Kanemsko carstvo (Bornujsko carstvo, Kanem–Bornu carstvo) postojalo je u oblastima koje su sada deo Čada i Nigerije. Arapskim geografima bilo je poznato kao Kanemsko carstvo od 8. veka i trajalo je kao samostalno kraljevstvo Bornu (Bornujsko carstvo) sve do 1900. Kanemsko carstvo (oko 700–1380) nalazilo se u sadašnjim teritorijama Čada, Nigerije i Libije. Na svom vrhuncu obuhvalo je područje koje pokriva ne samo veći deo Čada, već i delove južne Libije (Fezan) i istočnog Nigera, severoistočne Nigerije i severnog Kameruna. Bornujsko carstvo (1380 - 1893) bilo je država u sadašnjoj severoistočnoj Nigeriji, vremenom postajući još veća od Kanema, obuhvatajući područja koja su danas delovi Čada, Nigera, Sudana i Kameruna. Rana istorija carstva uglavnom je poznata iz Kraljevske hronike ili Girgama koju je 1851. otkrio nemački istraživač Hajnrih Bart.
Teorije o poreklu Kanema
Kanem je bio smešten na južnom kraju transsaharske trgovačke rute između Tripolija i regiona jezera Čad. Pored urbane elite, takođe je obuhvatao konfederaciju nomadskih naroda koji su govorili jezike grupe teda-daza (tubu).
U 8. veku Vahb ibn Munabih je koristio Zagavu za opisivanje grupe teda-tubu, u najranijoj upotrebi tog etničkog imena. Muhamed ibn Musa el Horezmi takođe pominje Zagavu u 9. veku, kao što učinio i Ibn el Nadim u svom Kitab el FihristuAl-Fiḥrist,Book I, pp. 35-36 u 10. veku. Kanem dolazi od anem, što znači južno u jeziku teda i kanura, pa otuda i geografski pojam. Tokom prvog milenijuma, kako je Sahara prolazila kroz isušivanje, ljudi koji govore kanemski jezik migrirali su u Kanem na jugu. Ova grupa je doprinela formiranju Kanurijskog naroda. Kanurske tradicije navode da je Zagavska dinastija predvodila grupu nomada zvanih Magumi.
Isušišenje Sahare rezultiralo je dvama grupama naselja, onima koji govore teda-daza jezik severoistočno od jezera Čad, i onima koja govore čadski zapadno od jezera u Bornu i hauske zemlje.
Osnivanje lokalnog Kanema (Dugua) oko 700. godne
Poreklo Kanema je nejasno. Prvi istorijski izvori pokazuju da je kraljevstvo Kanem počelo da se formira oko 700. godine pod nomadskim Kanemima koji su govorili tebski jezik. Smatra se da su oni bili prisiljeni da migriraju na jugozapad prema plodnim zemljama oko jezera Čad usled političkog pritiska i isušivanja njihovog nekadašnjeg opsega. To područje je već imalo nezavisne gradove-države opasane bedemima koji su pripadali Sao kulturi. Pod vodstvom Dugovske dinastije, kanemski narod je vremenom uspostavio dominaciju nad starosedeocima, ali ne pre nego što su usvojili mnoge njihove običaje.; Trimingham, History, 104–111. Sukobi između ta dva naroda nastavili se do kraja 16. veka.
Difuzionističke teorije
Naučnik Dirk Lange je predložio drugu teoriju koja je zasnovana na difuzionističkoj ideologiji. Naučna zajednica je ekstenzivno kritikovala ovu teoriju, jer nije podržana direktnim i jasnim dokazima. Lange povezuje stvaranje Kanem-Bornua s egzodusom srušenog Asirskog carstva oko 600. godine p. n. e. severoistočno od jezera Čad.Lange, Founding of Kanem, 31–38. On je takođe predlaže da je izgubljena država Agisima (koju je Ptolemej spomenuo sredinom -{II}- veka) bila prethodnica Kanemskog carstva. The article has a map (page 6) of the ancient Central Sahara and proposes to identify Agisymba of 100 CE with the early Kanem state.
Duguvanska dinastija (700-1086)
Kanem je bio povezan prekosaharskom trgovinskom rutom sa Tripolijem preko Bilme u Kavaru. Robovi su se uvozili s juga duž ove trase.
Prema kanurskom predanju Sajf b. Di Jazan je uspostavio dinastičku vlast nad nomadskim Magumima oko 9. ili 10. veka, kroz sveto kraljevstvo. Tokom sledećeg milenijuma Majsi su vladali Kanurima, što je obuhvatalo Ngalaga, Kangu, Kaji, Kuburi, Kaguva, Tomagra i Tubu plemena.
Kanem se spominje kao jedno od tri velika kraljevstava u Bilad el Sudanu, radu geografa El Jakobija iz 872. godine. On opisuje kraljevstvo „Zagava koji žive u mestu zvanom Kanim”, koje je obuhvatalo nekoliko vazalskih kraljevstava, i navodi da su „njihova prebivališta kolibe napravljene od trske i nemaju gradova.” Živeći kao nomadi, njihova konjica im je davala vojnu superiornost. U 10. veku, al-Muhalabi pominje dva grada u kraljevstvu, od kojih je jedan bio Manan. Njihov kralj je smatran božanskim, i verovalo se da on može „doneti život i smrt, bolest i zdravlje”. Bogatstvo se merilo u stoci, ovcama, govedima, kamilama i konjima. Od Al-Bakrija u 11. veku nadalje, kraljevstvo se naziva Kanem. U 12. veku Muhamed el Idrisi je opisao Manan kao „mali grad bez ikakve industrije i sa malo trgovine”. Ibn Said al-Magribi opisuje Manan kao glavni grad Kanemskog kraljevsta u 13. veku, a Kanem kao moćno muslimansko kraljevstvo.
Reference
Literatura
. vol. I, , London, 1971, 158-183. , Paris . Vol. II, New York, 581-602. . vol. II, Cambridge 1978,. . London.
.
Spoljašnje veze
-{The Story of Africa: Kanem-Borno — BBC World Service}- -{Timeline of rulers}-
Категорија:Бивше државе Африке