Bokeljska mornarica Kotor, Kotorska mornarica ili Bratovštine Svetog Nikole mornara iz Kotora nekada staleška organizacija pomoraca, danas memorijalna organizacija i nevladina neprofitabilna organizacija građana u kojoj se kontinuirano čuva tradicija staleške bratovštine bokeljskih pomoraca, nastale prema tradiciji u Kotoru početkom 9. veka. Prema navodima istoričara (D. Farlati, G. Gelcich, A. Dabinović) osnovana je 13. januar 809. godine u Kotoru. Smatra se da je posle Crkve najstarija institucija u Kotoru, Boki kotorskoj, Crnoj Gori, a najverovatnije i najstarija postojeća pomorska institucija na svetu. Imajući sve ovo u vidu Bokeljska mornarica je 2013. godine valorizovana i zakonom zaštićena kao jedno od 19 nematerijalnih kulturnih dobara Crne Gore. Ujedno je i prvo nematerijalno kulturno dobro koje Crna Gora kandiduje za status svjetske kulturne baštine Uneska.Pasinović, M. Milenko, Tripundanske obredne svečanosti – dio nematerijalne kulturne baštine, GPMK LVII–LVIII, Kotor, 2010, str. 193–208. Nazivi Bratovština Svetog Nikole mornara, od 1463. godine — Plemenito tijelo Bokeljske mornarice (Nobile corpo della Marinerezza Bochese) od 1873. godine — Bratovština „Bokeljska mornarica Kotor” — Bokeljska mornarica 809 — Bokeljska mornarica Kotor
Nematerijalno kulturno nasleđe
Ceneći da je nematerijalna kulturna baština jedan od ključnih faktora prepoznavanja i definisanja kulturnih identiteta Crne Gore, kroz koju se promovišu, održavaju i razvijaju kulturni diverzitet i kreativnost, Ministarstvo kulture je, u saradnji sa Upravom za zaštitu kulturnih dobara i JU Narodni muzej Crne Gore, realizovalo Projekat evidentiranja nematerijalne baštine na teritoriji Crne Gore u okviru Programa zaštite i očuvanja kulturnih dobara za 2012. godinu.Starine Crne Gore: godišnjak Uprave za zaštitu kulturnih dobara, VII. 2016. Cetinje Shodno tome Uprava za zaštitu kulturnih dobara je u skladu se Zakonom („Службени лист Црне Горе“, бр. 49/10, 40/11, 44/17 и 18/1) obrazovala šest stručnih timova,Рјешења бр. 04-630/2012-1, 04-631/2012-1, 04-632/2012-1, 04-633/2012-1, 04- 634/2012-1 и 04-635/2012-1 од 26. октобра 2012. године radi evidentiranja nematerijalne kulturne baštine na teritoriji opština. Jedan od ovih timova bio je tim za opštine Kotor, Herceg Novi i Tivat.
Na osnovu podataka koje je ovaj tim dostavio Upravi za zaštitu kulturnih dobara iz juna 2019. godine,3 u Registar kulturnih dobara upisana je kao nematerijalno kulturno dobro u Crnoj Gori pod nazivom:
NVO „Bokeljska mornarica 809“, Dom Bokeljske mornarice, Stari grad, Kotor
Generalije organizacije
мини|Kotor i njegova luka je viševekovno sedište Bokeljske mornarice Članstvo Članstvo Bokeljske mornarice Kotor čine: redovni članovi, članovi aktivnog sastava, članovi pomagači, zaslužni članovi, počasni članovi i počasni oficiri i podoficiri. Matica i podružnice Matica organizacije koja se nalazi u Kotoru, a svom sastavu ima dve podružnice: Podružnica Tivat i Podružnica Herceg Novi. Grb Grb Bokeljske mornarice Kotor je istorijski grb grada Kotora sa trakom na kojoj je natpis „Fides et honor“. Zastava je od bele svile, pravougaonog oblika dimenzije 1 x 1,5 m, sa grbom Bokeljske mornarice u sredini. Himna Himna Bokeljske mornarice Kotor je muzička kompozicija nepoznatog autora koja se tradicionalno izvodi prilikom plesanja kola Bokeljske mornarice. Njene riječi čini tekst pesme „Pjesan” koju je napisao Pavo Božov Kamenarović krajem 19. veka. Dan Za Dan Bokeljske mornarice Kotor proglašen je 26. jun. Taj datum vezuje se za 26. jun 1463. godine, kada je proglašen prvi sačuvani Statut Bratovštine Svetog Nikole mornara iz Kotora,
Istorija Preduslovi Grad Kotor osnovali su Rimljani u 1. veku u dnu bokokotorskog zaliva, na oko 30 km od otvorenog mora. Do tada je najvažniji grad i luka u Boki bio Risan, koji je pre rimskog osvajanja Boke 168. godine p. n. e., bio prestonica ilirskog kraljevstva.
