Palata Ćipiko u Trogiru je skup građevina koje su gradile generacije trogirske porodice Ćipiko (po kojoj je i dobila naziv) u periodu od 13. do 15 veka.Ivo Babić, Južni portal Velike palače Cipiko u Trogiru Rad. Inst. povij. umjet. 33/2009. (67–76)
Trogir koji se danas smatra pravim grad-muzejom, nastao pre 2.800 godina, tokom svoje istorije i života na veoma malom prostoru, stvorio je bogato kulturno nasleđe, što je bio osnov da ga UNESCO uvrsti u spisak svetske kulturne baštine. Pored velikog broja objekata sakralne arhitekture (crkava i samostana) u ovom gradu ima i nekoliko starih građevina, među kojima su one istaknutih porodica i još jedno su remek-delo ovog grada. Najpoznatije su: Mala i Velika palata Ćipiko i Palata Garanjin-Fanfonja.Ivo Babić, Prostor između Trogira i Splita, Muzej grada Trogira, 1991.
Položaj Komplek Palata Ćipiko, nalazi se na gradskom trgu, malom prostornom delu istorijskog jezgra Trogira, u kome sokruženom tesnim ulicama, okupljene na jednom mestu najreprezentativnije građevine: katedrala, Komunalna palata, gradska loža - sudnica, crkva Svetog Sebastijana sa tornjem gradskog sata i kompleks palata Ćipiko. 500px|мини|центар|Položaj Palate Ćipiko na UNESCO-voj mapi Trogira, velika palata je označen je brojem 8 a mala brojem 9 Istorija Među graditeljima plata Ćipiko u trogiru svakako je najpoznatiji trogirskih humanista Koriolan Cippico (1425 - 1493.), glavna ličnost trogirske političke i kulturne istorije druge polovine 15. veka , autor knjige, inkunabule, Petri Mocenici imperatoris gestorum libri tres (poznatije pod naslovom De bello asiatico), štampane 1477. godine, koja je kasnije imala više izdanja.469 To njegovo delo nije zaboravljeno ni u savremenoj mletačkoj istoriografiji. Opisuje ratničke podvige Pietra Moceniga, pod čijimom se komandom, kao soprakomita trogirske galije, ratovalo protiv Turaka u Maloj Aziji, Egejskom i Jonskome moru. Koriolan Cippico je bio svestrana ličnost, sa renesansnim osobnostima, vičan maču, peru i politici; više puta bio je izabran za poslanika (oratora) u Veneciji; više puta je bio biran i za operarija (staratelja) i rizničara katedrale, tako da je imao prilike angažovati poznate umetnike ne samo na gradnji kapele Svetog Ivana Trogirskog već i na svojoj palati.BABIĆ, I. (2006.a), 33-49 Mala i velika palata Ćipiko Mala palata je sklop više povezanih zgrada, a većina je iz 13. veka. Interesantno je renesansno dvorište, a portal na prvom spratu ukrašen je kandelabrima, omiljenim motivom Nikole Firentinca.
Velika Ćipikova palata, čija adaptacija se vezuje za kasnogotički stil, najverovatnije je delo više graditelja, pa se tako: dve kasnogotičke trifore na istočnom pročelju i južni portal, pripisuju graditelju i vajaru Andriji Alešiju.Ljubo Karaman, Umjetnost u Dalmaciji u XV i XVI stoljeću, Zagreb, 1933., 75 južni portal, Andriji Alešiju i Nikoli Firentincu.Adolfo Venturi, Storia dell’ arte italiana VI. La scultura del Quattrocento, Milano, 1908., 444.Samo Štefanac Kiparstvo Nikole Firentinca, Split, 2006., 116–117. istočni, renesansni portal koji je naspram Katedrale, pripisuje se Ivanu Duknoviću; kao i kip anđela koji u jednoj ruci drži baklju a u drugoj porodični grb Ćipiko.Cvito Fisković, Duknovićeva vrata Cipikove palače u Trogiru, u: Peristil, 10–11 (1968.), 51–58.
Palata Garanjin-Fanfonja Palata Garanjin je nastalao kao i mnoge druge plemićke palate, povezivanjem više kuća u jedinstvenu celinu. Ova palata je bila u vlasništvu venecijanske porodice Garanjin, od 18. veka, koja se u 19. veku orodila sa uglednom zadarskom porodicom Fanfonja, iz koje su se birali komandanti konjice u mletačkoj vojsci. Danas se u ovoj zgradi nalazi Muzej grada Trogira, u kome se mogu videti predmeti iz helenističkog, rimskog i srednjevekovnog Trogira. Interesantan je salon u kome je izložen nameštaj iz 17. i 18. veka, portreti plemića i oružje... Veoma je značajna biblioteka porodice Garanjin, koja broji oko 5.500 naslova. U parteru se nalazi Lapidarijum, a čini ga zbirka starih spomenika izvedenih u kamenu, prikazanih hronološki - od antike do baroka.
