljonpukovnik Henri Evelin Vudoko 700 ljudiKolona br. 5Mornarička brigadakapetan H. Kempbel220 ljudiKolona br. 1