I dok su nakon varvarske invazije na Boku mnogi okolni antički gradovi, uključujući i Risan, bili srušeni (a njihovo stanovništvo se u 7. veku sklonilo u sigurni Kotor), Kotor je uspešno odolevao varvarima jer su ga Rimljani grad opasali jakim bedemom.
Nakon propasti Zapadnog rimskog carstva 476. godine Kotor i Boka su bili vekovima pod vlašću Istočnog rimskog carstva ili Vizantije. Međutim pod snažnom invazijom Avara i Slovena Vizantija je izgubila kontrolu nad velikim delom Balkana, ali je Kotor i dalje bio slobodan grad. Iako je i dalje bio pod vlašću Vizantije, to je uglavnom formalno, jer se grad izborio za veliki stepen autonomije, pošto je morao da se sam brine za odbranu od čestih napada sa kopna i mora. Za tu namenu Kotor je raspolagao povećom flotom, koja je učestvovala i u operacijama vizantijske flote protiv Arapa kod Dubrovnika 867. godine.
Iako je u srednjem veku često menjao vladare, Kotor je uvek sačuvao visok stepen autonomije. Sredinom 11. veka Kotor sa okolinom postao je sastavni deo prve crnogorske države Duklje, da bi sredinom 12. veka ponovo došao pod vlast Vizantije, i razvijao se kao privredni, kulturni i verski centar, u kome je pomorstvo i trgovina imalo bitnu ulogu.
Veliki značaj kotorske flote je imala i u trgovini kao važnoj funkciji za održavanje u životu ovog izolovanog i utvrđenog grada.
U srednjem veku Kotor je imao katedralu i bio sedište biskupije, a smatra se da je u gradu sa tako jakom flotom postojala i organizacija pomoraca, o čemu govori i njihovo udruženje Bokeljska mornarica osnovano s početaka 9. veka. Osnivanje Bokeljske mornarice мини|Nastanak Bokeljska mornarice vezuju se za proslavu Svetog Trifuna kada je u Kotor donošena relikvija svetoga mučenika Trifuna, iz Carigrada 13. januara 809. godine
Nastanak Bokeljska mornarice i njena viševekovna tradiciju vezuju se za proslavu Svetog Trifuna kada je u Kotor donošena relikvija svetoga mučenika Trifuna, iz Carigrada 13. januara 809. godine, koju su Kotorani otkupili od mletačkih trgovaca. Preuzimanjem relikvije u kome su učestvovali kotorski mornari smatra se i činom preuzimanja moći Svetog Trifuna, koji je time postao zaštitnikom grada Kotora i bratovštine kotorskih mornara.
Naime relikvija je pukim slučajem dospela u Kotor, kada je jedan mletački brod brod ploveći iz Carigrada za Veneciju, upao u jako nevreme i bio primoran da se skloni u Bokokotorski zaliv.
Posle izvesnog vremena on je u Kotoru je sagradio crkvu posvećenu Svetom Trifunu,Čanak-Medić, Milka; Čubrović, Zorica, Katedrala Svetog Tripuna u Kotoru, Kotor, 2010. koju spominje car Konstantin VII Porfirogenit u „De administrando imperio“, u kojoj je čuvana relikvija posvećena ovom svecu. Tako je zahvaljući Andreciju Saracenisu nastalo prvo književno delo u Crnoj Gori, u kome je, pored ostalog, opisuje i čin prenos svečevog tela.
Kada je Sveti Trifun i zvanično proglašen za zaštitnik Kotora, na mestu prvobitne crkve iz 6. veka sagrađena je 1166. godine nova romanička katedrala, u kojoj je bilo i sedište biskupije Kotor.
Bratovštine kotorskih mornare je u 12. veku poprimila izrazito vojni značaj, a od sredine 13. veka postala je staleška organizacijom bokeljskih pomoraca.
Bokeljska mornarica u ranom srednjem veku мини|Jedan od jedrenjaka iz zbirke Bokeljske mornarice Posle pada Zapadnog rimskog carstva 476. godine Kotor i Boka su bili vekovima pod vlašću Istočnog rimskog carstva, ili kasnije Vizantije, sve do prodora Avara i Slovena, kada je Vizantija izgubio kontrolu nad velikim delom Balkana, tako da su samo neka primorski gradovi ostali pod njenom jurisdikcijom. Među tim dobro utvrđenim gradovima bio je i Kotor. Vlast Vizantije je bila uglavnom formalna i grad je imao veliki stepen autonomije, a morao se sam brinuti i za odbranu od čestih napada sa kopna i mora, a u njemu je bilo i sedište biskupije, a raspolagao je i flotom. Spominje se učešće kotorskih brodova u operacijama vizantijske flote protiv Arapa kod Dubrovnika 867. godine a pomorska trgovina je imala značajnu funkciju u životu grada, što govori da je postojanje organizacije pomoraca u ovom gradu bila viševekovna tradicija.