Arhitektura 250px|мини|Iz istorijata Palate Kompleks Palate Ćipiko čini velika (domus magna) i mala palata. Velika palata porodice Ćipiko Velika palata Domus magna, kako se naziva u oporuci Koriolana Ćipika – nastala je je spajanjem više srednjovjekovnih kuća i njihovom radikalnom adaptacijom početkom druge polovine 15. veka. Središnji deo palate čini nekadašnja kuća porodice Cega koja je naslešivanjem prešla u vlasništvo porodice Čipiko. Kao vreme adaptacije kuće u palatu može se uzeti 1457. godina, na osnovu natpisa u dvorištu palate: CORIOLAVS. CIPICVSP.F. HEC.STATVENDA.CVRAVIT.SIBI.ET.CVI.DEVS.DEDERIT. MCCCCLVII Velika palata Ćipiko nalazi se preko puta katedrale i pripadala je poznatoj porodici Ćipiko. Najpoznatiji član ove porodice, Koriolan Ćipiko, pisac i humanista, angažovao je Nikolu Firentinca i Andriju Alešija na obnovi palate. U atrijumu palate nalazi se drveni petao sa kljuna turske galije, svojevrsna uspomena na bitku kod Lepanta 1571.godine.Антун Травирка. Трогир: история, культура, художественное наследие = Trogir: povijest, kultura, umjetnička baština. — Zadar : Forum, 2008. — 112 с. — .
Mala palata je takođe sklop više povezanih zgrada, a većina je iz 13. veka. Za ovu palatu je karakteristično renesansno dvorište, i portal na prvom spratu ukrašen kandelabrima, omiljenim motivom Nikole Firentinca.
Zbog skoro dva veka gradnje na palatama se uočavaju različita stilska rešenja od renesansnih, romaničkih, gotičkih do kasnorenesansnih, a i uticaj brojnih poznati trogirski majstori graditelja palate: Andrija Aleši, Nikola Firentinac i Ivan Duknović — koji su platama dali i svoja lična obeležja
Mala palata porodice Ćipiko Takozvana mala palača Ćipiko smeštena je u glavnoj uzdužnoj ulici, nasuprot gradskoj loži i crkvi Svetog Martina (Barbare). U prizemlju palate otkriven je antički pločnik moguće agore (foruma) Tragurija.
Palata je sklop kuća čije jezgro čini dvorište sa tremom i spoljašnjim stepeništem. Najranija faza tih kuća datira u 13. vek, u doba romaničkog stila (prema vratima sa srpastim lukom smeštenim u dvorištu ili po romaničkom prozoru na trećem spratu), vidljivom s glavnog trga.
Ove kuće porodica Ćipiko je stekla osamdesetih godina 15. veka, i na njima izvršila izmene u renesansnom stilu u čemu je verojatno imao učešće Ivan Duknović.
Krilo palate sa južne strane dvorišta zatvara kuća koja je nekada pripadala porodici Lucić. Volumen, s pročeljem prema istoku, prema glavnoj uzdužnoj ulici, do jugozapadne ivice trga sućeljava se sa Velikom ložom, i pripadao je do 1481. godine trgovcima, braći Nikoli i Ivanu Salamuniću.
Na pročelju zgrade, u nivu prvog sprata su dve gotičke trifore, od kojih je leva replika iz sredine 20. veka. Na desnoj trifori, koja datira s početka 15. veka, naknadno je dodan renesansni okvir na kojem je grb porodice Ćipiko. Trifora je verojatno delo graditelja i vajara Petra Pozdančića iz 1410-tih godina. U dvorištu se sa zapadne strane pruža trem, a na istočnoj je spoljašnje stepenište.
Dvorište je doživelo izmenu osamdesetih godina 15. veka, u doba kad kuće prelaze u vlasništvo porodice Ćipiko i na zapadnoj i na severnoj strani dobija balkone u nivoui prvog i dugog sprata. Ograda balkona na prvom spratu sastavljena je od kamenih ploča, unutar kojih su krugovi s upisanim četverolistima. Između tih ploča umetnute su manje ploče s renesansnim motivom kanelura – užljebljenja na kojima su grbovi porodice Ćipiko.
Portal na prvom spratu i vrh stepeništa ukrašen je kandelaberima, koji su delo Nikole Firentinca. Portal prema Trgu, koji se sučeljava sa Katedralom izgradio je Ivan Duknović, Gotičku triforu i dvorište s kolonadama i galerijama u sredini ove građevinske u celine delo su Andrije Alešija.P. Kolendić, Dokumenti o Andriji Alešiju u Trogiru , Arhiv za arbanašku starinu, jezik i etnologiju, II, vol. 1, Beograd, 1924., dok. VII, str. 74. Zajedno s pilastrima, palata ima ukupno oko 10 m ograde u unutrašnjem dvorištu površine 41 m2 Pilastri su klesani odvojeno od parapetnih ploča i potom montirani kao monolitni „kapitani" kojima su sa strana pridodate traforirane ploče. Galerija koja se u palati Ćipiko proteže nad dva krila dvorišta (570 i 426 cm), dok se uz treće krilo uspinju stepenice. Na južnim vratima je skulprura sa lavovima delo Nikole Firentinca i natpis: NOSCE TE IPSUM, čiji je prevod: Upoznaj samoga sebe.
Na balkonu prvog sprata je stub sa kapitelom gotičkih stilskih karakteristika koji prihvata balkon drugog sprata, neuspešno rekonstruiran s betonskom gredom.
Vidi još Trogir Ivan Dunković Nikola Firentinac Znamenite građevine u Trogiru
Reference
Literatura C. Fisković, "Umjetnički obrt XV.-XVI. stoljeća u Splitu", Zbornik Marka Marulića 1450-1950, Zagreb, 1950. Spoljašnje veze
Категорија:Трогир Категорија:Грађевине у Хрватској