Sredinom 11. veka Kotor sa okolinom postaje sastavni dio prve crnogorske države Duklje,, da bi sredinom 12. veka ponovo došao pod vlast Vizantije, u kojoj je nastavio da se razvija kao privredni, kulturni, verski i pomorski centar. U 1155. godine pominju se dve kotorske galije, a 1167. godine knezovi Kotora i Omiša su potpisali ugovor o miru i slobodnoj trgovini. U toku 12 veka potpisani su slični ugovori Kotora sa više gradova na obe obale Jadranskog mora.
Bokeljska mornarica u kasnom srednjem veku мини|Gornja i Donja Zeta, u okviru koje je jedino Kotor bio nezavisan grad Kada je Srpske država (Raške) u 12. veku osvojila Duklju Kotorski plemići su obavljali značajne funkcije na srpskom dvoru, pa su tako trgovci kontrolisali veliki deo srpske trgovine a sam Kotor je dobio mnoge privilegije od srpskih vladara, i imao veliku autonomiju (plemstvo, gradsku upravu, statut i sudstvo kao drugi važni gradovi na Jadranskoj obali).
U tom razdoblju pored pomorstva i trgovine razvijali su se brojni zanati i postojale su mnoge bratovštine koje su okupljale građane. Među tim bratovštinama bratovština pomoraca je bila najvažnija. Prema sačuvanim podacija iz 1353. godine ova bratovština, pod nazivom „Pobožno društvo kotorskih pomoraca“ (Pia sodalitas naviculatorum Catharensium), poklonila svoju crkvu svetoga Nikole van zidina Kotora franjevačkom redu. Ona je imala religiozni i svjetovni karakter, svetac zaštitnik je bio sveti Nikola, okupljala je pomorce, štitila njihove interese, prenosila znanje i iskustvo članovima, brinula se o njihovim problemima. Prema brojnim indicijama, u to vrijeme je bratovština pomoraca imala svoj statut koji nije sačuvan.
Kada je Srpska država zapala u krizu poslije smrti cara Dušana 1355. godine, Zeta se osamostalila 1360. godine pod dinastijom Balšića, Kotor je priznavao vlast Srbije sve do 1371. godine, kada je dobio zaštitu hrvatsko-ugarskog kralja. Zbog ovakvog stava Kotor je bio često napadan od strane Balšića, Dubrovnika i drugih suseda, da bi ga 1378. godine napala i opljačkala mletačka flota.
Od 1384. do 1391. godine Kotor je bio pod zaštitom bosanskog kralja Tvrtka I, a od 1391. godine postao je nezavisan.
Nestabilne prilike na Balkanu i prodor Turaka stalno su narušavale bezbednost i trgovinu i Kotor je zatražio zaštitnu moćne Mletačke republike, ali je ona ovaj zahtev Kotora odbijala sedam puta, sve dok ga nije prihvatila 1420. godine.
Bokeljska mornarica u novom veku Od 1420. godine počinje period mletačke vladavine Kotorom koji je trajao do 1797. godine, koji je bio i najvažniji deo istorije Bokeljske mornarice. Iz tog perioda datira najstariji sačuvani statut ovog udruženja, na italijanskom jeziku, donet 1463. godine, u kome se ona zvala Kotorske bratovštine Svetog Nikole mornara (Fraternitas Divi Nicolai marinariorum de Catharo).Marko Šunjić, Dalmacija u 15. stoljeću, Svjetlost: 1967, Sarajevo, 175.
Iako je u Kotoru postojao veći broj strukovnih bratovština Bokeljske mornarica je bila najvažnija, jer je i pomorstvo bilo najvažnija privredna djelatnost u Kotoru. Venecija je svesrdno podržavala sve bratovštine u Kotoru da ne bi potpuno pale u crkvene ruke i izbegle svetovnu jurisdikciju. Na taj bi se način i imovina gomilala u crkvenim rukama. Dokle god su bratovštine bile javne ustanove, koje su služile i kao fondovi u kojima su se skupljali oporuke i legati i koji su služili kao Monti di Pietà, država ih je podržavala (npr. u Veneciji je od 14. i 15. veka državna supervizija bratovština podrazumijevala da se njihova pravila standardizuju i da se delomično transformišu u javne ustanove sa svojim ulogama javne dobrotvornosti, da bi bile protivteža plemstvu i Crkvi.Brian Pullan, Rich and Poor in Renaissance Venice: the social institution of a Catholic state, Oxford, 1971, 61